FERİT HASANZADE
@faridzada
Bu eseri tek kelimeyle özetlememiz gerekirse "haykırış" kelimesi en uygun tercih olacaktır. Koca bir sosyoloji tarihi, Batı'nın ideolojileri ve bu ideolojilerin ülkemizdeki yansımalarını 300 sayfalık bir kitapta inceleyerek Türk aydını eleştirisi yapmaya kalkışmak için Cemil Meriç olmak, onun gibi ülkenin hal-i pürmelalini görüp ızdırap duymak gerekir. Kitabın her satırında "Batı hayranı, ruhunu ve özünü kaybetmiş aydıncıklar"ın acı eleştirisi, sadece eleştirisi de değil, onlara duyulan acıma hissini görebilirsiniz. İthal ideolojilerin tornadan geçmeden, yerelde dayanağı olmadan Türk toplumuna doğrudan yamanmasının ortaya çıkardığı toplumsal bölünmüşlük, bu bölünmüş güruhları peşlerinden sürüklemeye ya da onlara doğruyu göstermeye iddialı "aydın"ların ortaya çıkardığı kakafonidir Meriç'in derdi. Yazara göre bu kakafoniden bir düşünce çıkmaz, çünkü ancak bir ülküye hizmet ettiği sürece düşünce anlamlıdır. "Mukaddeslerin emrinde olmayan her düşünce, şüursuz bir debeleniş, fikri bir istimnadır". Yeni bir tarih anlatısı ortaya koymak isteyen yazar, ""okuyucunun tedirgin olmaktan haz etmediğini, tarihte aradığının ezelden beri bildiği saçmalıklar olduğunu, onları aydınlatmaya çalışmanın gururlarını incitmek ve öfkelendirmek anlamına geleceğini" de bilmektedir.
Bu haykırışın bir tezahürü olsa gerek, kitabın akışı oldukça sorunludur. Çok geniş konuların ansiklopedik bilgiler şeklinde özetlenmiş olması, oldukça fazla alıntı, isim, kişi ve eserden bahsedildiği için yazarın kendi görüşü ile eleştirisini ayırt etmek zor hale gelmiştir. Bölümler belli bir sonuçla bitmediği veya net sorular soramadığı için bilimsel bir bakış ortaya koymakta zorlanmaktadır. Esasen bir "isyan" olarak kalmaktadır bu muhteşem eser. Ne yazık...
Ahlaki Çöküşün "Usta"ca AnlatısıEdebiyat
Sovyet siyasasını ve toplumsal ahlaki çöküşünü eleştiren tek bir eser olsa "Usta ile Margarita" olurdu diyebilirim. Bulgakov'un her inceliği detaylı şekilde ördüğü, geçmiş ve günümüz arasında bağlantılar ve analojiler kurarak yarattığı bu şaheser, yozlaşma ve politik çürümüşlüğü kendine özgü bir üslupla ortaya koymaktadır. 1930'lar Rusya'sında Sovyet iktidarının, iktidarın bir parçası olan irili ufaklı tüm bürokratların kişisel çıkarları uğruna ahlak ve dürüstlükten nasıl uzaklaştığını gördüğümüz bu anlatıda, son eseri olduğunu hissettiğinden midir bilinmez, Bulgakov hayal dünyasının doruklarına ulaşmıştır. Balo, varyete vs. gibi kısımlardaki esrarengiz ifade tarzı ve süje sayesinde bu eser sadece bir hiciv olmakla kalmaz, hem de lirik yönüyle büyüleyici etki bırakır.
Okurlara naçizane tavsiyem, kitaba başlamadan önce Sovyetler Birliği, özellikle, Stalin dönemi hakkında asgari bilgi edinmeleridir. Ayrıca, Hz. İsa'nı idamı, eserde yazılan roman vs. Rus edebiyatına özgü uzun anlatılarla ilerlemektedir. Sıkılabilirsiniz :)
İki Kişilikli Roman
Biraz Kafka tadı veren klasik Pamuk karakterlerinden biri olan Ka'nın aşkı ve acziyeti güzel anlatılmış. Kars'ın doğası, kar ve gözümüzde canlandırırken hiç zorlanmadığımız ambiyans da romanın başarılı yönlerinden sayılabilir. Kurgu ve romanın omurgası da sağlam.
Fakat işin siyasi boyutuna geldiğimizde ise hiç şaşırmayacağınızı söyleyebilirim. Buram buram oryantalizm kokan itici liberal-entel (evet, entelektüel değil, entel) hava hemen hissediliyor. Kürt, ermeni, tarikatçı vs. aklına gelen her öğeyi çorba yaparak "binbir gece masalları" tipi bir çorba yaratmak isteyen yazar, Nobel'e giden yolları iyi döşemiş.
Özetle, Pamuk romanlarındaki anlatım bozukluklarına takılmadan okunursa kahramanın ve romandaki Kafkaesk ortamın iyi kurgulandığı söylenebilir. Fakat Orhan Pamuk'un oryantalist ve "cumhuriyetle kavgalı" gibi gözüken yapmacık, samimiyetten uzak siyasi/ideolojik istifrasına da maruz kalacağınızı bilerek okumanızı öneririm.