Karamazov Kardeşler- Psikanaliz (Spoiler İçerebilir)Psikoloji
İncelemeye, Freud'un "Dostoyevski olmasaydı eğer, psikanaliz biraz beklemek zorunda kalacaktı." sözü ile başlamak istiyorum. Çünkü Karamazov Kardeşler ve Dostoyevski'nin diğer kitapları Freud henüz psikanaliz doğmamışken 19. yy'ın Rusya'sında gerçekten psikanaliz için yazılmış dedirtecek müthiş ruhsal çözümlemelerle doluydu. Dostoyevski'nin o kadar kitabını okudum ama hiçbir kitabı Karamazov Kardeşler etkisi yaratmadı. Karamazov Kardeşler'i Dostoyevski'nin diğer eserleriyle kıyaslamak dışında çare de kalmıyor bende, çünkü başka bir yazarla kıyaslanamazz.
Kitaba gelecek olursak, uzun zamandır okumayı düşündüğüm ancak yeni okuma lezzetine ulaşabildiğim, keşfedebildiğim bir kitap oldu. Dostoyevski'nin baş yapıtı diye sayacak olsam bu kesinlikle Karamazov Kardeşler olur, Suç ve Ceza değil.
Dostoyevski her zaman yaptığı gibi, insanı içindeki kötü, aşağılık yanı hem de ahlaki yanını öyle güzel bir felsefeye yedirerek Karamazov Kardeşler'de sunmuş ki... Lezzeti bambaşka. Tabi bunun yanında dönemin Rusya'sında Hristiyanlığa ve Tanrıtanımazlığa dair görüşlerini de, Engizisyon mahkemelerine dair düşüncelerini de büyük bir felsefe ile kitapta karakterler üzerinde başarıyla çatıştırmış. Kitabın ilk yarısında her bir karakterin derin ruhsal çözümlemeleri yapılmış, fikirler karakterler üzerinden savaştırılmış. Dostoyevski'yi, Dostoyevski yapan da bu.
Karakterlerin fazlalığı, isimlerin uzunluğu, bi karakter için birden fazla isim kullanılması kitabı okumayı güçleştirmiyor değil, epey bi dikkat istiyor ama kitabın diğer yarısı olaya yönelik çözümlemeler su gibi akıp gidiyor. Kitabı yarısına kadar okuyabilen birinin yarısından sonra yarıda bırakacağını kesinlikle düşünmüyorum.
Spoiler vermeden olaya gelecek olursak,
bir cinayet ve bütün toplumun işaret ettiği bir sanık etrafında
Spoiler içerir
Fyodor Pavloviç Karamazov'un ilk karısı Adelaida'dan Dmitri (Mitya), ikinci karısı Sofya'dan (havaleli derdi kocası ona) Ivan (Vanya) ve Aleksey (Alyoşa) isimlerinde oğulları vardır. Evinde aşçı olarak çalıştırdığı Smerdyakov da gayrimeşru çocuğudur. Sorumluluk sahibi bir baba değildir, oldukça cimri ve bencildir. Dmitri'nin annesinden kalan para sayesinde maddi durumu iyidir ve eskiden olduğu gibi soytarılık yapmak zorunda değildir. Çapkınlık yapmayı, alkol tüketmeyi seviyordur. Manastırda öğrenci olan oğlu Alyoşa ile arası iyidir ancak diğer oğullarıyla arası kötüdür. Özellikle de Dmitri ile. Dmitri nişanlı olduğu Katerina'yı değil, babasının da hoşlandığı Gruşenka'yı seviyordur. Katerina'dan aldığı üç bin ruble Dmitri'nin kaderine yön verecektir.
Tüm karakterlerin duygu ve düşünceleri çok iyi yansıtılmış okuyucuya. Ivan ve Yüce Rahip Staretz en güzel işlenen karakterler gibi geldi bana. Alyoşa'nın naifliği, Dmitri'nin içinde kopan fırtınalar, İvan'ın anlam arayışı, Tanrıya bakış acısı muazzam bir şekilde aktarılmış okuyucuya.
Kitabı yarıladıktan sonra Dmitri'nin "baba katili" olup olmadığını sorgulayacağız. Yaşlı, eğlence düşkünü, sorumsuz baba Fyodor Pavloviç Karamazov'u kim, neden öldürmüştür? Dmitri'nin avukatı Fetükoviç onu nasıl savunacaktır?
Kitapta daha başka karakterler ve olaylar da var. Bu kadarını yazmam yeterli olacaktır. Bu roman en sevdiğim kitaplardan biri oldu. Mutlaka okuyun derim.
“Bütün insanlar için ıstırap çekmek istiyorum.“ Cilt 2, sayfa 606
Karamazov Kardeşler, Dostoyevski’nin bir çığlığı âdeta. Kendisinin en olgun zamanlarında yazdığı son eseri. İlk baskı tarihi Kasım 1880. Dostoyevski’nin ölümü ise 9 Şubat 1881. Ve Dostoyevski, Karamazov Kardeşlere bir nevi devam eseri olarak üzerinde çalıştığı "Büyük Bir Günahkar'ın Anıları" ile meşgul iken ölmüştür.
Romanın ana karakterleri şu şekilde;
Fyodor Pavloviç Karamazov: Ailenin babası. Altmış yaşına merdiven dayamış alkolik ve şehvet düşkünü bir kişilik. Dostoyevski’nin kendi babasından otobiyografik özellikler taşıyor.
Dimitri Fyodoroviç Karamazov: Ailenin 28 yaşındaki en büyük oğlu. Baba Karamazov'un ilk eşinden olan tek çocuğu. Daha üç yaşındayken annesi evi terk eder ve önce evin uşağı Grigori, daha sonra da anne tarafından akrabası Pyotr tarafından yetiştiriliyor. Babası gibi şehvet düşkünü gibi bir kişilik. Annesinden kalan miras payını alabilmek için babası ile mücadele halindedir. Babası ile olan tek mücadelesi de bu değildir. Katerina Ivanovna ile nişanlı olmasına rağmen aynı zamanda babası ile birlikte Gruşenka'ya aşıktır.
Ivan Fyodoroviç Karamazov: Ailenin 24 yaşındaki ortanca oğlu. Baba Karamazov'un ikinci eşinden olan ve yedi yaşındayken annesi vefat eden ve o da tıpkı Dimitri gibi başka ellerde büyüyüp yetişen bir çocuk. İyi bir eğitim almış olan Ivan'ın nihilist düşünceleri vardır. Genel olarak ailesinden uzakta yaşamaktadır. Üvey ağabeyi Dimitri ile olan ortak yönü ise babalarına karşı olan düşmanlıklarıdır.
Aleksey Fyodoroviç Karamazov: Romanda ağırlıklı olarak geçen ismi ile Alyoşa. Baba Karamazov'un ikinci eşinden olan ve hikaye sırasında 20 yaşında bulunan en küçük oğlu. Annesi öldüğünde dört yaşındadır ve ağabeyi Ivan ile birlikte annelerini de büyütmüş olan bir
Eser Karamazov ailesi üzerinden Tanrı, inanç, özgür irade ve ahlak konularını ele alıyor. Dört ana karakter olan Fyodor Pavloviç, Dmitri, Ivan ve Alyoşa birbirinden farklı karakterlerdir. Fyodor Pavloviç baba bencilliği ve şehvet düşkünlüğü, büyük oğul Dmitri (mitya) duygusallığı ve tutkuyu, ortanca oğul Ivan aklı ve şüpheciliği, Alyoşa'da ahlaki değerleri, inancı ve saflığı temsil ediyor.
Eserde uzun felsefi diyaloglar, uzun anlatımlar olsa da karakterlerin ilişkileri ve olayların örgüsü akıcılığı arttırıyor. Özellikle Staretz Zosima karakterinin öğretileri, Ivan 'in Tanrı 'yla hesaplaşması ve Avukat Fetükoviç'in savunması etkiledi beni.
Karamazov Kardeşler okuyanı asla pişman etmeyecek ahlaki ve felsefi acıdan klasik olmuş bir başyapıt.
Ne zamandır Dostoyevski’nin “Karamazov Kardeşler” kitabıyla ilgili bir inceleme yazısı yazmayı planlıyordum. Onun kitaplarını hazmetmek kolay değil. Kitabı okumamın üzerinden yaklaşık olarak iki ay gibi bir zaman dilimi geçti, ve ben kitapla ilgili “ne yazsam” diye düşünüp durdum. Cümleler kafamda sürekli tarumar olurken, onları bir düzene oturtmak ne kadar zor olsa da, elimden geldiği kadar bir şeyler yazmaya gayret ettim.
Böyle bir kitabı incelemek benim için çok zor çünkü ne yazsam eksik kalır. Kitap hakkında düşüncelerim gereksiz ve saçma olabilir kusura bakmayın. Kitabı çok yüzeysel inceleyeceğim. Aslında bu yazıyı sırf ilerdeki bana yazıyorum. Bazı yerlerde kitabın anlattığından çok kendi anladığımı anlatıyor olabilirim. Bu cümleyi sırf Dostoyevski’nin dediği gibi sonunda “Baştan demiştim” demek için yazıyorum aslında. Bu kitap bence Dostoyevski’nin bazı diğer eserlerinin toplamı gibi bir şey. Özellikle Suç ve Ceza‘yı okumuşsanız oraya gitmeniz muhtemel. Kitap roman olarak geçiyor ama siz bir hikâye, bir felsefi konuşma, bir otobiyografi (Dostoyevski kendi hayatını anlatıyor gibi) bulabilirsiniz. O yüzden herhangi biri kitabı gayet akıcı bulacaktır. Rus kitaplar hakkında en sevmediğim nokta galiba isimler; bu yüzden hep kısa isimlerini kullanacağım.
Kitapta temel olarak 4 kişi var. Baba Fyodor Pavloviç, en büyük oğul Mitya, ortanca oğul Ivan, en küçük oğul Alyoşa. Fyodor şehvet düşkünü, pis, bir adam. Dostoyevski hiçbir zaman ona iyi biri olma fırsatı vermiyor hep bir komedi ve dalga geçme havasında. Kitabın başında şu sözle ifade ediyor bunu. “Etrafımdaki herkes beni soytarı diye görüyor bende madem öyle soytarı gibi davranayım diyorum. Vız gelir hakkımda düşündükleriniz çünkü benden daha aşağılıksınız.” Tam bir şehvet düşkünü ve sinsi. Öyle ki Ivan ve
Aile kavramının önemi, Suç' a bakış açısı
Okuyucu şunu bilmelidir ki kitap 328. sayfada yani ''Büyük Engisizyoncu'' bölümünde daha çok kendini göstermeye başlıyor. En beğendiğim bölüm de Büyük engizisyoncu olmuştu.
Kitapla ilgi dikkat çeken üç nokta var,
1-Anlamlandırma. Kitabı okuyan bilir ki avukat Fetükoviç' in Savcı İppolit Kirilloviç' in iddialarına karşın kendi bakış açısını ifade ederken sanığı savunmuş gibidir. Aslında savunmamıştır. Savunmak şöyle dursun olayları ''İppolit sen A dedin ama B de olabilir.'' şeklinde ele almıştır. Şöyle demiştir, ''Suçlu diyorsunuz, ya değilse.'' Avukat Fetükoviç o kadar ilginç bir şey söylemiştir ki mesaj çok açıktır. ''Gerçekte, en ince romancı dikkatinden kaçabilecek binlerce ayrıntı olabilir.'' Evet. Biz kendi açımızdan olayları değerlendiriyoruz. Anlamlandırma yaparken acaba hangi açıdan bakıyoruz. Kanun koyucu olarak ağzımızdan ''Şunu asın'' desek geri dönülmez bir yola girmiş olacağız. Ne diyor Büyük Katerina "Bir suçsuzu cezalandırmaktansa on suçluyu affetmek daha iyi!"
2-Öldüren ve öldürmeyi düşünenin aslında aynı derecede suçlu olduğu. Öldüren suçlu değildir yalnız. Suçlu herkestir. Öldüren önce davranmıştır. Fırsatı yakalayan tek suçlu değildir.
3-Babanın, annenin, ya da çocuğun gelişiminde yanında yer alan kişilerin verdiği aile terbiyesinin çok değerli olduğu. Bilindiği üzere dava devam ederken avukat Fetükoviç' in de dediği gibi ''Hiçbir zaman çocuklarına karşı iyi bir baba olmadı.'' söylemi bunu destekler. Dostoyevski ailenin çocuk üzerindeki etkilerini şu söylemlerle ifade eder, ''Şunu bilin ki, hayatımızda en yüce, en güçlü ve faydalı dayanağımız ana baba evinden kalma hatıralarımızdır.'' , ''Seni sevmemin benim için bir ödev olduğunu ispat et, baba!'' , ''Sadece hayat veren değil, hayat verip hak eden, baba adını taşıyabilir.''
Kitabımızın en