Müslüman Aleminin ilk romanı,İşrakîyye ve Tasavvuf.Felsefe-Düşünce
Bilim Kurgunun ilk örneğini Antik Yunan'da Homeros'un hicvini yapıp onu yerden yere gömen 
Samsatlı Lukianos, 
Gerçek Bir Hikaye adlı eseriyle edebiyat ve felsefe dünyasına gösterir. Fakat, tüm dünyadaki ilk Felsefî romanı bize Büyük 
İbn-i Sina vermektedir.Ona değinmeden önce, özellikle Müslümanlar tarafından çok sevilmiş olan Yunan hikayesi Salaman ve Absal'dan bahsetmek gereklidir. Bu, hikâyeye çok değinmeden, Müslümanlar arasında bir sürü bundan ilham alan hikaye olduğunu, İbn Sina'nın, Hayy bin Yakzan adlı eseride,öykülerin üstüne geçip roman olmayı başaracak eserdir. Onun Hayy bin Yakzan öyküsü, tıpkı Salaman ve Absal gibi tamamen semboliktir. Faal akıl,sudûr teorisi ve daha nicesini burada görürüz. Hayy bin Yakzan,onun eserinde Beytülmaktis'ten geldiğini iddia eden bir gezgindir. Ama onun gezileri evrenleri yani sembolik anlamı olarak akılları,zihinleri vb. gezmektir. Onun Hayy bin Yakzan'ı böyle geçerken,ondan seneler sonra gelecek Endülüslü filozof 
İbn Tufeyl , aynı isimli farklı bir roman yazacaktır. Bu,roman İbn Sina'ya ayıp olmazsa tam gerçek bir roman gibidir aynı zamanda çoğuna göre Robinsonoad öykülerin de atasıdır. Hatta bu eserin bir çevirmeninin de 
Baruch Spinoza olduğu bilinir. Hayy bin Yakzan'ı özetlemeden önce İşrakkî ekolünün, Meşşaî ekolünün ve Tassavuf felsefesinin bolca işlendiği görülmektedir. Buna karşılık, çoğu coğrafi ispat yanlış bile olsa,o döneme göre böyle hesaplamalar ve akıl yürütmeleri yapmaları ilginçtir. İbn Tüfeyl romanına okuyucunun yani bizim İbn Sina'nın bahsettiği,Tassavuf dilinde İnsan-ı Kemal, onun dilinde Uçan Adamı anlamadığımız için ondan bunu anlatmasını istetir bizden. Öncelikle bu mertebeye ulaşmış çoğu kişinin hatalarını eleştirir, Gazzalî'yi eleştirir, Farabî'yi yerden yere vurarak eserine başlar.
Romanın iki farklı olası başlangıcı vardır. Hayy isimli bir çocuğun Vakvak isimli bir ağaç tarafından doğup o adada yalnız büyüdüğü,veya tıpkı Hz. Musa gibi suya bırakılıp adaya gelmesi.
Hayy,bir geyik tarafından büyütülür,Hayy onun sütünü emer. Bu süre zarfında Hayy, kendisinin ne geyik,ne de diğer hayvanlara benzediğini fark eder. Bir müddet sonra annesi ölür ve Hayy, birkaç deneme sonrasında,beden ve ruhu dolaylı yoldan anlar. Öz giderse,bedenin değeri kalmaz. Adada yalnız yaşayan Hayy bir süre sonra, düşünmeye başlar. Evet düşünüyordur. Aklını kullanıyordur. Bir müddet sonra bazı yükümlülükleri olduğunu fark eder. Bir yaratıcı gücün olduğunu sezer. Bunu anladıktan kısa süre sonra sonsuz bir hasret çeker,ve yaratıcısına ulaşmanın bir yolunu arar. Aslında Tassavufî yol idir bu. Beslenmesini düzene sokar, gerektiği kadar yer ve doğal olan hicbirşeyi bozmamaya başlar. Bazen o ruhani mevkîye ulaştığını hisseder ama bu tarifsiz bir histir. Yıllar sonra adaya Absal isimli biri,kendini bu ilahi mevkîye ulaştırmak için gelir ve Hayy ile tanışır. Ona konuşmayı öğretir, amacını öğretir ve dinini yani Müslümanlığı anlatır. Hayy ise bu söylenenlerin hepsinin,onun zaten yıllar önce sezdigi şeyler olduğundan bahseder...
İbn Tüfeyl,burada felsefi ve manevi bir deney kurgular. Burada kanıtlamak istediği şey,insan doğuştan yaratıcısına yani Allah'a hasret çekmekte,ve diğer insanlar olmazsa,onun tek amacının yaratıcı ile bir olması olduğundan bahseder. Bilim kurgu hikayesi, felsefi veya alegorik öykü,onu isimlendirmek zor. Çok farklı bir deneyim sundu,tek kere okumalık bir eser değil. Eminim çoğu şeyi kaçırmış bile olabilirim. İslam Rönesansının bu destansı eserini herkes okumalı.
Samsatlı Lukianos, Gerçek Bir Hikaye adlı eseriyle edebiyat ve felsefe dünyasına gösterir. Fakat, tüm dünyadaki ilk Felsefî romanı bize Büyük İbn-i Sina vermektedir.Ona değinmeden önce, özellikle Müslümanlar tarafından çok sevilmiş olan Yunan hikayesi Salaman ve Absal'dan bahsetmek gereklidir. Bu, hikâyeye çok değinmeden, Müslümanlar arasında bir sürü bundan ilham alan hikaye olduğunu, İbn Sina'nın, Hayy bin Yakzan adlı eseride,öykülerin üstüne geçip roman olmayı başaracak eserdir. Onun Hayy bin Yakzan öyküsü, tıpkı Salaman ve Absal gibi tamamen semboliktir. Faal akıl,sudûr teorisi ve daha nicesini burada görürüz. Hayy bin Yakzan,onun eserinde Beytülmaktis'ten geldiğini iddia eden bir gezgindir. Ama onun gezileri evrenleri yani sembolik anlamı olarak akılları,zihinleri vb. gezmektir. Onun Hayy bin Yakzan'ı böyle geçerken,ondan seneler sonra gelecek Endülüslü filozof İbn Tufeyl , aynı isimli farklı bir roman yazacaktır. Bu,roman İbn Sina'ya ayıp olmazsa tam gerçek bir roman gibidir aynı zamanda çoğuna göre Robinsonoad öykülerin de atasıdır. Hatta bu eserin bir çevirmeninin de Baruch Spinoza olduğu bilinir. Hayy bin Yakzan'ı özetlemeden önce İşrakkî ekolünün, Meşşaî ekolünün ve Tassavuf felsefesinin bolca işlendiği görülmektedir. Buna karşılık, çoğu coğrafi ispat yanlış bile olsa,o döneme göre böyle hesaplamalar ve akıl yürütmeleri yapmaları ilginçtir. İbn Tüfeyl romanına okuyucunun yani bizim İbn Sina'nın bahsettiği,Tassavuf dilinde İnsan-ı Kemal, onun dilinde Uçan Adamı anlamadığımız için ondan bunu anlatmasını istetir bizden. Öncelikle bu mertebeye ulaşmış çoğu kişinin hatalarını eleştirir, Gazzalî'yi eleştirir, Farabî'yi yerden yere vurarak eserine başlar.
Romanın iki farklı olası başlangıcı vardır. Hayy isimli bir çocuğun Vakvak isimli bir ağaç tarafından doğup o adada yalnız büyüdüğü,veya tıpkı Hz. Musa gibi suya bırakılıp adaya gelmesi.
Hayy,bir geyik tarafından büyütülür,Hayy onun sütünü emer. Bu süre zarfında Hayy, kendisinin ne geyik,ne de diğer hayvanlara benzediğini fark eder. Bir müddet sonra annesi ölür ve Hayy, birkaç deneme sonrasında,beden ve ruhu dolaylı yoldan anlar. Öz giderse,bedenin değeri kalmaz. Adada yalnız yaşayan Hayy bir süre sonra, düşünmeye başlar. Evet düşünüyordur. Aklını kullanıyordur. Bir müddet sonra bazı yükümlülükleri olduğunu fark eder. Bir yaratıcı gücün olduğunu sezer. Bunu anladıktan kısa süre sonra sonsuz bir hasret çeker,ve yaratıcısına ulaşmanın bir yolunu arar. Aslında Tassavufî yol idir bu. Beslenmesini düzene sokar, gerektiği kadar yer ve doğal olan hicbirşeyi bozmamaya başlar. Bazen o ruhani mevkîye ulaştığını hisseder ama bu tarifsiz bir histir. Yıllar sonra adaya Absal isimli biri,kendini bu ilahi mevkîye ulaştırmak için gelir ve Hayy ile tanışır. Ona konuşmayı öğretir, amacını öğretir ve dinini yani Müslümanlığı anlatır. Hayy ise bu söylenenlerin hepsinin,onun zaten yıllar önce sezdigi şeyler olduğundan bahseder...
İbn Tüfeyl,burada felsefi ve manevi bir deney kurgular. Burada kanıtlamak istediği şey,insan doğuştan yaratıcısına yani Allah'a hasret çekmekte,ve diğer insanlar olmazsa,onun tek amacının yaratıcı ile bir olması olduğundan bahseder. Bilim kurgu hikayesi, felsefi veya alegorik öykü,onu isimlendirmek zor. Çok farklı bir deneyim sundu,tek kere okumalık bir eser değil. Eminim çoğu şeyi kaçırmış bile olabilirim. İslam Rönesansının bu destansı eserini herkes okumalı.·
36 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.