"Nasıl ki bir manzarayı betimlerken düzlüğe çıkıp dağları ve yüksek yerleri, yüksek yerlere
çıkıp düzlükleri gözlemleriz; halkın karakterini
tanımak için hükümdar, hükümdarların
doğasını bilmek için de halk olmak gerek" (s.2).
Günümüzde içinde olsak da olmasak da yaşamımızı tüm yönleriyle kuşattığı için siyasetin ve siyasetçilerin konuşulmadığı bir gün yok gibidir. O nedenle etrafımıza şöyle bir baktığımızda politize olmamış insan görmek oldukça zordur. Peki siyasetin bazen öznesi, bazen de nesnesi haline gelen insanlar, hakkında konuştuğu ve dedikodusunu yaptığı politikanın hakkında bilgisi ne düzeydedir?
Bundan da öte insanlar neden siyasetçiler tarafından çoğu zaman aldatıldığı ve kandırıldığını düşünüyor? Bu hissiyatlarına rağmen aynı siyasetçilere niçin koşulsuz destek vermeye devam ediyor. Bir siyasî iktidar neden yıllar boyu ayakta kalmayı başarırken, bir başka siyasi iktidar yok olup giderek tarihin sayfalarında yer alıyor? Onca muhalifinin ve düşmanının ortasında bir lider/prens/hükümdar, hangi yol ve yöntemleri uygulayarak ayakta kalmayı başarıyor? Toplumlar hangi koşullarda başlarındaki lider ve yöneticilere başkaldırarak yönetimlerine son veriyor?
İşte tüm bu soruların cevabını merak eden okurların öncelikle okuması gereken baş yapıtlardan birinin de Niccolo Machiavelli'nin "Hükümdar" adlı eseri olduğunu düşünüyorum. İtalyan Rönesans hareketinin önemli isimlerinden biri olan Machiavelli (1469-1527), tüm yaşamı boyunca İtalya'nın birliği ideali için mücadele veriyor. Devlette görev alıyor, iktidarlar değiştiğinde hapis yatıyor ve sürgüne gönderiliyor. Ama o, sürgünde olduğu yıllarda da düşünce ve görüşlerini yılmadan kaleme alarak dönemin yöneticilerine sunuyor.
Her ne kadar onun "Hükümdar"da ifade ettiği bazı düşünceleri birçok yazar, düşünür ve devlet adamı tarafından "Makyevelizm" terimiyle bütünleştirilerek, bir düşünce sisteminden çok "Amaç için her yolu mübah gören!" politikacıların tutumlarını anlatan lanetli bir kavram olarak görülse de siyaseti, siyasetçiyi ve toplumu anlamada önemini ve tazeliğini hâlâ koruyor.¹
Zira Machiavelli, "Makyevelizm" olarak meşhur olan bu düşüncenin bir mucidi değildir. O, tarihte ve ülkesinde yaşanan koşulları da gözleyerek ezelden beri varolan hakikatleri dile getiriyor. Nitekim Cemil Meriç de bu gerçeği "İnsanların Machiavelli'ye duyduğu nefret nereden geliyor? Barutu mu icat etti Machiavelli, yoksa polisi mi? Hayır. Ama insan denen canavarı bütün zemberekleri ile gözler önüne seren bir anti-şarlatandı"² sözleriyle ifade ediyor.
Özcesi " Hükümdar", siyaseti, siyasetçiyi, hükmetmeyi, iktidarı elde etmeyi, iktidarda kalmayı, insanı ve toplumu anlamada siyaset felsefesi ve sosyolojisinin başyapıtlarından biri. Okurken insanlık tarihinde iyi ya da kötü derin izler bırakmış birçok liderin uygulamaları gözlerinizin önünden geçiyor. Sevilen ve nefret edilen, ayakta kalan ve düşen birçok liderin tutum ve davranışlarının altında yatan psikolojik, sosyolojik ve felsefi arka plan zihninizde ete kemiğe bürünüyor. Toplum, iktidar ve güç ilişkilerinin odağındaki insan ruhunun dehlizlerinde sizi dolaştırıyor.
Bir yönüyle olması gereken idealin değil, tasvip etmesek de olmakta olanların anlatıldığı bu başyapıtı ilgi duyan tüm okurlara içtenlikle öneriyorum. Son bir not, Machiavelli'nin bu kitabının sayısız yayınevi tarafından çevirisi yapılmış. Bazı yayınevleri "Hükümdar", bazı yayınevleri de "Prens" adıyla çevirmiş. Benim okuduğum İş Bankası Yayınları'nın çevirisiydi. Okumak isteyenlere gayet temiz, anlaşılır ve akıcı olan bu çeviriyi tavsiye ederim.
İncelememe Machiavelli'nin kitabın ruhunu yansıttığını düşündüğüm, "Gerçek yaşamla, düşlenen yaşam birbirinden o kadar uzaktır ki olanı bırakıp olması gerekenin arkasından giden kişi elindekinden de olur. Çünkü her şeyde ve yerde iyilik perisi kesilen kişi o kadar kötü içinde yıkıma uğrar" sözleriyle son verirken tüm kitap dostlarına...
Sağlıklı ve kitap dolu günler diliyorum!
--------------------------------------------------------
¹tr.wikipedia.org/wiki/Niccol%C3%....
² Cemil Meriç, Sosyoloji Notları ve Konferanslar, İstanbul: İletişim Yayınları, 2011, s.148.
Kitaplığımda ne zamandır okumamı bekleyen kitaplardan Hükümdar. Değerli paylaşımınız sayesinde daha fazla bekletmemem gerektiğine inandım. Kaleminize, yorumunuza sağlık... 🙏💫
Machiavelli'nin temel felsefesini aktarırken aynı zamanda rehber niteliğinde bir bakış açısı sunduğunuz için sizi içtenlikle kutlarım. Kaleminize sağlık...