istanbuli
@hasanev
Sâdi Şirazî 'ye sormuşlar; İnsan nedir? “Yek katre-i hûnest, sâd hezârân endîşe..” “Bir damla kan ve bin bir endişe..” demiş.
Bundan âlâ biyografi düşünemiyorum.
393 okur puanı
Ekim 2020 tarihinde katıldı
toplumsal eşitsizliğin keşfi
İnsan toplumlarının büyüklüğünün durmadan artmasını, sosyal olarak öğrenen bireylerin uygun koşullar altında ekonomik bir fazla üretmesini sağlayan teknolojik ilerlemeler teşvik etmiştir. Küçük bir grup birey bu fazlaya el koymayı ve gitgide hiyerarşikleşen bir toplumda kendi güçlerini bu sayede pekiştirmeyi başardığında, insan gruplarının yeni bir yapı ilkesi olarak toplumsal eşitsizliği keşfettik. Maddi eşitsizlik ve toplumsal tabakalaşma, büyük ölçekli ilk insan toplumlarının, ilk imparatorlukların ve insanüstü tanrı-kralların ihtişamının bedelini zulüm ve insan köleliği ile ödeyen ilk kentleşme dalgasının ortaya çıkmasına yol açtı.
Sapere aude!*
Kültürel evrim perspektifınin sorguladığı bir başka tez de "bireyci önyargı" diye adlandırılabilir. Sapere aude!* sözünü Aydınlanma' nın sloganı ilan eden Kant, "Kendi aklını kullanma cesaretini göster," der. Kim karşı çıkar ki bu söze? Kim kendi fıkirlerini oluşturmayıp başkalarının fikirlerini sorgusuz sualsiz benimseyerek papağan gibi tekrarlayan biliş sahibi bir sürü hayvanı olarak görmekten hoşlanır kendini? 20. yüzyıl konformizmin, evet efendimciliğin ve grup baskısının tuzaklarını en çarpıcı ve korkutucu şekilde göstermedi mi?
* Lat. Bilmeye cesaret et. -ç.n.
Kültür, onu taşıyan ve aktaran bireylerden daha zekidir
Tekesakalı ile patates karışımı bir bitkiye benzeyen manyok oldukça besleyicidir ve özellikle Güney Amerika'da yaygındır. Kolombiyalı Tukanolar manyoku tüketilebilir hale getirmek için nefes kesici karmaşıklıkta bir yöntem geliştirmiştir. Kökler soyulur, öğütülür, yıkanır ve kaynatılır, sonrasında liflerin iki gün boyunca dokunulmadan kalması gerekir. Bu işlemlerle önlenen prusik asit zehirlenmesi çok sinsidir: Ancak yıllar süren tüketimden sonra kendini gösterir, bu da uygun tıbbi bilgi olmadan hastalığın manyoktan kaynaklandığını tespit etmeyi neredeyse imkansızlaştırır. Her adım zorunludur, ama manyok işlemekten sorumlu kadınlar bunun nedenini açıklayamaz.
Başkalarının eylemlerini körü körüne taklit etmek
Karmaşık bir eylem modelinin görünüşte gereksiz bileşenlerini bile benimsemek biz insanlar için karakteristiktir. İnsanlar hiper taklitçidir. Örneğin iki yaşındaki çocukların öğrenme yetisini şempanzelerinkiyle karşılaştıran bir çalışmada, çocukların,alternatif bir teknikten daha verimsiz olsa bile öğretilen bir tekniği olduğu gibi benimsedikleri gösterilmiştir.Görev, istenen bir nesneye (tatlı gibi) ulaşmak için tırmık benzeri bir alet kullanmayı gerektirir. Tırmık, deneklere -şempanzelere ve çocuklara-dişleri aşağı bakacak şekilde sunulur. Nesneye böyle ulaşmak zordur ve boyutu nedeniyle genellikle dişlerin arasından kayıp gider. Çocuklar görevi yetişkin bir deneycinin gösterdiği gibi, yani tırmığı elverişsiz bir yönde tutarak yerine getirmeye çalışır. Birçok şempanze ise bu dezavantajı görüp tırmığı ters çevirir. Başkalarının eylemlerini körü körüne taklit etmek, sandığımızın aksine maymunlardan ziyade insana özgü tipik bir davranıştır.
Çok başarılı memler "viral olur". Bu manidar terimin kaynağı, Fransız antropolog Dan Sperber'in "epidemiyolojik" kültür teorisidir. ABD'li biyolog Peter Richerson ve antropolog Robert Boyd'a göre kültür, "bireylerin davranışlarını etkileyebilen ve aynı türün üyelerinin öğretme, taklit ve diğer sosyal aktarım biçimleriyle edindiği her bilgidir".Böyle her bilgi biriminin sosyal aktarım sürecinde eşit ölçüde başarılı olamayacağı açıktır. Daha başarılı olanlar üstün gelir ve kültürel haznede gitgide daha çok yer tutar.