"EVLİYA ÇELEBİ SEYAHATNÂMESİ"
Her kitap bir kapıdır derler. Bazı kitaplar vardır ki, açtığımızda bizi başka bir dünyaya götürmez; zamanda yolculuk yapmamızı da sağlar. Evliya Çelebi'nin seyahat etmesine sebep olan olay, gördüğü bir rüyadır. Kendi ifadesiyle, Mekke ve Medine gibi kutsal yerleri görme arzusuyla yanıp tutuşurken bir gece rüyasında kendisini Ahi Çelebi Camii'nde bulur. Rüyasında Hz. Muhammed'in elini öperken "Şefaat ya Resulallah" diyeceği yerde "Seyahat ya Resulallah" der. Hz. Peygamber de tebessüm ederek dualarla seyahatini kolaylaştırır.
1630 yılında gördüğü bu rüyayla yola koyulan Evliya Çelebi, hayatının kırk yılı aşkın bölümünü yollarda geçirir. 7 iklim, 18 padişahlık yeri, 256 büyük şehir ve 7062 kale… Bu rakamlar bile başlı başına bir destanın habercisidir aslında. Anadolu’dan Balkanlar’a, Kafkasya’dan İran’a, Mısır’dan Viyana’ya kadar uzanan dev bir coğrafyayı adım adım dolaşır. Gördüklerini, duyduklarını, şahitlik ettiklerini ise eşsiz bir üslupla kayda geçirir.
Seyahatnâme, yalnızca bir gezi kitabı değildir. 17. yüzyılın kültür atlasıdır aynı zamanda. Asya’dan Avrupa’ya, Afrika’nın derinliklerinden Nil boylarına, Kafkasya’dan İran’a, Anadolu’dan büyük Avrupa şehirlerine uzanan bu devasa coğrafya, Evliya Çelebi’nin kaleminde adeta bir tablo gibi canlanır. Han odaları, görkemli saraylar, ıssız kaleler ve kalabalık çarşılar… Her biri, onun eşsiz gözlem gücüyle ölümsüzleşir.
Kırk yılı aşkın bir süre boyunca Osmanlı coğrafyasını adım adım arşınlayan bu büyük gezgin, sadece gördüklerini değil, şahitlik ettiği olayları, dinlediği hikâyeleri, karşılaştığı insanları da satırlarına taşımış. Ortaya çıkan ise ciltler dolusu bir dünya klasiği olmuştur.
Tarih kitaplarını karıştırırken çoğu zaman kendimizi olayların soğuk bir dökümü içinde buluruz.
Nizâmî (1143-1203), Fars edebiyatının dünya çapında şöhrete ulaşmış bir simasıdır. Doğum yeri ve vefatı Azerbaycan'ın Gence şehridir. Hatta bütün hayatının da Gence'de geçtiği bilinmektedir. Kabri de Gence'de bulunmakta olup, kabrindeki taşın üzerinde: (Şeyh Nizami-i Gencevi İlyas Yusuf oğlu Nizâmiddin 532-599) yazmaktadır. Asıl ismi İlyas olup, mahlası Nizâmî'dir. Kendisinin edebiyat dışında, astronomi, geometri ve tıp sahalarında da çalışmaları bulunmaktadır. İlim, irfan sahibi bir şahsiyet olan Nizâmî'ye devrinde Şeyh Nizâmî denilirdi.
Nizâmî'nin edebi eserleri, yani Hamsesi beş kitaptan oluşuyor. Kitapların yazılış sırasıyla isimleri şu şekilde: Mahzenül Esrar, Hüsrev ve Şirin, Leyla ve Mecnun, İskendername, Heft Peyker.
Okumuş olduğum Hüsrev ve Şirin 1175 senesinde yazılmıştır. 6500 beyitten oluşan bu eseri, okumuş olduğum Milli Eğitim Yayınları baskısında mütercim Sabri Sevsevil eksiksiz ve nesir halinde tercüme etmiş. Mütercimin tercüme ederken oldukça titiz çalıştığını ve kelimeleri itina ile seçtiğini söylemeliyim. Ayrıca mütercim metin içinde yeri geldiğinde dipnotlar ile açıklamalar getirerek okuyucuya büyük bir katkıda bulunmuş. Bu açıdan da gayet kıymetli ve güzel bir tercüme. Aynı mütercimden daha önce Hariri'nin Makamat'ını okumuştum, o da çok çok iyiydi.
Eserin hikâyesi malûm, aşk. Yalnız biz Şîrîn'in aşıkı olarak umûmiyetle Ferhad'ı biliriz. Ve Ferhat eserin ortalarında meydana çıkıyor ve Şîrîn'e olan büyük aşkını gösteriyor. Açıkçası ben Ferhad'ı hem şahsiyeti hem aşkı hem de fedakârlığı itibariyle Hüsrev'den daha üstün buldum. Hüsrev biraz vefasız ve hovarda bir kişilik. Hikâyede şarap meclisleri sıkça geçiyor, bunun sebebi hikâye edilen şahısların henüz İslâm ile müşerref olmamaları.
Doğu edebiyatının bu klasik eserini tavsiye ediyorum.
Herkese
Reklam
Dastani Ali Osman
Bu eserin daha çok Osmanlı Tarihinde önemli bir yeri olan Dastani bölümünde durdum. Destan şeklinde yazıldığı için derin bilgiler vermemekle beraber hem tarihi hemde felsefi hemde ahlaki yönüyle faydalı bir eser.
Kılıcın gölgesinde yazılan bir hakikat…
Ahmedî’nin İskendernâme’si, ne yalnızca bir hükümdarın hayatını, ne de yalnızca ahlakî öğütleri içerir. Bu eser, güç ile bilgelik arasında kalmış bir insanın, kendini aşma yolculuğudur.
İskender, seferden sefere değil; kendi nefsinden kendi zihnine doğru yürür.
Bir yanda rüyalar, düşler ve cinler; öte yanda felsefe, ahlâk ve yıldızların dili…
Ahmedî, hem tasavvufu hem bilimi, hem destanı hem tarihi aynı potada eriterek, aslında bize bugünün de sorusunu sorar:
“İktidar mı insanı yüceltir, insan mı iktidarı anlamlandırır?”
Bu eser, zaferin şatafatını değil, zafer sonrası iç sessizliği anlatır.
İskender dünyayı fetheder, ama kendini çözmeye çalışır.
Ve çoğu zaman… yenilir.
Firdevsî’nin Şahnâme’sinin bir bölümünü oluşturan ve tarihsel bir şahsiyet olan ünlü Makedonya Kralı(Roma imparatoru) Büyük İskender’in hayatı, Asya ve Afrika’daki seferleri ve yaşadıkları üzerine yazılmıştır. İskender Batı dünyasından çok Doğu’da mitolojik bir kahraman hâline gelmiştir. İskender’in İran’ı fethetmesinden sonra 14 yıl süren ve neredeyse bütün dünyayı dize getiren seferleri başlamış ve Hellenizm dönemi başlamıştır. Doğu’da İskender kutsal kitaplara kadar girmiş, masal ve destanlara konu olmuş bir mittir. İranlılar onu kendi kralı, liderleri, soylarının devamı olarak almış ve yüceltmişlerdir. Hatta, bir ara onu Peygamber mertebesine yükseltmişlerdir.
Doğu Kültürü bu şekilde hep: Ya göklere çıkarır ya da yerin dibine batırır. İskender’in Kur’anda adı geçen Zülkarneyn olduğunu çokça işlemişlerdir Doğu’daki sanatçılar ve bunu bu şekilde işlemişlerdir. İskender’in seferlerinin tarihsel seyri sürerken paralelinde mitsel bir süreç de işlenmektedir İskendernamelerde.
Bu yönüyle bakıldığında;
İşginç yerler,
İşginç yaratıklar ve insanlar,
İşginç kültürler,
İlginç toplumsal yapılar,
Büyücülük ve sihir,
Farklı dinler ve dinsel mekanlar,
Farklı din adamlarının tavırları,
Ölümsüzlük suyu,
Karanlıklar ülkesi,
Huzur ve İlyas,
Kadınlar Şehri,
Devler ülkesi,
gibi bir çok aşamadan geçen İskender seferini ömrüyle ömrünü seferleriyle tamamlayıp dünyaya veda eden bir olağanüstü kahraman olarak sunulmuştur.
Okunmaya değer bir eser.
Puan vermedi
Azerbaycanlı büyük şair Nizamî-yi Gencevi, destansı şiir türünü zirveye taşımasının yanında, manzum aşk hikâyelerinin en büyük üstadı unvanıyla anılmış ve edebiyatta "hamse" türünün kurucusu olmuştur.
Başta Azerbaycan, Anadolu, İran, Hindistan olmak üzere çok geniş bir coğrafyada bu büyük söz ustasının eserleri elden ele dolaşmış, geniş kitlelerce okunmuş ve büyük şairler tarafından örnek alınarak eserlerine çok sayıda nazireler yazılmıştır. Nizamî'nin en son kaleme aldığı, ustalık dönemi eseri İskendernâme, "Şerefnâme" ve "İkbâlnâme" başlıklı iki bölümden ve toplam 10.516 beyitten oluşmaktadır. İskender'in hayat hikâyesinin ayrıntılarıyla aktarıldığı bu eserde; tarihî, kültürel, edebî, mitolojik birçok unsur bir arada işlenmiştir. Nizamînin, İskender'i üç temel özelliğiyle "hükümdarlığı", "bilgeliği" ve "peygamberliği"yle öne çıkarması dikkat çekicidir.
Reklam
Reklam