Kağıtçıbaşı (1990), Türk kalkınmasının altında bulunan insan modelinin, Batı psikologlarının önerdiği insan modelinden farklı olabileceğine işaret eder. Kalkınma çabasının altında yatan temel insan modeli açıklığa kavuşmadan gösterilen gayretler, Türk kültürünün temel yapısına uymayan unsurlara göre planlanacağından verimli olmaz. Üstelik bu tür gayretlerle elde edilebilecek bir ekonomik kalkınma, önemli sosyal ve siyasal huzursuzluklara yol açar.
Sağlık, “hasta ya da sakat olmama hali değil, fiziksel, zihinsel ve sosyal yönden tam bir iyilik hali” olarak tanımlanır (bio-psiko-sosyal modele göre).
Bireyin seçme özgürlüğü, seçeneklerinin farkında oluşu, insanla hayvan arasındaki en belirgin farklılığı oluşturur. İnsan davranışını denetleyebilen özgür bir yaratıktır. İnsanoğlu seçme özgürlüğünü sürekli kendini gerçekleştirme ( self actualization) yönünde kullanır. Bireyin temel doğasını, Freud’un öne sürdüğü gibi biyolojik yapıyla toplum yapısının çatışmadı değil, kişinin kendi tüm potansiyelini gerçekleştirmek, geliştirmek ve yaşamını anlamlandırmak çabası oluşturur. İnsanın doğası, Freud’un inandığının aksine sınırsız bir şekilde olumludur.
İlkokuldan ve ortaokuldan itibaren çocuğa iradesine hakim olmayı sağlayan ahlaki değerlerin verilmesi şarttır. Henüz ahlaki değerleri olmayan, tembel olmaya eğilimli, aklı başka yerlerde olan çocuğa birtakım kurallar öğretilmeye çalışılır; özgür irade teorisiyle çocuk
özgür yetişsin diye de tamamen iradesiz kılınırsa hiçbir işe yaramayan insanlar yetişir. Kişi yavaş yavaş kendisine hakim olmayı öğrenmek zorundadır. Doğru yöntemlerin uygulanması şartıyla her gencin kendini kontrol etmesinin mümkün olduğunu söylemek gerekir.
Sanıldığının aksine bilimsel, büyük edebi eserler olağanüstü beyinler sayesinde değil başarılı bir otokontrol ve kendine hakim olma neticesinde doğar.
Yüksek öğrenim ve lise eğitimimiz de bu düşünceye göre temelden şekillendirilmelidir. Acilen beyinleri heba eden ezber eği timi yok edilmelidir. Acilen müfredatın ciddiyetle sil baştan elden geçirilmesi, adeta işe yaramaz otların, çalılıkların temizlenmesi gibi öğrencilere nefes aldırılması şarttır. Beyni "tıka basa" ezberler yerine aktif düşünmeyi geliştirecek, inisiyatif kullanmaya özendirecek ödevler verilmesi gerekir.