Felsefe Nehri
1.Mantık
2.Algı
3.Zihin
4.Özgür İrade
5.Tanrı
6.Etik
Antik Çağ (MÖ 700-MS 500)
* Thales
* Herakleitos
* Demokritos
* Sokrates
* Platon
* Aristoteles
Orta Çağ (500-1599)
* Thomas Aquinas
Erken Modern Çağ (1600-1800)
* Thomas Hobbes
* René Descartes
* John Locke
* Baruch Spinoza
* Gottfried Wilhelm Leibniz
* George Berkeley
* Julien Offray De La Mettrie
* David Hume
* Immanuel Kant
* William Paley
Düşünce ve Tartışma Özgürlüğü Üzerine’yi okurken metnin ne kadar eski olmasına rağmen hâlâ güncelliğini korumasına şaşırdım. John Stuart Mill aslında çok temel bir şeyi savunuyor: İnsanların düşüncelerini özgürce ifade edebilmesi sadece birey için değil, toplumun gelişmesi için de gerekli.
Kitap biraz yoğun ve yer yer tekrar eden bir yapıya sahip. Özellikle aynı fikri farklı açılardan savunması okurken yavaşlatabiliyor ama bir yandan da konuyu iyice pekiştiriyor. Mill’in en dikkat çekici tarafı, katılmadığı düşüncelerin bile ifade edilmesi gerektiğini savunması. Çünkü ona göre yanlış bir fikir bile doğruyu güçlendirir ya da en azından insanların neden doğruya inandığını sorgulamasını sağlar.
Okurken bazı yerlerde “bu kadar da özgürlük mümkün mü?” diye düşündüm. Çünkü teoride çok mantıklı gelen şeyler pratikte her zaman aynı şekilde işlemiyor. Ama yine de Mill’in yaklaşımı, özellikle farklı görüşlere tahammül konusunda düşündürücüydü.
Genel olarak kitap, dili biraz ağır olsa da altı çizilecek çok fazla fikir barındırıyor. Hızlı okunacak bir kitap değil ama sindire sindire okununca daha fazla şey bırakan, dönüp tekrar bakılabilecek bir eser.
Reklam
Kitabı bitirip üzerine düşününce “ya ben niye bu kadar susuyorum” diye kendine trip atası geliyor.
Yazar sana “fikrin var mı?” diye sormuyor.
“Niye yok kardeşim?” diye hesap soruyor aslında. Çok kısa bir kitap olmasına karşın üzerine oturup uzun uzun düşünebilirsin. Ama alacağın cevaplara çareler bulamayacaksan ne fayda..
youtu.be/4eSOEKmynxI
yaptığın iş mutluluk getiriyorsa doğrudur, acı getiriyorsa yanlıştır. Mutluluk ile bahsedilen şey hazdır ve
acının olmamasıdır; mutsuzlukla ise acıdan ve hazzın yokluğundan bahsedilmektedir.
Puan vermedi·104 syf.·
2026 20. kitabı
Mill bu eserinde, faydacılığın (pragmatizm'in) tanımı, "çıkar"la arasındaki farkı, adaletle ilişkisi, çeşitli filozofların yaklaşımı üzerinde durmuş. Akdemik bilgiye boğmadan, akıcı ve destekleyici yorumlarla ilerliyor eser. Özellikle psikolojik çözümlemeler takdire şayan. Yine bazı tanımlamalar ve yorumlar var ki hayran kalmamak elde değil. Örneğin; alışılagelmiş bir niyet durumunda, bir şeye onu arzuladığımız için istekli olmak yerine, onu çoğu kez istencimize konu ettiğimiz için arzularız (s. 69). Adalet sadece doğru olanı yapmak ve yanlış olanı yapmamak anlamına gelmez, aynı zamanda bazı bireylerin bizden kendi ahlâkî hakkı olanı talep etmesi anlamına da gelir (s. 82). Bur kişinin başkalarının yararına ihtiyacı olmayabilir; ancak kendisine zarar vermemelerine her zaman ihtiyaç duyar (s. 94).
Fayda - çıkar farkı demişken Mark Twain'in 'İnsan Nedir' kitabına yaptığım incelemede değindiğim kısmı buraya almak istiyorum: "İkinci eleştiri noktam; Twain her şeyi "çıkara - bencilliğe - benmerkezciliğe" bağlaması. Yani yazara göre insan eylem ve söylemlerinin tek ve her zaman ilk nedeni kişisel çıkar olmuştur. Kimse kimseye çıkarı olmadan iyilikte bulunmaz, fedakarlık yapmaz, çıkarını ötelemeden başkasını düşünemez, diğerlerinin iyiliği daima ikinci planda olur, kişi daima kendini düşünür ve bunun aksi düşünülemez bile vs. Tabi insan her meseleye/konuya çıkar odaklı yaklaşırsa tüm eylemleri de çıkara bağlar, bu normaldir. Yazar bu kadar genelleme yapmakla kendini gülünç duruma düşürmüş, en azından benim gözümde öyle. Belki hadi insan davranışları alanında uzman olmayan biri bunları yanlış biliyor, e bu konuda uzman psikologlar da mı yanlış biliyor onlar da aynısını söylüyor denilebilir. Söz konusu insan ve insan davranışlarının nedenleriyse ve konuya genelleme yaparak
8 Mart Dünya Kadınlar (Anma) Günü’nde farkındalık ve bilinçliliği arttırma istencimden kaynaklı, John Stuart Mill’in mühim metni “Kadınların Özgürleşmesi”ni okudum. Kitabın “Kadınların Köleleştirilmesi” adında farklı bir baskısı daha mevcut. İngilizce çevirisine baktığımızda, ikinci isim, metne daha sadık olabilir, fakat böylesi eleştiri içinse “özgürlük” kelimesinin “köleliğe” tercih edilmesi yerinde çevirmen kararı olmuş.
Stuart Mill, kitabı dört bölüm şeklinde ele alıyor ve girişte genel geçer kanılardan, ikinci bölümde siyaset alanında kadının konumu, üçüncü kısım, kadının düşünce yeteneği ve işgücü kapasitesinden ve son bölümde ise kadının özellikle de evlilik kurumundaki rolünden söz ediyor. Her şeyden evvel, ufuk açıcı, zincirkıran yapısıyla, kitabın şevk verdiğini, umut ettiren türden olduğunu belirtmem gerek. Üçüncü kısımda yer alan, genel anlamda İslam coğrafyasında da kadına biçilen rolün veya kadının neden bir şeyi yapamayacağına dair getirilen saçma “duygusal” varlık oluşuna çok güzel yorum ve açıklama getirmiş. Sizler de bu kitabı okuyup, bu tezin antitezine ulaşıp başkalarının fikrini değiştirebilirsiniz. En kötü içine kurt düşebilir, geriye kurdun kemirmesini beklemek kalır. Bu duygusal sorunun cevabını, İslami kaynaklardan değil de -çünkü islam coğrafyası kadına çok saygılı(!)- yabancı kaynaklardan ulaşmak pek manidar oldu doğrusu. Despot kişiliklerle evli kadınların, köle ve Lord ilişkisinden farksız olduğunu, hatta kölelerin bile satılmak için efendisine baskı kurabildiğini, kadınların ise kocalarına üstünlük kurabileceği tek mekanizmanın olmayışını, sebep oklarını dine ve klise nosyonuna yöneltiyor. Hülasa, Mill’in dediği gibi; “konuyu abartmaya gerek yok; zaten meselenin de abartılmaya ihtiyacı yok.”
Reklam
Reklam