Yeşim Gökdoğan
@ka_tet
Kitaplar eşsiz bir şekilde taşınabilir büyülerdir.
Bu kitabı okurken en çok hissettiğim şey yalnızlıktı. Ama öyle sıradan bir yalnızlık değil; insanın doğru bildiği şeyin içinde tek başına kalması. Aliye’nin yaşadığı tam olarak buydu. Onun yalnızlığı bana sadece bir karakteri değil, bir duyguyu anlattı. Sanki bir odanın içinde değil de, bir toplumun ortasında yapayalnız kalmak gibi.
Halide Edip Adıvar’ın bu hikâyeyi yazarken sadece bir yazar olmadığını bilmek, metni daha da derinleştiriyor. O bu dönemi yaşamış, görmüş, hissetmiş biri. Bu yüzden anlatılanlar kurgu gibi değil, hatırlanan bir gerçek gibi.
Kitapta beni etkileyen bir diğer şey, bastırılmış duyguların saflığıydı. Aliye’nin yaşadığı aşk… yüksek sesli değil, gösterişli değil ama çok derin. Görev duygusuyla geri çekilen, yaşanamayan ama hissedilen bir aşk. Ve belki de bu yüzden çok gerçek.
Yunan komutan karakteri ise beni şaşırtan bir yerden yakaladı. Ona karşı bir mesafe koymam gerektiğini düşünürken, onun içindeki o saf duyguyu görmek beni durdurdu. Bu, iyi ve kötü ayrımının ne kadar yüzeyde kalabileceğini hatırlattı.
Ama kitabın en sarsıcı tarafı şu oldu: Anlatılanların bugüne ne kadar yakın olduğu. Cehaletin, yönlendirilmenin, kalabalığın bir anda nasıl bir güce dönüşebildiğini görmek… Ve bunun hâlâ değişmemiş olması.
Belki de bu yüzden Aliye’ye sadece üzülmedim. Onu biraz kıskandım. Çünkü o, en karanlık anın içinde bile bir umudun parçasıydı. Mustafa Kemal Atatürk gibi bir liderin varlığını bilmek, o umudu daha gerçek kılıyordu.
Bugün hâlâ birçok kadın, içinde bir Aliye taşıyor. Yalnız kalan, anlaşılmayan, ama yine de doğru bildiğinden vazgeçmeyen… Belki fark şu: Artık bu yalnızlık tamamen sessiz değil.
Bu kitap bana şunu hatırlattı: Bazen bir insanın direnci, bir dönemin aynası olur.
Ve bazı hikâyeler, gerçekten hiç geçmişte kalmaz.
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
Yeni bir şey öğretmek değil de zaten bildiğimiz, hatta belki uzun zamandır içten içe hissettiğimiz şeyleri, nazikçe önümüze koyan bir eser.
Okurken en çok hissettiğim şey şu oldu: Hayatın içinde olup bitenleri ne kadar kolay üzerimize alıyoruz. Bir bakış, bir söz, bir sessizlik… Hepsini kendimizle ilgili sanmaya ne kadar meyilliyiz. Oysa herkesin kendi içinde taşıdığı bambaşka hikâyeler, görünmeyen yükler ve anlatılmamış cümleler var. Kitap bunu öyle yumuşak bir yerden hatırlatıyor ki, insan kendine kızamıyor bile. Sadece fark ediyor.
Bu yönüyle kitap, Dört Anlaşma kitabındaki “hiçbir şeyi kişisel algılama” düşüncesini edebi bir dille hissettiriyor. Ama bunu öğretmek için değil, hatırlatmak için yapıyor. Ve belki de bu yüzden etkisi daha derin oluyor.
Diğer yandan kitap, ilişkilerdeki ince gerilimleri de oldukça dürüst bir yerden ele alıyor. Özellikle kadınlar arasındaki görünmez rekabet, kırılganlık ve zaman zaman sertleşen ilişkiler… Bunlar yüzeyde bireysel gibi görünse de, aslında daha büyük bir yapının içinde şekilleniyor; ve en sonunda kararların hâlâ erkekler tarafından veriliyor oluşu, bu gerilimin arkasındaki görünmeyen yapıyı sessizce hatırlatıyor. Kitap bu noktada kimseyi suçlamadan, sadece göstererek düşündürüyor: Belki de mesele kişiler değil, içinde bulunduğumuz düzen.
Anlatım dili ise şaşırtıcı derecede akıcı ve “tamamlanmış” hissettiriyor. Daha çok açık uçlu, kesitler halinde ilerleyen Japon edebiyatı beklentisiyle başlayan biri için bu, küçük bir sürpriz olabilir. Çünkü burada hikâye bir yere varıyor, karakterler bir şekilde dönüşüyor ve okur olarak biz de o yolculuğun sonuna kadar eşlik ediyoruz. Bu yönüyle kitap, geleneksel Japon anlatısından biraz ayrılıp daha evrensel bir roman formuna yaklaşıyor.
Ama belki de kitabın en kıymetli tarafı şu:
Ego bir buzdağıdır.
Onu erit.
Onu derin sevginin içinde erit, böylelikle o kaybolsun ve sen okyanusun parçası haline gel.
