Akbar
@kber_aliyeff
A reader lives a thousand lives before he dies . . . The man who never reads lives only one.
Azerbaijan, Baku
13 Ekim 2004
74 okur puanı
Şubat 2024 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitap
Sovetin basqısıDüşünce
Ədəbi əsərləri təhlil edərkən "tarixilik prinsipini" gözardı etməmək lazımdır.
Əsər hansı dövrdə, hansı ictimai şəraitdə, hansı rejimin təsiri altında qələmə alınmışdır...bunlar təhlil zamanı nəzərdə tutulmalı məqamlardır.
Bununla belə, 
Bir Gəncin Manifesti - ni oxuyarkən daxilən əsəb, sarsıntı keçirməyə bilməzdim.
#y:153861 - ın əsərdə insafsızcasına Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini tənqid etməsi, zalım bəy-ağa hökuməti adlandırması, təhsilə, təsərrüfata önəm vermədiyini altından qırmızı xətt çəkərək vurğulaması və sonda 
Bahtiyar Vahapzade - nin, müəllifi "həyat həqiqətlərinə sadiqlik" təhlili ilə təqdir etməsi... Bütün bunları, əsərin Sovet hakimiyyəti dövründə-1941-1944 illərdə yazıldığını bilsəm də qəbul etmək istəmirəm.
Xüsusilə, yenə eyni dövrdə, 
Kurban Said tərəfindən qələmə alınan 
Əli və Nino əsəri göz qabağında ikən bunu necə qəbul etmək olar?
Müqayisə müstəvisinə gətirsək, bəli, bu iki əsəri müqayisə etmək düzgün olar.
Hər iki əsərdə hadisələr, əsasən, Gəncə şəhərində baş verməklə, birində AXC-ni qurmaq, birində AXC-ni yıxmaq uğrunda mübarizədən yazılıb. Əli və Ninonu oxuyarkən Əli və silahdaşları insana nə qədər doğma gəlirsə, Mərdana qarşı daxilən sevgisizlik duyursan. Həqiqətən beləmi olmuşdu? AXC Həqiqətən insafsız bəy-ağa hökuməti idimi? Xalqa zülmmü verirdi?
Xeyr, 2 illik hakimiyyəti dövründə AXC rəhbərliyinin Bakı dövlət universitetini açmağı, torpaq, əlifba islahatları keçirməyə cəhd etməsi, ordu quruculuğu, dil islahatı keçirməsi, qadına seçmə və seçilmə hüququ verməsi, həm də müsəlman şərqində ilk dəfə... Tarixi həqiqətlər bunlardır və əsərdə bu həqiqətlər təhrif olunmuşdur.
Bəs #y:153861 keçmişə nifrət, sosialist siyasət yürüdən Sovet hakimiyyəti dövründə bunlardan yaza bilərdimi? Sovet qızıl ordusunu əsərdə olduğunun əksinə, işğalçı bir ordu kimi əks etdirə
Bir Gəncin Manifesti - ni oxuyarkən daxilən əsəb, sarsıntı keçirməyə bilməzdim.
#y:153861 - ın əsərdə insafsızcasına Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini tənqid etməsi, zalım bəy-ağa hökuməti adlandırması, təhsilə, təsərrüfata önəm vermədiyini altından qırmızı xətt çəkərək vurğulaması və sonda Bahtiyar Vahapzade - nin, müəllifi "həyat həqiqətlərinə sadiqlik" təhlili ilə təqdir etməsi... Bütün bunları, əsərin Sovet hakimiyyəti dövründə-1941-1944 illərdə yazıldığını bilsəm də qəbul etmək istəmirəm.
Xüsusilə, yenə eyni dövrdə, Kurban Said tərəfindən qələmə alınan Əli və Nino əsəri göz qabağında ikən bunu necə qəbul etmək olar?
Müqayisə müstəvisinə gətirsək, bəli, bu iki əsəri müqayisə etmək düzgün olar.
Hər iki əsərdə hadisələr, əsasən, Gəncə şəhərində baş verməklə, birində AXC-ni qurmaq, birində AXC-ni yıxmaq uğrunda mübarizədən yazılıb. Əli və Ninonu oxuyarkən Əli və silahdaşları insana nə qədər doğma gəlirsə, Mərdana qarşı daxilən sevgisizlik duyursan. Həqiqətən beləmi olmuşdu? AXC Həqiqətən insafsız bəy-ağa hökuməti idimi? Xalqa zülmmü verirdi?
Xeyr, 2 illik hakimiyyəti dövründə AXC rəhbərliyinin Bakı dövlət universitetini açmağı, torpaq, əlifba islahatları keçirməyə cəhd etməsi, ordu quruculuğu, dil islahatı keçirməsi, qadına seçmə və seçilmə hüququ verməsi, həm də müsəlman şərqində ilk dəfə... Tarixi həqiqətlər bunlardır və əsərdə bu həqiqətlər təhrif olunmuşdur.
Bəs #y:153861 keçmişə nifrət, sosialist siyasət yürüdən Sovet hakimiyyəti dövründə bunlardan yaza bilərdimi? Sovet qızıl ordusunu əsərdə olduğunun əksinə, işğalçı bir ordu kimi əks etdirə
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Bitdi, Martin, mən də bitdim. Sonda bəlkə mən də düşdüm o okeanın dərinliyinə.
Çox uzun zaman çəkdi Martin ilə tanış olmağım, amma sonunda mən də girə bildim onun dünyasına.
Kitablar vardır, ayrılmaq istəməzsən, elə hey onda yaşamaq istəyərsən, kitablar vardır, sona yaxın elə qaramsarlaşar ki, tez bitməsini istəyərsən, bitsin və tez çıxım bu dünyadan deyərsən. Yalan deməyəcəm. Əvvəlində nə qədər onda qalmaq istəsəm də Martinin müvəffəqiyyət qazanması ilə kitabı bürüyən o qaranlıq ürəyimi çox sıxdı. Tez istədim ki, çıxım bu qaranlıqdan. Martini bürüyən bu ab-havanın çəkilib getməyəcəyini bilirdim çünki, anlamışdım əvvəldə. Bununla belə, müəllifi çoxluca təqdir də etdim, əsərdə belə bir atmosfer yaratmq elə də asan iş deyil, insanın qəlbinə toxunmaq, duyğularına nüfuz etməkdir bu.
Martinin sonu da mənə çox bariz idi.
Realist yanaşmada mətn həqiqətinin sonu belə tələb etdiyini düşünür insan bir anlıq, amma maraqlı bir fakt da var Martin ilə bağlı.
Avtobioqrafik bir əsər olduğunu, 
Jack London -dan çoxlu izlər daşıdığını bilirdim.
Daha ətraflısını 
Levent Cinemre -nin tərcüməsinin sonunda veridiyi notlar qismindən öyrənə bildim. Çox maraqlı detallar var: Dövrlə bağlı, Martinin, eyni zamanda Londonun yaşadığı yerlə bağlı, Rufun əslində kim olmağı, Brissin kimliyi. Bütün bunları Levent Cinemre ətraflı şəkildə yazıb. Sağ olsun.
Cek Londonun qatı sosialist olduğunu, hətta ABŞ'ın, o vaxt üçün, tək proletar yazıçısı olduğunu bilirik, yaratdığı qəhrəmanın- Martinin isə nə qədər prototipi olsa da, idelogiya ziddi olduğunu görürük əsərdə. Martini nə qədər sosialistsən deyə damğalamağa çalışsalar da, öz diliylə fərdiyyətçi olduğunu, sosializmə nifrət etdiyini dəfələrlə vurğulayır.
Londonun Martini sonda "öldürməsi" daha da mənalı olur bu faktla birlikdə.
Əslində elə özü sonradan yazdığı
Jack London -dan çoxlu izlər daşıdığını bilirdim.
Daha ətraflısını Levent Cinemre -nin tərcüməsinin sonunda veridiyi notlar qismindən öyrənə bildim. Çox maraqlı detallar var: Dövrlə bağlı, Martinin, eyni zamanda Londonun yaşadığı yerlə bağlı, Rufun əslində kim olmağı, Brissin kimliyi. Bütün bunları Levent Cinemre ətraflı şəkildə yazıb. Sağ olsun.
Cek Londonun qatı sosialist olduğunu, hətta ABŞ'ın, o vaxt üçün, tək proletar yazıçısı olduğunu bilirik, yaratdığı qəhrəmanın- Martinin isə nə qədər prototipi olsa da, idelogiya ziddi olduğunu görürük əsərdə. Martini nə qədər sosialistsən deyə damğalamağa çalışsalar da, öz diliylə fərdiyyətçi olduğunu, sosializmə nifrət etdiyini dəfələrlə vurğulayır.
Londonun Martini sonda "öldürməsi" daha da mənalı olur bu faktla birlikdə.
Əslində elə özü sonradan yazdığı
Bitdi bu da. Məgər Haqverdiyevin nə əsərləri var imiş. Bomba saqqız olub ağzımızda.
Hətta deyərdim, ədəbiyyatımızın ən gözəl, mükəmməl əsərlərindən ilk 10-a daxil olar.
"Odabaşının hekayəsi" isə məni dərindən yaraladı. 20-ci əsrin "Leyli və Məcnunu" deyə bilmərik yəni ??
Haqverdiyevin riyakar ruhaniləri, ifrat müsəlmanları tənqid etməsi bir yana dursun, rus millətinə olan nifrətini kəskin şəkildə cəsarətlə, çəkinmədən təsvir etməsi.. Sadəcə alqışalayiqdir. Mirzə Cəlildən sonra bir içim su kimi gəldi.
Oxuyun ey oxuyun! Bu povesti mütləq şəkildə oxuyun!
Tam şikayətlənməyə başlamışdım ki, bəs əsər çox üstüaçıq buraxıldı, həll olunmalı məsələlər var idi, sonrasında nə olduğunu bilməyimiz gərək olan hadisələr. Və sonra əsərin əslində bir trilogiya olduğunu, hətta 2-ci hissəsinin keçən il çıxmış olduğunu öyrəndim. Dilimizə tərcümə edilməyib, təəssüf ki, ümidvaram bu yaxın zamanda tərcümə edilər.
Kitab roman janrında qələmə alınıb. Əslində bir ailə dramıdır. Müharibə şəraitində yaşamağa çalışan bir, hətta milyonlarla ailənin dramı.
Müəllif isə mühiti Belaj familyasının timsalında bizə çatdırır.
Hadisələr 1940-50-ci illəri əhatə edir. Fransa müstəmləkəsi, azadlıq uğrunda mübazirə aparan millətçi fərdləri olan Mərakeşi təsəvvürə gətirin. Təəccüblənməzsiniz ki, bu millətçilərdən biri də elə Belaj familyasından olan Səlimdir. Səlimin timsalında vətənpərvərlik, azadlıq fədaisi obraz canlansa da, qardaşı Amin Belaj keçmişdə fransa ordusunda vuruşan biridir. Fransada olarkən sevib-vurulduğu Matildanı vətəninə gətirir və hadisələr də bundan sonra başlayır. Matilda müstəqilliyə öyrəşən, Avropa mühitini görən bir qadındır. Mərakeşə gəlişi onun bütün həyatını kökündən dəyişir. İlk öncə əsl üzünü təzəlikcə ortaya çıxaran Amin ilə tanış olur və onun necə həyat sürdüyünü öyrənir.
Amin atasından qalmış torpaqları əkib-becərməklə fermer həyatı yaşayan milli adət-ənənələrinə, islami görüşlərə tam bağlı ziddiyətli bir kişidir. Zaman-zaman Matildaya eşqlə baxsa da, zaman-zaman onu danlayır, hətta əl qaldırır.
Qadının sayılıb-seçilmədiyi, danışmağa belə ara-sıra haqqı olduğu bu torpaqlar fransız kolonistləri tərəfindən zəbt edilib, əkilib-biçilir. Aminin və ailəsinin də bu minvalda çəkdikləri əziyyət əsər boyu davam edir.
Dediyim kimi, kitab çoxxətli bir əsərdir. Mərkəzdə Amin və Matilda dursa da, ətrafı yer-yer qızları Aişənin
Əxlaqlı evlilik münasibətləri, saf sevgi, xəyanətin eybəcərlikləri və faciələri - bütün bunlar XIX-XX əsrlərdə yazıçılar tərəfindən təbliğ edilərkən. 
Emile Zola ortaya çıxır, özünün 
Tereza Raken əsəri ilə bütün bunların üzərindən xətt çəkir və reallıqları oxucuların gözləri önünə sərir.
Təsadüfi deyil ki, əsər dövr üçün böyük bir qalmaqala və müzakirələrə səbəb olur və tənqidçilər tərəfindən kəskin şəkildə tənqid edilir. Hətta pislənir.
Yazıçımız isə əsərini bizə əvvəlində yazdığı məktubu ilə təqdim edərək özünü və əsərdə çatdırmaq istədiyi fikri müdafiə edir. Bəs nə idi burada tənqidə səbəb olan məqamlar?
Öncəliklə terezanın əxlaqsız, ərinə xəyanət edən, yalan danışan bir qadın kimi təqdimi, təbii ki, tənqidçiləri qəzəbləndirir. Amma mənə görə belə qənaətə gəlmək üçün əsəri ya tam oxumamaq ya da başa düşməmək lazımdır.
Emil Zolyanın qayəsi belə mənfiliklərin təbliği olsa idi, nəyə görə sona doğru bu xəyanət və cinayətin doğurduğu hiss və duyğuları çox geniş şəkildə əsərdə verməli idi.
Bəli, Tereza öz məşuqu Loran ilə qarşılarındakı maneəni-əri Kamilli aradan qaldırır, belə demək mümkündürsə, öldürür və xoşbəxtliyə qovuşacaqlarını düşünür. Amma sonraki hadisələr daha dəqiq desək, Kamillin kabusu və bu kabusun doğurduğu vicdani hislər bütün planları alt-üst edir. Cinayətkar məşuqlar planlarını həyata keçirdikdən sonra qarabasmalar görməyə, Kamillin ruhunu yanlarında hiss etməyə başlayırlar, bütün bunlar da ardınca bir-birinə olan soyuq münasibəti, şiddəti, təhqiri və qarşısıalınmaz sonluğu gətirir.
Əsərdə hadisələrin təsvirindən çox hiss və duyğuların təsvirinə geniş yer verilib.
Bəzi məqamlarda bu insanı sıxır hətta məhz ona görə də kitaba 8 verdim. Bunun xaricində maraqlı, axıcı əsərdir.
Xoş mütaliələr diləyirəm.
Emile Zola ortaya çıxır, özünün Tereza Raken əsəri ilə bütün bunların üzərindən xətt çəkir və reallıqları oxucuların gözləri önünə sərir.
Təsadüfi deyil ki, əsər dövr üçün böyük bir qalmaqala və müzakirələrə səbəb olur və tənqidçilər tərəfindən kəskin şəkildə tənqid edilir. Hətta pislənir.
Yazıçımız isə əsərini bizə əvvəlində yazdığı məktubu ilə təqdim edərək özünü və əsərdə çatdırmaq istədiyi fikri müdafiə edir. Bəs nə idi burada tənqidə səbəb olan məqamlar?
Öncəliklə terezanın əxlaqsız, ərinə xəyanət edən, yalan danışan bir qadın kimi təqdimi, təbii ki, tənqidçiləri qəzəbləndirir. Amma mənə görə belə qənaətə gəlmək üçün əsəri ya tam oxumamaq ya da başa düşməmək lazımdır.
Emil Zolyanın qayəsi belə mənfiliklərin təbliği olsa idi, nəyə görə sona doğru bu xəyanət və cinayətin doğurduğu hiss və duyğuları çox geniş şəkildə əsərdə verməli idi.
Bəli, Tereza öz məşuqu Loran ilə qarşılarındakı maneəni-əri Kamilli aradan qaldırır, belə demək mümkündürsə, öldürür və xoşbəxtliyə qovuşacaqlarını düşünür. Amma sonraki hadisələr daha dəqiq desək, Kamillin kabusu və bu kabusun doğurduğu vicdani hislər bütün planları alt-üst edir. Cinayətkar məşuqlar planlarını həyata keçirdikdən sonra qarabasmalar görməyə, Kamillin ruhunu yanlarında hiss etməyə başlayırlar, bütün bunlar da ardınca bir-birinə olan soyuq münasibəti, şiddəti, təhqiri və qarşısıalınmaz sonluğu gətirir.
Əsərdə hadisələrin təsvirindən çox hiss və duyğuların təsvirinə geniş yer verilib.
Bəzi məqamlarda bu insanı sıxır hətta məhz ona görə də kitaba 8 verdim. Bunun xaricində maraqlı, axıcı əsərdir.
Xoş mütaliələr diləyirəm.