Yazar:
Perhat Tursun
Çevirmen:
Erkin Emet
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 29 dk.
Sayfa Sayısı:
158
Basım Tarihi:
12 Haziran 2024
Yayınevi:
Profil Kitap
ISBN:
9786256036000
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Perhat Tursun ile , çağdaş Uygur edebiyatının önde gelen eserlerinden biri olan Arka Sokak ile tanıştım. Yazarın 1990’larda yazmaya başlayıp son halini 2015 yılında verdiği bu roman, çağdaş Uygur edebiyatında sarsıcı ve çarpıcı bir yere sahip. Roman, Uygur toplumunun yaşadığı baskı ve var olma çalışma çabalarını tek bir bireyin deneyimi üzerinden; kimi zaman son derece ciddi, kimi zaman ise absürt bir atmosferle anlatıyor.Romanda ötekileştirilme, aidiyet duygusunun kaybı, istenmeme hissi, sürekli izlenme ve kontrol edilme düşüncesi, kaybolma ve yeniden yolunu bulmaya çalışma gibi temalar ön plana çıkıyor.
Elinde yalnızca birkaç sayı bulunan kahramanımız, şehirde bir adres ararken zaman zaman çocukluğuna, üniversite yıllarına ve çalışmak için geldiği şehirdeki geçmiş günlerine dönüyor. Bu geri dönüşler aracılığıyla hem kendisini hem ailesini hem de çalışma ortamını tanıyoruz. Özellikle iş yerinde “istenmeyen kişi” hali ve yaşadığı absürt durumları anlatırken, ötekileştirmenin birey üzerindeki etkisi çok çarpıcı bir şekilde ortaya konuyor.Şehir ise adeta çıkışı belirsiz bir labirent gibi. İnsanlar var, ama sanki dilsizler; hiçbir şekilde iletişim kurmak istemiyorlar. Şehrin üzerinde sürekli dolaşan bir sis var. Bu sis yalnızca coğrafi bir unsur değil; kahraman gibi olan insanların diğerleri tarafından maruz bırakıldığı baskının güçlü bir metaforu. Kahraman her adımında o sisi hissederken, ben de okur olarak bu baskıyı ve boğucu atmosferi hissettim.
Bilinç akışı tekniğiyle anlatılan romanda, kahramanın takıntılı şekilde bağlı olduğu sayılar, aşırı hassas koku algısı, sıkça hissettiği nefret ve şehvet duyguları, rüyalar ve anılar birbirine karışıyor. Kahraman şehirde yürürken, zihninin içinde de başka bir yolculuk devam eder.
Romanın dili genel olarak sade ve akıcı;
Bir kitaba yorum yaparken kriterleri oluyor insanın. Bu kitapta ki kriter gerçeklik algısı.
Kurmaca okurken bir dünyanın içine girip orada kaybolmak ve dünyadan uzaklaşmak için okur çoğu edebiyat sever. Kitabın sayfalarında gezerken karşınıza neyin çıkacağını bilmezsiniz. O duygu güzeldir. Bu kitap öyle değil.
Çok iyi mi yazılmış? Bence hayır. Çok farklı bir konu mu? Hayır.
Kitapta olayın sonunun az çok bilinmesi ve kurmaca olmasına rağmen gerçek hayatta karşılığının olması yoruyor insanı okurken.
Boş bir çekmece sizi başka bir kitapta ağlatmayabilir ama burada ağlatıyor. Kitaptaki her koku kelimesi geçtiğinde o kokuyu algılıyorsunuz. Haliyle sıkıcı değil ama zor bir okuma. Ben gerçek bir edebiyat severin kitaptan sıkılması hâlini hiç bir zaman anlayamayacağım. Kitap sıkıcı değildir. İnsan tahammülsüzdür. Okuyunuz, okutunuz...
Arka Sokak1000Kitap
Perhan Tursun’un Arka SOKAK adlı kitabına merakla başladım. Konu Uygur – Sincan olunca açıkçası gazeteci diline yakın, yarı otobiyografik bir metin bekliyordum. Kitabın başlangıcı bu beklentiyi destekledi. Bazı kültürel yakınlıklar kitaba olan ilgimi arttırdı. Anneannem kapıdan çıkarken sürekli “önce sağ ayağuni kullanarak çık”, derdi. Sol ayağın uğursuzluk getirdiğine inanırdı ve bu duygu roman kahramanı gibi beni de çok etkilerdi. Sol ayağımı atma cesaretini ne zaman gösterdim hatırlamıyorum ama kahramanımız korkularını yenerek kullandı.
Roman boyunca tek ses duyuyoruz. İsimsiz kahramanın iç sesi. Bu ses belirgin metaforlarla imlenmiş. Özellikle sis, koku, sayılar ve Arka SOKAKLAR.
Sis kentin endüstriyel kilimliğini imgelerken, koku, hem kahramanın çocukluğundan başlayarak kenti algılayan içsel yolculuğunu hem de kentin betimlemesini destekliyor. Sayılar metnin gizemini arttırıyor. Sık sık metinler arası göndermeler var. “Matematikçiler kendilerine mantık yoluyla kurallar koyan mistikçilerdir” alıntısı ile sözcükleri değiştirerek Bertrand Russell’e selam veriyor. Metinde Russel, Kafka etkisi çok belirgin. Zaman zaman bilinç akışına yaklaşan ama daha çok zihin akışı
Metin son elli sayfada edebi olarak yükseliyor. Keyifle okudum.
3/10
2025 4. kitabı
Bir Uygur Türkü tarafından kaleme alınmış roman.
Yazar, Çin'de yaşayan muhalif birisi olup yazılarından dolayı hapis cezası almış. Ancak 2017' den beri kendisinden hiçbir haber alınamamış.
Eserin giriş kısmı çok uzun tutulmuş. Bu kısımda roman hakkında detaylı bilgi verilmiş. (bundan hoşlanmadım)
Giriş bölümünde; Çin'de yaşayan Uygurların ayrımcılığa maruz bırakıldıklarını, zorla göç ettirildiğini, Uygurların bu olayları protesto ettiğini, Çin'in bu protestoları terörizm olarak lanse ettiğini, 2017 yılında bu protestolara "önlem" olarak toplu gözaltıların ve hapis cezalarının verildiği anlatılmış.
Çin tehdit gördüğü Uygurları (toplama) kamplarına 2017 yılından itibaren almaya başladığını ve bu kamplarda yaşananlar detaylı olarak anlatılmıştır.
Bu anlamda Çin'de bugüne kadar neler yaşandığı anlaşılıyor.
Roman kısmında, bir Uygur gencinin büyük şehirde yaşadıkları anlatılmış. Karakterin şehirdeki yaşadığı ayrımcılık, yalnızlık ve Çinlilerin karaktere karşı duyduğu nefret duygusu ana temadır. Eser hüzünlü şekilde bitmektedir.
Okurken eserden çok sıkıldım ve zor bitirdim. Akıcı olmayan bir anlatım ve sürekli tekrar eden betimlemeler var.
Eser; Amerika'da satışa çıkmış. Kanaatimce ABD'nin Çin karşıtı politikaları sebebiyle bu kadar değer verilmiş. Bu eserden sonra da Amerikan desteği ile olayların açığa çıktığı okuyucuya bildiriliyor.
Fakat aynı kötü muamele ve soykırım bugün İsrail tarafından Filistinlilere yapılıyor. Ancak ABD, İsrail'i desteklemeye devam ediyor. Bu nedenle bu eserin basılmasındaki ABD'nin niyetinin Çin'in kötü muamelesini dünyaya duyurmak olmadığı açıktır. ABD ancak devlet olarak çıkarını düşünmüştür.
Uygurların yaşadıklarının herkesçe bilinmesi ve farkındalık kazanmak için okunabilir.
Edebi bir lezzeti olmayan, benzerlerini daha önce de okumuş olduğumuz, ancak yine de belli ölçüde sarsıcı bir metindi. Ben İngilizce çevirisinden okudum ve İngilizce adı ‘Backstreets’ yani ‘Arka Sokaklar’. Türkçeye neden ‘Arka Sokak’ diye çevrilmiş, hangisi daha doğru çeviri bilmiyorum ama Arka Sokaklar daha uygun geldi bana. Baskıcı rejimlerde yaşamak zorunda olan insanların hissettiği sıkışmışlık, aidiyetsizlik duyguları, yeni olmayan, daha önce de başka metinlerde karşılaştığımız ve her okuduğumuzda da bizi boğan duygular. Burada da boğuyor. Metin boyunca hakim olan sis de o boğulma duygusunu daha da arttırıyor. Çok zevkle okuduğum bir metin değildi ama pişman da değilim.
2017’den bu yana yüz binlerce Uygur, “Sincan” olarak adlandırılan Kuzeybatı Çin’deki yaygın kamplar sisteminde ortadan kayboldu. Yaklaşık 12 milyonluk Uygur nüfusunun neredeyse her ailesi bu süreçten doğrudan etkilendi.
Çağdaş Uygur edebiyatının önemli isimlerinden Perhat Tursun da 2018’de kayboldu; daha sonra suçu açıklanmaksızın 16 yıl hapis cezasına çarptırıldığı duyuruldu.
Tursun’un 1990’da yazmaya başladığı Arka Sokak, kırsaldan Ürümçi’ye gelip geçici bir iş bulan isimsiz bir Uygur gencinin hikâyesini anlatır. Şehir onun için bir umut değil; sisli, soğuk ve dışlayıcı bir mekândır. Kalacak yer ararken sokaklarda dolaşan kahraman, yalnızca reddedildiğini hisseder. Roman iç monologlarla ilerler; sayılar, kokular, rüyalar ve anılar arasında çözülürken bireysel yabancılaşma ile toplumsal dışlanma iç içe geçer. Geçmişe dönüşlerde özellikle baba figürü belirleyicidir. Kahramanın çocukluk anılarında baskıcı ve korku uyandıran bir baba yer alır; aile içi şiddetin izleri onun ruh dünyasını şekillendirir. Bu yönüyle eser, yalnızca bir psikolojik çözülüşü değil, bir halkın kendi yurdunda yabancılaşmasını da sezdirir. Açık bir politik söylem kurmadan baskı atmosferini hissettiren roman, boğuk ama güçlü bir tanıklık niteliği taşır.
Çevirmen Erkin Emet’in özenli ve metnin ruhunu koruyan çevirisi ise eserin Türkçe okura etkili biçimde ulaşmasını sağlamıştır. Tursun’un “Kafka gibi bir yazar olmak isterken bir Kafka karakterine dönüştüm” dizeleriyle sona erer ve bugün yalnızca Tursun’un değil, bir halkın da ağır bir baskı altında yaşadığına işaret eder. Buna rağmen, sesinin edebiyat yoluyla duyulabilmesi umut vericidir.
Keyifli okumalar..
İnadına yaşamak1000Kitap
Arka Sokak, Ön sunuşta okuduğumuz kadarıyla halen nerede olduğu bilinmeyen Perhat Tursun adlı Uygur Türkü yazarın, adı olmayan bir anlatıcının büyük şehirde kimliksizleşmesini, travma ve dil üzerinden çözülüşünü anlatan karanlık bir bilinç romanı.
Benimde okuduğum ilk uygur romanı bu arada.
İsimsizlik, kimliğin silinmesini simgeler; tekrar edilen leitmotif cümle (“Bu şehirde kimseyi tanımıyordum…”) anlatıcının yabancısı olduğu şehirde iletişimden yoksun oluşunu ve varoluş arayışını roman boyunca vurguluyor.
Sis, anlatının en güçlü metaforu olarak neredeyse başrolü oynuyor. Yalnızca atmosfer değil, algıyı bozan, yön kaybettiren, kimliği silen bir varlık gibi metne adeta bir karekter gibi eşlik ediyor. Anlatının bazı yerlerinde Sis’in gazdan sıvıya dönüşmesi, zihinsel yoğunlaşma ve dağılmanın işareti olarak yorumlanabilir.
Roman boyunca tekrarlanan koku, kan ve beden imgeleri özellikle çarpıcıydı. Hijyen pedleri, çürümüşlük, sidik ve kan kokusu; aşağılanmış beden ve bastırılmış cinselliğin dili olarak yeralıyor. Çocuklukta babanın uyguladığı şiddet ve annenin öldürülmesi travması kırmızı rengin tekrarında somutlaştı kitabın sonuna doğru çocuklukta başına gelenleri daha net öğrendik ve başta anlamsız gelen bazı davranışları da anlamlandırabildik. Kan, hem bireysel hem tarihsel bir baskı simgesine dönüşmüş romanda.
Şehir–beden–kimlik üçgeni de önemli bir yer tutuyor : Kilitli çekmeceler, ödünç giysiler, kabul edilmeyen mektuplar… Geceler boyunca şehrin ara sokalarınsa özellikle de dört yol ağzında elindeki sayıları anlamlandırmaya çalularak kendine bir yer bulma çabası. Yoğun bir yertsiz yurtsuzluk anlatısı.
Varoluş sancıları içinde bireysel oluşun arayışı ağırlık kazanıyor ancak sona doğru daha politik bir tavır ve Uygurlara yapılan baskıyı dile getiriyor
Labirentte Bir Bilinç:Arka Sokak’ta Yabancılaşma ve AidiyetsizlikEdebiyat
Perhat Dursun’un Arka Sokak adlı romanı, 1990’lı yılların sonu ve 2000’li yılların başında Urumçi’de geçer. İsimsiz bir anlatıcının gözünden, anlatıcının geçmişte ve şu an yaşadıklarını iç monolog, bilinç akışı gibi yöntemlerle anlatır. Aslında anlatım zamanı belki bir kaç saattir ancak hikaye zamanı anlatıcının tüm hayatıdır. Romanın en temel tekniği bilinç akışıdır. Okuyucu, anlatıcının zihninin içine hapsolur. Olaylar kronolojik bir sırayla ilerlemez, karakterin çağrışımları, korkuları, burnuna gelen kokular ve anlık takıntılarıyla ilerler.
Yazar o dönem Uygur Türkleri’ne uygulanan baskıcı ve asimile edici uygulamalar nedeniyle bu toplumun nasıl dışlandığını, yersiz yurtsuzlaştırıldığını, yabancılaştırıldığını mekanın klostrofobik, labirentimsi ve tekinsiz arka sokaklar imgesiyle çok etkili bir şekilde vermiştir. Bence böyle bir atmosferde anlatıcının hissettiği aidiyetsizlik, kimsesizlik, yabancılaşma gibi duyguları sonuna kadar okur da hissetmektedir.
Anlatıcı bir çekmece imgesiyle, sayılara yüklediği anlamlarla ya da yoldaki çizgilere basmamak, sağ ayağı ile bir işe başlamak gibi imgelerle ait olabileceği, bu yaşadıklarına anlam bulabileceği, dünyasındaki kaosu kontrol altına alabileceği bir çaba içerisindedir. Sokak numaraları, insanların boyları veya geçmişteki tarihsel veriler sürekli birer sayı dizisi olarak karşımıza çıkar.
Yazar, Urumçi'nin arka sokaklarını bir labirent olarak kurgular. Bu kurgunun etkisini arttıran en önemli etken “sis” imgesidir. Karakter sürekli aynı yerlerden geçer, benzer kapıları çalar ve benzer diyaloglara girer. Bu tekrarlayan anlatım, bireyin içinde bulunduğu toplumsal ve siyasi çıkmazı çok iç acıtıcı bir şekilde okuyucuya hissettirir.
Kitaba pozitif bir ön yargı ile başladığımı belirteyim. Belki de bu kadar
klostrofobik,
Kitabım bitti. Az sayfaydı ama zorladı. Dikkat gerektiren bir eser. Beden ve kafa olarak yorgunken ben odaklanamadim. Monolog şeklinde ilerliyor.Ana kahramanın adı verilmiyor. Ama Pekin'de matematik okumuş bir Uygur. Ardından Ürümçi'ye çalışmak için gidiyor. Çalıştığı yerde dışlanıyor. Bunu hemen fark ediyor. Sahip olduğu tek şey çalıştığı yerdeki masasındaki çekmecesi. Masa 11 yıl önce ayrılan kişiye ait denerek yerleşmesi istenmiyor.Kalacak yer de verilmiyor. Maaşından çeşitli sebeplerle kesintiler yapılıyor. Adım adım ötekilestiriliyor.
Baş kahramanın sayılarla özel bir ilişkisi var. Sayılarla hayat arasında çok farklı bağlantılar kuruyor (saçma diyeceğimiz türden). Kendini bu sayılarla bir de arka sokaklardaki bir kapı numarasını "sisli" bir havada arıyor. Bu arayış kötü bir rüyadaymis gibi anlatılıyor. İçinde bulunduğu ortamda bu adresle ilgili insanlara soru soramiyor.Sorsa bile ya tersleniyor ya da yanitlamadan insanlar kaçıyor. Sis çok yoğun bir şekilde anlatılmış.Öyle ki okurken daralmanıza,"e hadi ne olacaksa olsun" demenize sebep oluyor. Sonra bir bakmışsınız bu sisli havada bir koku, bir ses, bir suret bir anda geçmişten bir anıyı gencin aklına getiriyor. Bu da insana bir iç burkulması, bir duygusallık yaşatıyor. Aslında her detayın kitapta bir açıklaması var. Kitabın sonunda bunu anlıyorsunuz ama bitene kadar da...siz bitiyorsunuz
Kitapta bir de insanların tahammülsüzlüğü,gaddarligi,şiddete meyilliğì, kendinden güçsüzü dışlaması "Bu, böyle oldu.Bana bunu yaptılar da böyle hissettim." demeden anlatılmış. Okurken boğdu; alışık olmadığım bir tarz olduğu için sanırım.
Kitabı sevdim mi sevmedim mi ben bilemedim. Ama aşağıdaki alıntılar kitaptaki duygunun nokta atışı halı olduğu için en azından "bu alıntıları" kesin olarak sevdim diyebilirim
" Bilmediğim bu
Sıkışmışlık, utanç, hayata tutunma çabaları. Okurken boguluyorsun ama okumak istiyorsun öyle bir kitap. Kafka gibi sevilmemenin, kabul görmemenin nasıl bir duygu olduğunu iç sesi ile birikte anlatıyor yazarımız.
Yazar Hakkında
Perhat TursunYazar · 0 kitap
Perhat Tursun, 1969’da Çin’in Sincan eyaletinin Atuş kentine yakın bir köyde doğdu. Mao’nun ölümünden sonra yaşanan nispi değişim sürecinde bir grup Uygur öğrenci ilk defa kendi bölgeleri dışında üniversite eğitimi alma fırsatı bulmuş, Tursun da bu ilk öğrenci grubu içinde yer almıştı. Pekin’de Minzu Üniversitesi’nde okudu, sonra Türki Edebiyatlar üzerine doktora yaptı. Eğitim hayatının ardından Sincan’a dönüp Urumçi’ye yerleşti. Sonrasında, 1990’ların başından itibaren bin bir zorluk içinde çiçeklenen modern Uygur edebiyatının önde gelen ve nevi şahsına münhasır isimlerinden biri haline geldi.
