Yazar:
Rifa'at Ali Abou-El-Haj
Tahmini Okuma Süresi:
7 sa. 15 dk.
Sayfa Sayısı:
256
Basım Tarihi:
1 Nisan 2018
İlk Yayın Tarihi:
Şubat 2001
Yayınevi:
İmge Kitabevi Yayınları
ISBN:
9789755333175
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Osmanlı tarihçileri, kendilerini küçük ezoterik gruplar içine hapsetmişler, Osmanlı tarihinin kendine özgü, diğerleriyle karşılaştırlamaz bir yapısı olduğu düşüncesi içinde olmuşlardır. Yazar eserinde bu çıkmazdan kurtulmanın bir yolu olarak, Osmanlı tarihinin diğer tarihlerle karşılaştırılabilir ve benzer şekilde ele alınabilir olduğunu anlatmaya çalışmıştır. Özellikle 17.yüzyılda Avrupa ile Osmanlı İmparatorluğu arasında derin benzerlikler olduğunu başarılı bir şekilde aktarmıştır. Ona göre temel problem yüzyıllarca yaşayan bir İmparatorluğun tüm kurumlarının bu süre boyunca aynı şekilde kaldığını düşünen anakronik yaklaşımdır. Yine ona göre yalnızca Avrupa güçlerinin dış politikalarına yoğunlaşıp, Osmanlı İmparatorluğu'nu bağımlı bir değişken olarak ele almak yerine, 16.yüzyıldan 19. yüzyıla Osmanlı toplumunun iç dinamiklerinin incelenmesi gerekmektedir. Kendisi eserinde bu meselelerin tartışılabilirliği açısından güzel bir zemin oluşturmuştur.
Kitabın genel olarak vermek istediği genelleme şudur; 1) tarihteki bütün insan
toplumları gibi Osmanlı toplumu da akışkan ve dinamikti. Dış görünüşte değişim yokmuş gibi
görünmekte, çoğu tarihçi de bu hataya düşmektedir; fakat içeriye dikkatli bakıldığında
değişimlerin tüm dönemlerde olduğu bir gerçektir. 2) sosyo-politik değişmelerin neden 17. Yy’da yaşandığı sorusunun sorulması önemlidir. Amerikan gümüşünün ülkeye girmesiyle fiyatlar artmış olması ve miri arazilerin mülk arazilere dönüşümü bunun sebebidir. 3) Erken modern dönemde Osmanlı Devleti’nin doğası meselesine en iyi nasıl yaklaşılmalıdır?
Osmanlı’da bir erken modern devlet oluşumu söz konusudur ve Osmanlı, zamanla hem
toplumdan hem de ekonomiden ayrışarak hızla modern türde bir özerkliğe doğru gitmiştir.
Abou-El-Haj, hem Batı'daki oryantalist yaklaşımları hem de Osmanlı'yı diğer medeniyetlerden ayrı, "eşsiz" bir vaka olarak ele alan yerel eğilimleri sorgular. Tarihçileri, bürokratik belgeleri ve diğer birincil kaynakları "saf" bir şekilde okumaktan kaçınmaya, onların bağlamlarını ve üretildikleri dönemin zihniyetini anlamaya çağırır. Ona göre, Osmanlı İmparatorluğu'nu doğru anlamak için, onu evrensel tarih akışı içinde, diğer toplumlarla sürekli etkileşim halinde olan dinamik bir yapı olarak görmek gerekir.
Osmanlı İmparatorluğu'nun bu "karanlık" yüzyıllarda bir çöküş veya durgunluk içinde olduğu tezini reddetmesidir. Ona göre, bu dönemde Osmanlı Devleti ve toplumu, sanılanın aksine önemli bir canlılık ve dönüşüm süreci yaşamıştır.
Osmanlı'yı çağdaş Avrupa ve Asya devletlerinden yalıtık, kendi içine kapanık bir yapı olarak görmektense, onları karşılaştırılabilir bir bütünün parçası olarak ele alır. Bu yaklaşım, uzun yıllar Osmanlı tarihçiliğine damgasını vuran "gerileme paradigmasını" derinden sarsmış ve tarihçileri ezberlerini bozmaya zorlamıştır.
Kitap, sonraki nesil tarihçilere, geleneksel anlatıların ötesine geçerek daha nüanslı, karmaşık ve teorik temellere dayanan araştırmalar yapmaları için ilham vermiştir. Onun çalışmaları, Osmanlı İmparatorluğu'nu tek boyutlu bir "çöküş" hikâyesinden çıkarıp, modernleşme süreçlerinin farklı coğrafyalardaki tezahürlerini anlamaya yönelik küresel tartışmalara dahil etmiştir. Bu eser, sadece bir tarih kitabı olmanın ötesinde, tarih yazımının nasıl yapılması gerektiğine dair bir manifesto niteliği taşır.
Kitabın temel eleştirileri, Osmanlı tarihyazımlarının Osmanlı'yı bir bütün olarak hiç değişmeyen bir devlet organizasyonu olarak algılanmasına, özellikle 16.yyda bürokratik atamalarda artık liyakatin terk edildiği saptanması yapılırken günümüz modern ulusdevlet paradigmasının norm olarak alınmasına ve Osmanlı devletinin her bakımdan kendine özgü değerlendirilip veya özellikle Asya Tipi Tüketim Tarzı ile değerlendirip Avrupa ile karşılaştırmalı okumalar yapılmadığına, yıllardır ikincil kaynaklar üzerinden üretirler genelgeçer yargılar dışında birincil kaynaklar yönelmiş yeni bir yaklaşımın geliştirilmediğine yönelik.
osmanlı tarihine bilimsel bakışTarih
Yazar kitabında osmanlı tarih yazımında hakim olan oryantalist veya batı merkezli görüşleri iafe edip, bunları çürütmeye yönelik yeni fikirler öne sürüyor. Özellikle Osmanlı devletinin, çoğu osmanlı tarihçisinin belirttiği gibi aslında merkezi bir devlet olmadığını, devletin değişmez, sabit ve yeniliklere kapalı olmadığının altını çiziyor. Tarihteki tüm insan toplumları gibi Osmanlı topumunun da akışkan ve dinamik olduğuna vurgu yapıyor. Bu dinamiklik durumunun , yazarın ısrarla reddettiği "çöküş - gerileme dönemi" olarak adlandırılan 17. yüzyılda da varolduğunu ifade ediyor. Osmanlı devletini 'erken modern dönem' devletlerinden biri olarak gören yazar, 17. yüzyıldaki devletin yaşadığı dönüşümün temelinde önceden devletin denetiminde olan toprakların önemli kısmının zengin İstanbul ekabir aileleriyle zengin taşralıların yarı özel mülkü haline gelişinin yattığını ifade ediyor. 17. yüzyılı, erken modern devletin yıkılması ile birlikte iktidarın ademi merkezileşme süreci ve erken modern döneme özgü sınıf temelli hizmet için liyakat sisteminden vazgeçilmesiyle karakterize ediyor. Yazarın özellikle vurguladığı diğer bir husus; osmanlı devletinin toplumsal tabanda yaşanan değişimlerle ilintili bir iç dinamiği olduğu ve bu dinamiğin çoğu kez düşünüldüğü gibi, kolayca Avrupa devletleri ve tüccarlarının etkisi ile açıklanamayacağıdır. o
Osmanlı tarih yazımında hakim olan , osmanlının kendine özgücülüğü yani diğer devletlerle karşılaştırılamazlığına karşı çıkıyor. Osmanlının diğer Avrupa devletlerinden farklılıklarının vurgulanarak onu aşağı görmek değil, benzerliklerinin vurgulanmasının bilimsel yaklaşım olduğunu ifade ediyor. Diğer toplumlarla karşılaştırılacak normatif özellikler aramak yerine, bunları görmezden gelerek Osmanlı toplumunun farklılığını, aslında
El-Haj'ın hakim paradigmaya karşı çıkması elbette çok değerli. Bunun yanında doğuş, yükseliş, gerileme ve çöküş silsilesinden sıyrılmak Türk okur için oldukça zor. Devletin modern dönüşümünü anlamak için oldukça önemli bir kitap
Osmanlı tarihçiliğindeki o meşhur "Gerileme Paradigması"nı yıkan, Osmanlı'nın 17. yüzyıldaki dönüşümünü bir "bozulma" değil, modern devlet inşası süreci olarak okuyan devrimci bir tez. Yazar, tımar sisteminden iltizama geçişi, Avrupa'daki feodalizmden mutlakiyete geçiş süreçleriyle paralellik kurarak, sınıf temelli bir analiz yapar. Osmanlı'yı "kendine özgü" ve durağan bir yapı olarak gören oryantalist bakışa karşı, onun evrensel tarihsel süreçlerin bir parçası olduğunu kanıtlayan materyalist bir tarih okuması.
