Nehc’ül-Belağa'nın konusu, tek bir başlığa sığmayacak kadar geniştir; ancak eserin merkezinde "insan ve toplumun kemale ermesi" yer alır. Kitabı oluşturan 241 hutbe, 79 mektup ve 489 hikmetli sözün ele aldığı ana konuları şöyle özetleyebiliriz:
1. Teoloji ve İnanç (Tevhid)
Eserin en derin bölümleri Allah’ın varlığı, birliği, sıfatları ve evrenin yaratılışı üzerinedir. Hz. Ali, bu konularda felsefi ve kelami açıklamalar yaparak insanın yaratıcıyı nasıl kavraması gerektiğini anlatır. Özellikle "Meleklerin Yaratılışı" ve "Dünyanın Sonu" gibi metafizik konular işlenir.
2. Siyaset ve Devlet Yönetimi
Eser, İslam siyaset düşüncesinin en önemli kaynaklarından biridir.
Adalet: Yöneticinin halka karşı sorumlulukları.
Liyakat: Görevlerin ehline verilmesi.
Halkın Hakları: "İnsanlar ya dinde kardeşin ya da yaratılışta eşindir" ilkesiyle evrensel insan hakları vurgulanır.
3. Ahlak ve Nefis Terbiyesi
İnsanın iç dünyasına yönelik öğütler geniş yer tutar.
Zühd: Dünyevi hırslardan arınmak.
Sabır ve Şükür: Zorluklar karşısında duruş.
Cömertlik ve Alçakgönüllülük: Sosyal ilişkilerde dürüstlük ve tevazu.
4. Toplumsal Eleştiri ve Tarih
Hz. Ali, kendi dönemindeki siyasi olayları, toplumun bozulma nedenlerini ve savaşların arka planını anlatır. Kendi halifelik dönemindeki iç karışıklıklara (Cemel, Sıffin, Nehrevan savaşları) dair önemli tarihsel tanıklıklar içerir.
5. Bilim ve Doğa
Eserde şaşırtıcı bir şekilde doğa gözlemleri de yer alır. Örneğin; tavus kuşunun anatomisi, karıncaların yaşamı veya yarasanın yaratılışı gibi konular üzerinden ilahi sanatın detaylarına dikkat çekilir.
Ana Tema Özeti:
Kitabın temel amacı; bir bireyin nasıl "iyi bir insan", bir yöneticinin nasıl "adil bir lider" ve bir kulun nasıl "bilinçli bir mümin" olacağını göstermektir.