Yazar:
William James
Çevirmen:
Tahir Karakaş
Tahmini Okuma Süresi:
6 sa. 6 dk.
Sayfa Sayısı:
215
Basım Tarihi:
Mayıs 2015
İlk Yayın Tarihi:
1907
Yayınevi:
İletişim Yayıncılık
Orijinal Adı:
Pragmatizm –A New Name for Some Old Ways of Thinking-
Orijinal Dil:
İngilizce
Orijinal Ülke:
Amerika Birleşik Devletleri
ISBN:
9789750517624
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Diğer Baskılar
Pragmatizm
227 okunmaTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları · Mart 2019 · 192 s.
Pragmatizm
36 okunmaİletişim Yayıncılık · Mayıs 2015 · 215 s.
Pragmatizm
30 okunmaTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 2019 · 192 s.
Faydacılık
23 okunmaYeryüzü Yayınevi · Ekim 2003 · 224 s.
Pragmatizm
21 okunmaKapra Yayıncılık · · 176 s.
Pragmatizm
10 okunmaKarbon Kitaplar · 12 Şubat 2021 · 216 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
William James’in pragmatizmi, düşünceyi ve inancı yalnızca işe yararlılığı üzerinden tartarak hakikati faydaya indirger ve insanı hayatta kalma refleksine mahkûm eder. Tanrı’yı dahi bu dünyadaki sonuçlara göre değerlendiren bu yaklaşım, seküler Protestan zihnin felsefe kisvesi altında yeniden dolaşıma sokulmasından başka bir şey değildir. Esasında bir Amerikan felsefesi olarak şaşırtmaz; zira ortada dangır dungur, öküz gibi bir düşünme biçimi vardır: incelikten yoksun, tamamıyla tekdüze ve insanı zihinsel bir sefaletin içine hapseden bir çerçeve.
5/10
2017 26. kitabı
İlk başlarda daha anlaşılır, sonlara doğru zorlaşan bir kitap. Ancak genel manada pragmatizme dair malumat edinilebilir. Özellikle günlük dilde kullanıldığı biçimde makyavelist, oppürtinist kavramlarını andıran bir yanlış anlamı olmadığını anlayabiliyorsunuz.
Pragmatizm
''Pragmatizm nedir?'' diye sorsalar hepimiz ''faydacılık'' deriz. Ve aslında pragmatist bir ekolün gölgesinde eğitim almış ve almakta olan bir toplum olarak çok aşina olduğumuz bir kavramdır...
Bu kitapta ise James, dönemin hakim olan felsefelerinin (idealizm, ampirizim, realizm vb.) çözemediğini düşündüğü bazı konuları çözülebilir hale getirmek için pragmatik yöntemin kullanılabilirliğinden bahsetmiştir. Kitabın çok ağır bir dili olmakla beraber içine çeken derin bir tarafı vardı kanımca. ''Pragmatizmi hiç böyle bilmezdim'' dediğim bir noktaya geldiğim oldu :))
Pragmatizmi çok kısa ve net şu cümleyle anlatıyor: '' Bu düşünce gerçekse hayatımızda ne farkeder?'' Tabi ki koskoca bir felsefeyi sadece bir cümleyle özetlemek haksızlık olur, bu yüzden kitapta bölüm bölüm verilmiş bazı konuların pragmatist bağlamda nasıl ele alındığına bakalım;
En çok ilgimi çeken Tanrı ve Din konuları olmuştu. Tanrı var mıdır yok mudur? sorusundan ziyade, Tanrı varsa onun keyfini sürelim gibi bir anlayışa işaret ediyor. :))) Tanrıya inanmanın pragmatik açıdan faydalı olduğunu öne sürüyor. Tanrının doğruluğu ontolojik kanıtlar ile değil ''hayat içindeki işlevi'' ile ölçüldüğünü iddia ediyor. Din konusunda da aynı perspektiften bakıyor aslında, dinin teorik bir iddia değil, deneyimsel ve pratik bir gerçek olduğunu düşünüyor. Yani bir inanç, insanın hayatını dönüştürüyorsa, davranışları düzenliyorsa yani kısaca işe yarıyorsa ve en önemlisi (bence tam olarak anlaşılmadığı, bu sebeple çok eleştiri aldığı kısım da burası) ve gelecekte de işe yarar olmaya devam edileceği düşünülüyorsa ,( ki bundan,'' doğruluğun deneyim içinde sürekli sınanması'' şeklinde bahsediyor. Yani '' doğru= işe'' yarayan denkleminden daha öteye uzanan bir felsefeden bahsediyoruz.) pragmatik olarak doğrudur denilebilir.
Akılcılık idealizm ve iyimserlikle birlikte anılır. Tekilcidir; genelden ve evrensel olandan hareketle parçaların temsil ettiği bütünü ortaya koyar. Akılcılığı benimsemiş bir insan duygusaldır, dindardır, özgür iradeye vurgu yapar ve ilişkilerinde dogmatiktir. Karşıdan bakıldığı zaman yumuşak başlıdır. Diğer yandan deneycilik ise materyalizmle birlikte anılır. Parçalardan bütüne ulaşır, bu yüzden çoğulcudur. Deneyciliği benimsemiş insan nispeten daha acımasız, şüpheci ve tartışmaya açıktır. James'e göre kabaca akılcılığı veya deneyciliği tercih edenlerin özellikleri böyledir. Faydacılığı bu iki ucun bir ''uzlaştırılması'' olarak gördüğü için kendi tezini sağlama almak adına kitabına böyle yüzeysel tanımlarla başlıyor James.
Hayatımızdan olguları ve ilkeleri tamamiyle bertaraf edemeyeceğimiz içinse esasında iki taraftan da kendimizce iyi olduğunu düşündüğümüz ve benimsediğimiz özellikleri almamız gerekir. Fakat deneycilik ve akılcılığı bağdaştırmaya çalıştığımızda ise kaçınılmaz bir ikilemle karşılaşmış oluruz. Örneğin akılcı bir felsefe ''gerçek dünyanın bir muhasebesi olmaktan çok, ona yapılan bir katkı niteliğine bürünür.'' Dünyaya dair bir açıklama getirmez, yeni bir evren yaratır. James için bu bir nevi kaçıştır. Bu nedenle akılcı felsefeyi aşırı sığ bulur ve bu fikrini desteklemek için kurban olarak Leibniz'i ve Theodicee eserini seçer. Burada türlü örneklerle kendi görüşünü tutarlı kılmak için akılcılık eleştirisi yapar. Her ne kadar bazı eleştirilerine katılsam da karşısına koyduğu fikirlere katılmıyorum. Örneğin akılcılığın mükemmelliği bir illüzyon olarak gördüğünü söylerken, karşısına gerçek hayatın mükemmelliğe ulaşması gereken bir süreç olduğunu düşünüyor. Kanaatimce böyle idealist söylemler hiçbir felsefenin karşısına daha berrak fikir ve dolayısıyla daha
William James’in bu kitabını sipariş ederken “pragmatizm” felsefesini pek çok yönden kavramayı umuyordum. Fakat kitabı okumaya başladıktan sonra farkettim ki kitap okunabilir 168 sayfasında pragmatizmi yedi farklı başlık altında ele alıyor ve sayfaların çoğu genel olarak başka felsefeler ile karşılaştırmalar, alıntılar ve bitmek tükenmek bilmeyen nihayetinde de dikkat dağıtan metaforlar ile dolu. Bir felsefe kitabından beklentim anlattığı felsefi düşünceyi olabildiğince net bir şekilde akla yatırması ve bu şekilde okuru iknaya çabalamasıdır. Fakat W. James 1907 yılındaki konferanslarında vaktini daha çok karşı olduğu felsefi akımları eleştirmeye harcamış. Okuması kolay olarak başlayan sonra bi anda duvara çarpmış gibi sıkıcılaşan ve ardından tekrardan kolaylaşan bir kitap. Bir başlık bittikten sonra öbürünü okumak için çok fazla heyecan duyamadım. Bölümlerin hemen hepsinde pragmatizmin başlığa olan yaklaşımını son bir iki sayfada bulabiliyorsunuz, bu da önceki sayfaları okumanın bir bakıma “külfet” olmasına neden oluyor. Pragmatizmin çekirdek düşüncelerini öğrenmek için fena bir kitap değil fakat dediğim gibi öğrenilen şeyler pragmatizmin yüzeysel kısmı, pragmatizm adına ancak giriş kitabı olarak okunabilir. Çeviri gayet başarılı, çeviri notları anlaşılır ve bir dilbilgisi hatasına rastlamadım.
KİTABIN İÇERİSİNDEKİ BAŞLIKLAR
1-Felsefenin Günümüzdeki İkilemi
2-Pragmatizm Nedir?
3-Pragmatik Açıdan Bazı Metafizik Problemlere Bakış
4-Bir ve Birçok (Okumanın en zor olduğu bölüm bence)
5-Pragmatizm ve Sağduyu
6-Pragmatizmin Hakikat Arayışı
7-Pragmatizm ve Hümanizm
8-Pragmatizm ve Din
Menfaatçilik:)Felsefe
Pragmatizm.. Bazı sözcükler okunduğu anda zihnimizde belki de olumsuz emarelere neden olabilmektedir. Hele sonu 'izm' le bitiyorsa orda dur hele orda dur diyebiliyoruz. Çünkü pek aşina olduğumuz türden sözcükler değildir. Bazı kavramları ise birbirine karıştırdığımızdan adım gibi eminim. Söz gelimi pragmatizm ve egoizm mefhumlarini birbirine karıştırdığımızı dile getirebilirim. Pragmatizm temel anlamıyla yararcılıktır. Bir şeyin sana olan faydasını göz önünde bulunduruyorsan demek ki sen olaya pragmatist bir bakış açısıyla yaklaşıyorsundur. Egoizm ise bencilliktir. Kendini düşünen insanın tavrı olarak dile getirilebilir. Ve biliyor musunuz iki kavram da kötü şeyler değillerdir. Bir insanın faydaci ya da egoist olmasi ne diye kötü olsun ki. Lakin aşırı egoizmin zararlı olduğunu da dile getirmekte fayda vardır. Yanisi egoizm egosantrizme(benmerkezcilik) ya da solipsizme(tekbencilik) vardığı anda sorunlar olabilmektedir.
William James bu kitabı bizzat bu türden yanlış anlamalar için kaleme aldığını dile getirebilirim. Çünkü anlaşılagelen pragmatizmin yanlış anlaşıldığını düşünmektedir. James'e göre pragmatist yöntem bir niyet okuma ya da sonuç belirleme işlemi değildir. Onun düşüncesine göre pragmatizm sonucun ne olduğunu dile getirmektir. Sonuç eğer iyi ise insana yarar sağlıyorsa bu iyidir. Nasıl ne şekilde olduğu pek önemli değildir. Hal böyle iken bazı kişiler James'in pragmatizmini Machiavelli'nin 'başarıya ulaştıran her türlü eylem mubahtir' anlayışı ile desteklediğini ileri sürer. Oysaki durum böyle değildir. Machiavellide olayı yönlendirme vardır. Başarıya yönelik yönlendirme yani. Daha eylem olmadan eylemin tasarlanması söz konusudur. Oysa James'in pragmatizminde bundan söz etmek abesle iştigaldir. O eylemin tasarım halini göz önünde bulundurmaz. Direk sonuca
Pragmatizmin öncüsü olan W. James'in dili hiç şüphesiz çok ağır. Kitabı okurken bir sürü not almak zorunda kaldım. Kesinlikle bir roman gibi okunmamalı.
William James’in, Parmanides ile Herakleitos’un sonu gelmeyen tartışmalarında arabuluculuk rolünü üstelenen Empedokles’e benzer şekilde, karşıt tezleri biraraya getirme çabasında olduğu ve bunu da kendi felsefesinin sosuna gerektiğince ve yeterince buladığı kitabı, Pragmatizm. Felsefesinin ise eklektik olduğu söylenebilir. Zira, okura birden fazla akımdan ortaya çıkan güzel bir salata sunuluyor.
Farklı bölümlerden oluşan kitapta, tezler antik dönemlerden beri süregelen din, birlik çokluk, hakikat, metafizik gibi arkaik kavramlarca test ediliyor. Kitap, hümanizm süslemeleri ve bir vurup bir okşadığı dogmaların gölgesinde ilerliyor.
Öğretinin esasları için monizmden ziyade pluralizm akımının bir devamı olduğu sarih açıklaması yapılabilirse de, yazarın aceleci tarzda yapılabilecek ateizm yada agnostizm yaftalarından kaçınmak adına tanrısallığa yaptığı kaçamak övgüler necip okurun dikkatinden kaçmayacaktır. Halbuki ayakları gayet yere basan ve kendi bağlamında de facto edimlerin çıkarımlara ve pratik eylemlere dönüştürülebilecek denli akılcı olan bu felsefe, yazarının daha ısrarcı, buyurgan ve cesur davranmasını hakkediyordu.
Tabi okuma sonrası okur kendine şu soruyu sorabilir, insanın bir şeyi kavrayışa dahil etmesi veya soyutlukla da olsa kabul edebilmesi için illa onun kendine bir faydası mı dokunması gerekir? Bize kaçamak tatiller yaratmayan faydasız bir şeyin, olgularımızın dönüşümünde veya sonucu iyileştirmede olumlu bir rolü olamaz mı? Böyle bir “şey”, ancak “faydacılığın” mı tekelindedir?
Öğretisi dışında kafanızı açacak, okuması yer yer zorlaşan ve okurken kendinizi yazarın verdiği bir konferansta birer dinleyici olarak hayal etmenizin okumayı kolaylaştıracağı tavsiyesinde bulunulabilecek bir kitap.
Karmaşık bir kitaba karmaşık bir inceleme!Felsefe
İçerikten önce kitabın yapısından bahsetmek gerek sanırım. Kitap William James'in her biri bir konferansın yazıya dönüştürülmesiyle oluşan konferans bakımından kronolojik yazı bakımından birbirini takip eden sekiz bölümden oluşuyor. Söyleşi dediğim için anlamışsınızdır, halihazırda bir kitleye hitap ediyor. Bu sekiz konferans boyunca hem pragmatik felsefeyi tanıtırken hem de savunusunu yapıyor. Kime karşı? Rasyonalist filozoflara karşı. Oysa pragmatik felsefeyi tanımlarken ampirik felsefeyle rasyonel felsefeyi uzlaştıran ifadesini kullanmasına karşın. Ama bunu anlamak zor değil çünkü okurken siz de fark edeceksiniz; pragmatik felsefe adeta ampirik felsefenin omuzları üstünde yükseliyor.
William James kitabında pragmatik felsefeden yöntem olarak bahseder. Yani bir felsefi sorunsala dair bir sonucun savunusunu yapmaz, yalnızca yöntemdir. William James'in ifadesiyle hem bir ampirizmler gibi olgulara en zengin ilişkiyi kuran hem de bir rasyonalizmler gibi dindar olan felsefi yöntemdir. Tabi bana kalırsa olgulara güvenen bir ampiristin ihtiyacını karşılar ancak gerçek bir dindarın ya da kapsamı genişleteyim gerçek bir teist ya da ateistin ihtiyacını karşılayacağına şüpheyle bakıyorum. Pragmatik felsefi yöntemle yaratıcının varlığı ya da yokluğu sorunsalının ele alınmasını incelemenin sonuna bırakıyorum.
Esasen bütün bu pragmatik felsefenin şu soru üzerine inşa edildiğini söylemekte bir kusur görmüyorum; "hakikati bilmenin pratik değeri nedir?" İşte bu yüzden dedim ki başta "pragmatik felsefe ampirik felsefenin omuzları üzerinde yükseliyor." çünkü hakikatin ölçütünü pratik etki olarak belirliyor. Daha iyi anlaşılması için bir örnek vermek istiyorum. Ortaya bir felsefi sorunsal atalım; özgür irade var mıdır yok mudur? Pragmatik felsefeye göre yapmamız gereken şudur;
Kitabı beğenmiş olmama rağmen, kitabın akıcılığı ve fazla terim kullanılması bakımından eleştiriye açık. Hem de aşırı derecede eleştireceğim. Kitabın ilk bölümü gayet anlaşılır ve akıcı ancak orta bölümlerinde gereksiz ve anlamsız bilimsel açıklamaları sadece kitabın ciddiyetini koruması için okuyucu tarafından anlaşılmamasının sağlandığını söyleyebilirim. İsminin adını haketmiyor. Pragmatist biri için pragmatist bir yaklaşımla yazılan bir romanda bile en basit romandan daha anlaşılır şekilde ifadeler bekleyebiliriz. William James kitabı pragmatizm için ise “ciddiye alınması için anlaşılmaması” gerektiği düşüncesinde olmalı. Yazık. Ya da bunları kitabı çevirene söylemeli.
Yazar Hakkında
William JamesYazar · 13 kitap
William James, (d. 11 Ocak 1842 - ö. 26 Ağustos 1910) pragmatizmin kurucusu olan ABD'li filozoftur.
İrlanda asıllı zengin bir göçmen ailenin çocuğudur. Çocukluğu Avrupa'da seyahatlerde geçti. Önceleri düzenli bir öğrenim göremedi. Sonradan Harvard Üniversitesi'nde tıp ve tabiat bilimleri tahsili yaptı. 1869'da tıp doktoru, 1885'de Harvard Üniversitesi'nde profesör oldu. Burada fizyoloji, biyoloji, felsefe ve psikoloji dersleri verdi.
İlk önemli eseri Psikolojinin Prensipleri'dir (1890). Felsefi sistemin esaslarını Pragmatizm (1907) adlı kitabında ortaya koydu. Felsefi görüşü pratiklik, faydalılık ve verimlilik kavramlarına dayanır. James'e göre bilgi, kişilik, bilinç, gerçek düşünce gibi şeyler faydalılık, verimlilik, pratiklik ölçüsüyle değerlendirilir. Mühim olan teori değil, iş ve uygulamadır; hayatta var olan, uygulanabilen ve bir etki meydana getiren şey gerçektir. Zihnen ve soyut olarak ne kadar doğru olur veya görünürse görünsün pratiği olmayan ve hayatta bir etki meydana getirmeyen şey bir değer ifade etmez ve gerçek de sayılmaz.
ABD'deki ilk psikoloji laboratuvarını oluşturmuş olan James, pragmatizm, "sonuçlar nelerdir?" diye sormakta ve düşüncenin yüzünü, eylem ve geleceğe yöneltmektedir. Nitekim James, yaşamı doğrudan ilgilendiren somut olgulara, eylemlere, insanın yaşamını şimdi ve yakın gelecekte doğrudan etkileyen güç ve eyleme önem vermiştir. O, yararlılıkla, yalnızca bireyin maddi ihtiyaçlarının karşılanmasını değil, aynı zamanda insanın ve toplumun gelişmesine katkıda bulunan her şeyi anlatmak ister. Bu anlamda din, James'e göre, tümüyle doğrudur ve din konusunda, dinin sonuçlarına bakarak yargıda bulunmak gerekir. O, dinin metafizik bir değere sahip olup olmadığını bilmediğini söyler. Fakat din, James'e göre, her durumda yararlı bir varsayımdır.
