İdrâkiminin yapısı, beni üç tip bilgiye eriştiriyor: Madde, hayat ve ruh.Maddeye âit bilgim, zorakîlik, etki-tepki ilişkilerinin statik ve katı dengesi üzerine kurulmuş, aklî, mekâna bağlı, tam bir mekâniklik ifade eden, tekerrür eden vak'alar, parçalar ve parçacıklar dünyası. Hayata âit bilgim, varlıklar arasında bana uzak ve yakın diye seçmeler yaptığım, enfüsîlikle akraba, tekerrür eden vak'alar yerine, zincirlenen benzer vak'âların idrâkine bağlı, zamanı duyan, mekâniklliğin yumuşadığı bir dünyaya âittir. Ruha âit bilgim, hür ve yekpâre bir ân'a sığan bir tek "ol!" emrine bağlı bir âleme âit en mücerret bir idrâki ifade eder. Bu dünyada ne zorakîlik, ne objektiflik, ne statiklik, ne aklîlik, ne zaman ve ne mekân vardır...