m
Musa Anter
2 üyeTakip
Kekik reyhan ve kaçak tütün kokusu taşırdı rüzgar
Alçak damlı evlerin yüksek küçük pencerelerinden
Soluk ışıkları yayılırdı geceye
Köpek havlamaları korkulara karışır kaygıları beslerdi
Sonra dağlardan kurşun sesleri gelirdi belirli belirsiz
Namlunun ucunda çırpınırdı yürekler
Ağıtlar yankılanırdı dağlara doğru
Kapılar kırılır talan edilirdi, sevdalar, umutlar
Ve insan olan ne varsa
Ve kan akardı derelerimizden
Zilan, Munzur, 33 kurşun, Nevale qasaba
Ve ülkemin bütün derelerinden
O iklimde kalırdı acılar
Duymaz dı bir Allah'ın kulu çığlığımızı
Ve dağlara sevdalanırdık, karabasan gecelerin sabahlarında
Direnmek kalırdı Kürt'e
Yaşamanın bir başka adı direnmekti
Derelerden kan akar burada nicedir
Analar ağıt yakar her doğan gün
Gelinler yola bakar çaresiz
Oy Nevala kasaba oy
Seninledir sevdam gönlüm dağlardadır oy
Sabahın rüzgarında çığlığında
Bir dağ düştü o dereye adı mahsum
Oy oy Nevala kasaba oy
helbestek ku bingeha dewleteke dihejîneMusa Anter
Musa Anter, kıyısından, kenarından Kürdleri konu alan siyasi hiciv yazıları yazınca, gazete ve M. Anter ile ilgili peş peşe davalar açıldı. Musa Anter'in 16 Haziran tarihli köşesi, "Ji bo Xwedê sedeqaké (Allah için bir sadaka)" şeklinde Kürdçe bir başlıkla çıkınca soruşturma açıldı. Birkaç gün sonra da, Yara- salar başlığıyla yazdığı yazıda, devleti yok etme amacı güttüğü iddiasıyla 1 Temmuz 1959 günü tutuklandı. M. Anter, köşe yazıları yazdığı İleri Yurd gazetesiyle ilgili olarak anılarında şöyle diyor:
"1959'da Diyarbakır'da idim. O tarihte Diyarbakır'a 50 tane Hürriyet gazetesi geliyordu, fiyatı on beş kuruş idi. Bir kısı da iade oluyordu. Hürriyet renkliydi ve bir yığın sayfası vardı. İleri Yurd, el dizmesi ve dört sayfayı. Arka iki sayfanın kahbı bozul- maz, hep aym bilgiler yazıhrdı. Tren ve uçak hareketleri ve bazı resmi ilanlar. İkinci sayfamn köşesinde benim fıkram vardı. Fik- ramın başığım, gazetenin adından almıştım. Gazete İleri Yurd' idi; ben de 'yurd' ile alay ederek, tabii tüm Türkiye'yi kastederek, 'Ama ne ileri yurd' adım vermiştim. İşte bu fıkra için, gazetemiz günde bin tane ve yirmi beş kuruşa satılıyordu... İkinci baskı yap deyince, gazetenin sahibi rahmetli Abdurrahman Dolak, ya kağıt kalmadı veya mürekkep derdi. Gazetenin sabit masraflarım en çok Canip Yıldırım ve ben karşılıyordum. Bazen yazılar okunmaz hâlde çıkardı. Bir gün, 'Niye böyle çıkıyor?' diye sorduğumda, Abdurrah- man, 'Abi, fareler merdaneyi yemiş, bazı yerler mürekkep almyor,' dedi... Yazılarımın hemen hepsi, mahkeme konusu oluyordu. Bir acente defterim vardı. Diyarbakır avukatlarımn en âlâsından, daha çok mahkeme ve duruşma günü ile dolu idi..."
Reklam
QimilMusa Anter
Musa Anter'in "Ama Ne İleri Yurd" köşesindeki hemen her yazısı soruşturma konusu olurken asıl fırtınayı, Kımıl adlı Kürdçe şiirin yayımlanması yaratttı. M. Anter'in 31 Ağustos 1959 günü yayımlanan "Kımıl" başlıklı yazısı ve yazıda kullan- dığı Kürdçe şiir aşağıdadır:
"Asırlar boyunca iktidarların sui zanı altında yaşayan Şark halkı, maruz kaldıklaı her zulüm ve afeti ancak müzikle ifade et mek imkâım bulabilmişlerdir.
"Bu bapta halen halkımız arasında binlerce arya, piyes, senaryo ve sair modern edebi çeşnilere mevzu olabilecek eserler vardır. Aşa- ğıda okuyacağımız parça, bu tip eserlerden ahnıştır. Mevzu şudur. "Siverek köylerine atar (çerçi) gelir. Genç bir kız o seneki mahsu lünden bir kap buğday ile alışveriş için çerçiye götürür. Çerçi amca, buğdayın KIMIL tarafından sönüldüğünü görünce buğdayı ret eder. Bunun üzerine gözü dolan kız üzüntüsünü şu şekilde ifade eder:
Bi çiya ketim lo apo, çiya melûl bûn rebeno
Ceh seridîn lo apo, genim hûr bûn evdalo
Qimil hati lo apo, bi refaye rebeno
Xwar genimi lo apo, hişti kâye rebeno.
Hat qimil lo apo, ji zozana lo apo
Xwar genimê me xezana lo apo
Ro hatibû lo apo, wexta dana lo
apo Pez herikî lo apo, ser şivana rebeno
Çar kulekën me man apo, li ser gûhana rebeno.
"Siverekli kızın senelerden beri Şarkı perişan bir hale sokan KI- MIL afetine karşı bu necip ve içli ifadesine bir şey katmak istemi- yoruz. Tahmin ediyoruz ki, bu afetten ısırap duyanlar, yukandaki ifadeyi karine ile dahi olsa anlamakta güçlük çekmeyeceklerdir. Mamafih kızımız demek istiyor ki: 'Amca KIMIL geldi bizi bu sefil ve perişan hale soktu, bari sen insaf et, yapma.' Üzülme baca, seni süne ve sünenin ıstırabından kurtaracak kardeşlerin yetişiyor ar- hk... M. Anter"
Metinde yazılan bu anonim şiirin Türkçe çevirisi de şöy- ledir: Dağlara
Ape Musa…Musa Anter
Hatıralarım/ Musa Anter
"Türkiye'nin 55 yıllık girdisinin, çıktısının, yeminli, canlı bir şahidiyim.
Hem yalnızca şahidi mi?
Değil ! Sanığıyım, mahkumuyum ve davacısıyım" diyen,
Hayatı boyunca 11,5 yıl hapis yatan,
cezaevindeyken Kürtçe sözlük hazırlayan ve 20 Eylül 1992 günü Diyarbakır'da sol bacağına iki, kalbi ve kafasına birer kurşun sıkılarak vahşice öldürürülen Musa Anter...
"...Eğer şansım olur, ben de onun gibi halkımın yolunda şehit düşebilirsem, ne mutlu bana ."
Apê Musa ...
Kimi yerlerinde beni gülümseten, çoğu yerinde ise yüreğimi tarifsiz acıyla boğan bu kitap hakkında pek bir şey söyleyemeyeceğim..
Eşsiz bir eser.
Meşhur Kürt şairi ve büyüğü olan Ehmedê Xanî,
Nûbehara Biçûkan adlı Kürtçe - Arapça manzum sözlüğünün önsözünde der ki :
"Ne ji bo sahib rewecan, Belkî ji bo biçûkên Kurmancan" ( Ben bu kitabı şöhret ve bilginler için değil, Kürt çocukları için yazdım.)
Ben de bu büyük adamdan ilhamla hatıralarımı çocuklarıma yazıyorum. Benim gibi birçok mağara çocuğunun hayat yoluna ışık tutar ümidiyle..."
Kitap, Kürt tarih ve kültürü hakkında çok şey öğretiyor.
Okumanızı şiddetle tavsiye ediyorum, iyi okumalar.
Ve son olarak bu kitapta yer alan, Faik Bucak ait olan şiiri buraya aktarıyorum.
Şiir şöyledir :
Gazin ji Xwedê
Ne nane, ne dane, ne şîv û taştê
Ho rebio' Hevqas der û bela ki ku tê
Dewlemendî li me girt, êdin em bûne xezan
Hiş di serê me de nema, belê mane gêj û nezan