Ruhu araştırmak isteyen, onu bilinciyle karıştırmamalı, yoksa araştırma nesnesini kendi bakışı için örtmüş olur. Aksine ruhu tanıyabilmek için onun bilinçten ne kadar farklı olduğunu keşfetmek lazımdır.
Rüyaların salt, bastırılmış arzuların gerçekleşmesi olduğunu söyleyen bakış açısı çoktan aşıldı. Elbette gerçekleşmiş arzuları veya korkuları apaçık gösteren rüyalar da vardır. Ama bundan başka neler yok ki? Rüyalar amansız hakikatler, felsefi sentezler, illüzyonlar, vahşi fanteziler, hatıralar, planlar, tahminler, hatta tele patik vizyonlar, irrasyonel tecrübeler ve kim bilir daha neler neler olabilirler.
-Cəmiyyətə sürü psixologiyası hakimdir. Əksəriyyət də ömürlərinin sonuna kimi bu sürünün qanunlarına tabe olaraq yaşayır. Sürünün içində hərəkət edən birinin sürüdən irəli keçməsi mümkün deyil. Sənə bir sirr açım?
-Nə sirr?
- Sürüdən necə seçilmək olar, bilirsən? Səmtsizlik effekti ilə.
- Səmtsizlik effekti nədir elə?
- Adından da məlum olur - sürünün əksinə getmək, əksər insanların bacarmadığı işləri görmək, heç kəsin cürət etmədiyi qayalara dırmaşmaq... Hamı sağa baxdığı halda, sən sola baxırsan, hamı sürünün qarşısında gedən keçiyə baxdığı zaman sən çobanın hərəkətlərini izləyirsən. Bax bu, səmtsizlik effektidir.
Avropada yerləşən Orta əsrlər düşüncəsi, ağıl xəstələrinin şeytanın bədəni ələ keçirməsi nəticəsində olduğu görüşünə dayandığı üçün, bu dövrdə elmi inkişaf Avropada dayandı. Bu dəfə elmi inkişafı, qədim yunan mətnlərini tərcümə edərək inkişaf etdirən ərəb tibbi öz öhdəsinə götürdü.