William James Durant ve Ariel Durant isimli ABD’li karı-koca, “The Story of Civilization” adlı, on bir cilt tutan bir dünya tarihi yazıyorlar. Bu eserden yola çıkarak vardıkları, insanlık tarihine dair birtakım sonuçları da “Tarihten Alınacak Dersler” (The Lessons of History, Epsilon Yayınevi) adlı kitaplarında özetliyorlar.
Aşağıdaki satırlar, yayımlanma yılı 1968 olan “Tarihten Alınacak Dersler” adlı özet kitabın özetidir. Başlıklar ve sıralamaları kitaptakinin aynı olup, içerikte kişisel görüşlerime neredeyse hiç yer verilmemiştir. Tırnak işareti içinde yazılan cümleler de kitaptan, yani yazarlardan aynen aktarılmıştır. Aşağıdaki incelemeyi okuyanların, söz konusu kitabı okumuş kadar olacaklarını zannediyorum.
“Tarihten Alınacak Dersler” kitabı, doğal olarak, çok büyük genellemeler içeriyor. Neticede 5000 yıllık bir tarihi 120 sayfaya sığdırmaya çalıştığını unutmamalı. Yine de eserin, bu kadar uzun bir zaman dilimini hayalimizde canlandırabilmemizi sağladığını, bunu yaparken de bazı özel ayrıntılar vermeyi ihmal etmediğini hayranlıkla belirtmeliyim. Zaten tarih, biricik olaylar ile sistemli olayların garip bir karışımı değil mi?
Pek yararlı, aydınlık veren bir eser olduğundan hiç kuşkunuz olmasın. Âlim ve bilge bir çiftin kaleminden çıktığı belli.
Benim gibi, kıssadan hisse kapmak isteyenler için…
Tarihten Alınacak Dersler
TEREDDÜTLER
1. Tarih söz konusu olduğunda, her zaman yetersiz bilgiyle, önyargılarla, bozucu genelleştirmelerle ve olasılıklarla hareket etmeye mecbur, hatta mahkûmuz.
DÜNYA VE TARİH
2. Tarih, iklim ve jeolojiye tâbidir. Yine de coğrafî ve biyolojik engelleri aşarak tarih ve uygarlığı yapan, insanın gayreti ve icatları olmuştur.
BİYOLOJİ VE TARİH
3. “Tarih, kıran kırana bir rekabettir.” Bugün rekabet etmemiz gerekmeyen bir hayatımız varsa,