Akıp giden bir kitap olmamakla birlikte fazlasıyla merak ettiriyordu bu yüzden zorlansam bile devam ettim. Yalnızca bir sayfasını bile aklımda başka şeyler varken okusam muhakkak bişeyleri kaçırırım diye endişeliydim. Sonuna kadar farkına varmadan bazı yerlerini atladım mı dikkatsiz mi okudum diye ikircikliydim hatta fakat son kırk sayfada her şeyin bütünün içindeki yerini gördüm. Sıradan bir kitaptan edebi anlamda çok daha kaliteli. Konusu iyi, anlatımı iyi, yazarın hayatı hakkında ufak bir araştırma yapınca konu seçimindeki ve tekniğindeki derinliğini de fark ettim. Kesinlikle tek olayı kitabı meşhur eden lipogram tekniği değil. Postmodern romanlarda kullanılan tekniklere çokça yer vermiş. Pek çok kişinin eleştirdiği çevirmenin ara ara romana girdiği bölümler benim fazlasıyla hoşuma gitti, bu fikri cesurca ve yaratıcı buldum.
NASIL BİR KAYBOLUŞ BU;Edebiyat
Yitirelenlerin insan hayatında ki etkilerini okumaya var mısınız?
Yazarın annesi Nazi kampında kaybolur ve çocukluğunda yaşadığı bu anne eksikliği ve tramvayı yıllar sonra kaleme alır yazar.
Annenin kaybolması değildir işlediği konu.Başka kayboluşlardır. Varolma çabasının insan hayatına etkilerini anlatırken roman boyunca kullandığı lipogram tekniği yazarın zekasının göstergesidir aslında....
Mesela bu kayboluş ilk Fransız Alfabesinin beşinci harfi olan e harfinden başlar.E harfi olmadan yazdığı romanın sürükleyiciliğine hayran kalmamak elde değildir. Ki Fransız edebiyatında "e"harfinin önemi büyüktür. Fransa alfabesinde hemen hemen her kelimesinde e harfi bulunmaktadır çünkü.
Bir diğer önemli nokta Yazar e harfini kullanmıyorum madem kitapta beşinci bölüm bulunmasın demiş.
Şiirsel bir anlatımla karşılaşacağınızı, okurken biraz zorlanacağınızı ama buna rağmen elinizden bırakmayacağınızı garanti ediyorum.
Kelime ve cümlelerin cambazı olarak nitelendirdiğim yazar eserine büyük emek vermiş. Bize de okurlar olarak kitaba hakkını vermek düşer.
Sevgiler.
Reklam
Kaybolduk
Kitaba başlamadan önce Oulipo akımından bahsetmek istiyorum. Zira kitabın kurgusu ve tekniği açısından çok önemli. Türkçeye "Potansiyel Edebiyat Çalışmaları" olarak çevrilen Oulipoculuk, deneysel bir yazım akımıdır. Yani kitaba ilk başlarken bu kitabın tamamen deneysel bir kitap olduğu unutulmamalıdır.
Kitabımız herkesin bildiği üzere hiç "e" harfi olmadan yazılmıştır. Bu teknik eski Yunan şairlerinin de kullandığı "lipogram" yani alfabedeki belirli bir harfin metinde kullanılmamasıyla yapılan bir kelime oyunudur. Genellikle bir sesli harfin kullanılmaması ile yapılır. Peki neden e? Birkaç araştırma yaptım ve yüzde yüz kesin böyledir diyemesem de şu iki ana nedeni söyleyebiliriz sanırım. Birinci nedeni Fransızca'da en çok kullanılan ünlü harf olması, ikincisi ise e harfinin Fransızca okunuşu "ö"dür. Şahıs zamiri olan ve "onlar" anlamına gelen "eux" de "ö" şeklinde okunur. Yani kitap "onlar" yani ailesi ve "e" olmadan yazılması yani "sans eux/e" (onlar olmadan)dır. E harfinin İkinci Dünya Savaşı'nda anne ve babasının kayboluşunu sembolize ettiğini düşünürsek çok güzel bir ayrıntı okuyor.
Kitabın diğer dillere çevrilmesi yine meşhur ünlüyü kullanmadan yapılıyor ki Cemal Yardımcı çok güzel bir iş çıkarmış.
Ben kitaba konusunun ne olduğunu bilmeden başlamadım. Aslında kitabı okumaya devam ettikçe de konunun pek de önemli olmadığı kanısına vardım. Biraz daha önceden okusaydım konusundan inanılmaz etkilenirdim sanırım ama Oedipus okuduktan çok da aman aman bir tat vermiyor. Zaten bence kitabı sevmeyenlerin yanıldıkları bir noktada bu. Konuya o kadar odaklanıp çözümü o kadar çok merak ediyorlar ki gittikleri yolu fark edemiyorlar. Tanıdık geldi mi? Bence de tıpkı hayatlarımız gibi.
Evet kitap biraz ani başlayıp neyin ne olduğunu tam kavrayamadan bir diğer olaya geçiyor.
Kayboluş- İncelemede "E" harfi kullanılmamaya özen gösterilmiştirEdebiyat
Orijinal bir fikir. Harf dağarcığında bulunan bir harfi kullanmadan yazılan yazılar "Lipogram" olarak adlandırılır. İlk kimin aklına zuhur buldu bakınca: Komşumuz Yunan şair Lasus'un S harfini kullanmadan yazdığı şiir topluluğuna rastlaşıyoruz. Nasıl ki Lasus soyadında dahi çokca bulunan bir harfi çıkartarak şiir yazdı, bizim Sakallı Üstat da aynı taktiği kullanmış.
Kitabın adını aldığı olay bir o kadar dramatiktir. "La Disparition--Kayboluş..
Nazi zulmü altında hayatları (aldıkları soluk) kati olarak sonlanan Fransızlar'ın kalan çocukları-yakınlarına takdim sunulan kağıt parçasına konulan ad. Üstat üç yaş sıralarında babası ölmüş. Anası Auschwitz toplama kampında hayatı sonlanan, kaybolan şahıslardan. Yazarın Fransızca'da azami kullanılan harf olan bir harfi noksan bırakması, hiç kullanmaması Yahudi ırkının katliamına bir başkaldırı olarak akla düşmüştür.
Kitapta çokça kitaplara-şahıslara onlarca atıf bulunmakta. Okuduklarımız yahut hatırladıklarımıza aşinayız. Lakin çoğunun ayırdına varamamış olmamız da mümkün.
Fransız yazısında toplam 26 harf bulunur. Yazar malum harfi çıkarınca kalan 25 harf vasıtasıyla oluşturduğu yapıtında, malum harfin kısmında(kısım 5) boş sayfa bırakarak toplam 26 bölüm yazmıştır.
Şahsını yarı-yazar olarak adlandıran C. Yardımcı büyük miktarda bu iddiasında haklıdır, çünkü lisanlar arası dönüşüm yapmasının yanı sıra ortaya farklı bir ürün çıkarmıştır. Bizim yazı kuramında 29 harf bulunduğu için kitaba üç bölüm daha koymuştur. Kitabın 5-17-24 kısımlarında şahsi görüş bildirimi yapmıştır. Bu kısımlar kitaba farklı bir tat katmıştır. Malum harf bizim lisan-i yazımızda altıncı sırada olduğu için bu bölüm kitapta bulunmamaktadır. Orijinal kitapta bulunmadığını düşündüğüm çokcana isim kitaba nakış yapılmış. Sanki yazar Diyarbakır'ın
#kayboluş #GeorgesPerec
Oulipo (Potansiyel Edebiyat Atölyesi) üyesi olan Georges Perec, diğer Oulipianlar gibi “kısıtlı yazı” adı verilen bir teknik uygular. Oulipliler tekniklerini ve kendilerini şu ifadeyle açıklar: “Kaçmaya çalışacakları bir labirent inşa eden sıçanlar”. Yapmak istedikleri; matematikle birleştirilmiş kısıtlamalar yaratmaktır. Perec de bu akımın etkisiyle kısıtlama ilkesini yerine getirmek için #lipogram tekniğini uygular. Perec, Fransızcada en çok kullanılan sesli harf olan “e” harfini kullanmayı, Fransızcaya meydan okurcasına reddetmiştir. Ayrıca Perec’in ebeveynleri Naziler tarafından öldürüldüğü için Fransızcada “e” harfinin okunuşuyla aynı şekilde okunan ve “onlar” anlamına gelen “eux” seçimiyle onlar-sız(!) yani ailesiz kaldığına da dikkat çekmek istemiştir.
Böyle bir eserin çevirisini lipogram tekniğine bağlı kalarak yapmak isteyen çevirmenin karşısına bir yol ayrımı çıkar; ya İngilizce çevirisindeki gibi motamot çevirerek sadece “e” harfini atlayacak ya da İspanyolca ve Rusça çevirisindeki gibi kendi dilinde en sık kullanılan sesli harfi -“o”- kullanmaktan kaçınacak veyahut Türkçe çevirisindeki gibi -aslında Türkçede en sık kullanılan sesli harf “a” olmasına rağmen metnin biçimine sadık kalarak- içinde “e” harfi geçmeyen kelimeleri seçecektir.
Orijinali Fransız alfabesindeki harf sayısı sebebiyle toplam 26 kısımdan (-1; alfabede “e” harfine denk gelen sayıya ait kısım boş bırakılıyor) ve toplam ünlü harf sebebiyle 6 bölümden oluşan kitap; Türkçe çevirmenin araya girdiği bölümlerle Türk alfabesine uyarlanarak 29 (-1) kısma ve -nedense 8 yerine (?)- 9 bölüme ayrılmış. Bu fazladan eklenen üç kısım çevirmenin çeviri günlüğü şeklinde yazılmış ve kitapta kullanılan lipogram tekniğine örtük imalarda bulunulmuş (Örtük imalar Perec’in de tarzı).
Dokunaklı Öyküler DemetiEdebiyat
"Bende sığar iki cihan
Ben bu cihana sığmazam" diyen ve eserde bahsi geçen #nesimi gibi @turhanyildirim 'ın bilgisi, birikimi de bu esere sığmamış, sayfalardan taşmış âdeta. 
Modern Soslu Postmodern Makarna yazarın tabiriyle gerçekten "farklı" bir eser. Düşüne düşüne sakin kafayla okudum. Beni sarsan, etkileyen pek çok nokta oldu. Öykülerde neler yoktu ki içerik olarak. Kitaba adını veren ilk öykü fazlasıyla ironik geldi bana. Tebessüm ettirdi. 4,17 öyküsünde kahraman sanrılar görüyor. Kendini dissosiyatif kimlik bozukluğu olan #hulk karakterine büründüğünü hissediyor bir an. Sonra bir aktöre dönüşüyor. Derken kendine geliyor. Uçurtma Şenliği öyküsü en beğendiğim öykülerden biri oldu. Nesimi'den, Hasan Hüseyin Korkmazgil'den, Pir Sultan Abdal'dan (?) ve sinemada ilk izlediğim film #uçurtmayıvurmasınlar 'dan bahsediliyordu.
Radyo Motivasyon öyküsünde Gregor Samsa'ya , Saedi'nin ineğine telmihler güzeldi. Aylak Adam ve Tutunamayanlar başka öyküler gibi bu öyküde de etkisini hissettiriyordu. Bilinçli olarak noktalama işaretleri kullanılmayan kısımlar var eserde.
Şıp öyküsünde kahramanımız doğuştan gelen burun akıntısı rahatsızlığının zorluklarını hayatının farklı dönemlerinde yaşıyor. Marcel Proust'un #swanlarıntarafı Gogol 'un #burun öyküsü ile metinlerarasılık baskındı bu öyküde de. Eğitim hayatı, sınav sistemi eleştirisi göze çarpıyordu.
Küle Susamışlar öyküsü hayli hüzünlü bir öyküydü. #madımak 'ta yaşanan acılar etkileyici bir üslûpla dile getirilmiş.
Esarete On Dört Kala öyküsü de yine Tutunamayanlar, Saatleri Ayarlama Enstitüsü Sefiller, Niteliksiz Adam, Aylak Adam, Kara Kitap, Üç Silahşörler, Dövüş Kulübü
Gölgesizler, Oyunlarla Yaşayanlar, Tehlikeli Oyunlar, Dönüşüm, Şato, Don Quijote, Kara Dörtleme, Terra Nostra, Ölüler Evinden Anılar gibi pek çok esere atıfta bulunan bir öyküydü.
Modern Soslu Postmodern Makarna yazarın tabiriyle gerçekten "farklı" bir eser. Düşüne düşüne sakin kafayla okudum. Beni sarsan, etkileyen pek çok nokta oldu. Öykülerde neler yoktu ki içerik olarak. Kitaba adını veren ilk öykü fazlasıyla ironik geldi bana. Tebessüm ettirdi. 4,17 öyküsünde kahraman sanrılar görüyor. Kendini dissosiyatif kimlik bozukluğu olan #hulk karakterine büründüğünü hissediyor bir an. Sonra bir aktöre dönüşüyor. Derken kendine geliyor. Uçurtma Şenliği öyküsü en beğendiğim öykülerden biri oldu. Nesimi'den, Hasan Hüseyin Korkmazgil'den, Pir Sultan Abdal'dan (?) ve sinemada ilk izlediğim film #uçurtmayıvurmasınlar 'dan bahsediliyordu.
Radyo Motivasyon öyküsünde Gregor Samsa'ya , Saedi'nin ineğine telmihler güzeldi. Aylak Adam ve Tutunamayanlar başka öyküler gibi bu öyküde de etkisini hissettiriyordu. Bilinçli olarak noktalama işaretleri kullanılmayan kısımlar var eserde.
Şıp öyküsünde kahramanımız doğuştan gelen burun akıntısı rahatsızlığının zorluklarını hayatının farklı dönemlerinde yaşıyor. Marcel Proust'un #swanlarıntarafı Gogol 'un #burun öyküsü ile metinlerarasılık baskındı bu öyküde de. Eğitim hayatı, sınav sistemi eleştirisi göze çarpıyordu.
Küle Susamışlar öyküsü hayli hüzünlü bir öyküydü. #madımak 'ta yaşanan acılar etkileyici bir üslûpla dile getirilmiş.
Esarete On Dört Kala öyküsü de yine Tutunamayanlar, Saatleri Ayarlama Enstitüsü Sefiller, Niteliksiz Adam, Aylak Adam, Kara Kitap, Üç Silahşörler, Dövüş Kulübü
Gölgesizler, Oyunlarla Yaşayanlar, Tehlikeli Oyunlar, Dönüşüm, Şato, Don Quijote, Kara Dörtleme, Terra Nostra, Ölüler Evinden Anılar gibi pek çok esere atıfta bulunan bir öyküydü.Reklam
Reklam