"Ekmek için bir avuç tohum hazırlamadan önce; yatacağı, kök salacağı toprağın zehirli olup olmadığından emin olun."
Verdiği derin mesajlarla bir toplumun yıllardır uykuda olan utancını, uyanması gereken bilincini harekete geçirme peşinde olan Morrison'dan okuduğum ilk romanıyla âdeta büyülenmiş gibiyim. İlk ancak kesinlikle son olmayacak bir hikâyeydi. Öyle ki, bitirdiğim vakit aynen şunu söylemiştim: "Harper Lee! Kalk ayağa, büyüğün geldi!"
Morrison'ın başından sonuna dek ince ayrıntılarla fakat acımasız bir gerçekçilikle ördüğü "En Mavi Göz", okuyucuları dünyanın görmüş geçirmiş en kanlı savaşlarından birine götürüyor. Ancak burada mevzubahis olan konu, savaş ve bunun topluma etkisi değil. Zaten bir savaş içinde bulunan toplumun kendi arasında çıkan ırksal çatışmalarıyla birlikte nasıl bir uykuya gömüldüğü. Birbirini suçlayan bakışların, türlü çıkar çatışmalarının ortasında yaşamaya çalışan küçük bir çocuğun, varlığını reddeden insanlara karşı sessiz bir şekilde yardım çığlığı atmaya çalışma çabası bu. Sessiz bir çaba bu. Öyle ki yazar, Pecola'nın mücadelesi boyunca onun meselelerini bir başkasının anlatmasını sağlar: Pecola'nın dilinden anlayan fakat çocuk aklıyla çok da mücadele etme hakkı bulunmayan Claudia ile.
Claudia büyüdükçe hayatında önemli bir kırılma noktası yaratacak olan bu kızın öyküsü ile âdeta suçluluk hisseder; tıpkı ona gösterilen sevgisizliğin, cinsel ve fiziksel şiddetin ve ırksal ayrımcılığın sorumlusu olan diğer aile üyeleri ve halktan kimi insanlar gibi. Ancak romanda yer alan hiçbir şahıs- buna Claudia da dahil- doğrudan suçlu muamelesi görmez. Onları bu suçlara iten sebepler, yaşadıkları mutsuz ve travma dolu geçmişler de roman boyunca irdelenir. Morrison için bir şahsı doğrudan "suçlu" diye yaftalamak kolay olsa da o bu yolu seçmez.
Zavallı Ophelia'm benim, sulardan bıkmışsındır artık
Öyleyse gözyaşlarımı tutmalıyım. Ama olmuyor,
Kötü alışmışız, mayamıza işlemiş bu alışkanlık.
Ayıpsa ayıp olsun ağlamak. Ama bu yaşlarımla
Çıkıp gidecek içimden kadın yanım.
Ateş alev yanacak sözlerim var ama
Söndürüyor bu budalaca gözyaşları.