Müttefiklerin İstanbul’u terk ettiği, bir devrin kapanıp yeni bir devrin sancılarla doğduğu o tarihi günlerde; sadece şehirler değil, kültürler de karışık bir hale gelmişti.
Müfide Ferit Tek, 1924’te yayımlanan 'Pervaneler' romanında bizi tam olarak bu çalkantılı döneme götürüyor...
Şehrin içerisindeki kolejde, genç kızların bir ışık olduğunu düşündükleri Amerikalılaşma ve yabancılaşma arzularının nasıl gerçekleştiği gözler önüne seriliyor. Kızlar o parıltılı dünyaya doğru koşarken, aslında kendi sonlarını, kendi kimliklerinin eriyişini fark edemiyorlar. Yazara adını veren o "pervane" metaforu, tam da bu kanat yakıcı yabancılaşmayı anlatıyor.
Ancak bu trajediyi en derinden hisseden, o kanatların yanışını içi sızlayarak izleyen biri var: Doktor Burhan. Burhan, Türkçülüğün yok olmasına karşı her cephede büyük bir mücadele, bir dik duruş sergilemesine rağmen; ne acıdır ki bu savaşı en yakın cephede, kendi evinde kaybediyor. Fransız eşi ve çocukları bir yana, canından çok sevdiği kardeşi Leman için bile bu yabancılaşma dalgasını durdurmakta başarılı olamıyor. Koca bir ülkenin ruhunu kurtarmaya çalışan bu idealist adam, kendi çemberinde yapayalnız kalıyor.
Müfide Ferit Tek bize gösterir ki; ışık o kadar güçlü sarmıştır ki pervaneleri, Burhan’ın memleket sevdası bile o kanatların yanışını engellemeye yetmez.
Bugün yine gençlerimiz, ülkenin gelecek belirsizliği yüzünden yurt dışı hedeflemekte, beyin göçü hızla artmakta bu yüzden.
Yıllar geçmiş olsa da, bu durumun hala gençlerin hayalinde olmasının değişmemesi ise acı gerçeğimiz.
10/10
Beğendi
·2026 73. kitabı
Müfide Ferit Tek, bu kıymetli eserinde yabancı okullarda (özellikle Amerikan kolejlerinde) eğitim gören gençlerin, kendi milletlerine ve benliklerine nasıl yabancılaştırıldığını çarpıcı bir dille gözler önüne seriyor. "Yeni Dünya" parıltısının ardına gizlenen bu sistem, gençleri adeta birer "Amerikalı" olduklarına inandırarak kendi köklerinden koparıyor.
Kitapta tasvir edilen öğrencilerin tek bir hayali ve ortak bir gayesi vardır: "Mutluluklar ülkesi" olarak pazarlanan Amerika’ya ulaşmak. Ancak bu hayalin bedeli, mahvolan hayatlar ve yitirilen değerlerdir. Öyle ki, vatanları işgal altındayken bile düşman askerlerine aşık olmayı bir gurur vesilesi sayacak kadar milli bilinçten uzaklaşmış karakterlerle karşılaşırız.
Yazar aynı zamanda farklı kültür ve ırklardan yapılan evliliklerin yarattığı çatışmaları da sert bir şekilde eleştirir. Bu evlilikleri "köksüz bir ilişki" olarak tanımlayarak, kişiyi bedbahtlığa sürüklediğini savunur. Özellikle bu birlikteliklerden doğan çocukların; kültür, din ve aidiyet arasında kalmalarını, adeta bir iç savaş yaşamalarını ve bu ikircikli yapının onları nasıl yıprattığını ustalıkla işler.
Pervaneler, yazıldığı dönemin çok ötesinde, kültürel emperyalizmin ve kimlik bunalımının bugün bile geçerliliğini koruduğu evrensel meselelere parmak basan bir başyapıt.
Reklam
İncelemeye geçmeden önce akıllarda tek bir soru dahi bırakmayan önsözüyle Ali Bilgin'e teşekkürü borç bilirim.
Kitabımız kendi konforunu Turan idealleriyle hiçe sayan Demir'in Orta Asya'da bir rota oluşturup o bölgede Türklüğü uyandırmak adına çıkmış olduğu yolculuğa konu almaktadır.
İdealist bir adam olan Demir, o bölgede öğrenciler yetiştirip onların da farklı bölgelere dağılmasını sağlamak ve sonrasında organize bir uyanışı başlatmak niyetindedir. Bu niyetle, hem çok sevdiği Hazin Hanım'dan hem de vatanından, huzurundan ve düzeninden vazgeçmiştir.
Kitapta, yazarın İtalyan rahibelerin çalıştığı Fransız St. Joseph okulundaki sürecinden etkilenmiş olduğunu görülmekte, İncil'den alıntılar yapması, Demir'in öğrencisi olan Ay Demirler'in 12 havariye benzetilmesi ve ayrıca Demir'in davasını silahla değil sözle, izahla ve idrak ile sürdürmesi de onu İsavari bir insan hatta üstinsan olarak aktarılması da bunu desteklemektedir.
Kitabın ilk yarısında daha çok bir aşkın ızdırabına, sonrasında da davasındaki ilerlemesine şahit oluyoruz.
Ben metni çok güçlü bulamadım maalesef. Elbette, yazarın kendi önsözünde belirtmiş olduğu gibi okuyanı ekileyen yanı inkar edilemez ama sanki bu metin daha detaylı ve uzun olmayı hak ediyordu. Yine de içinizdeki o Türk olmanın gururunu ve o görev bilincini hissedebiliyorsunuz.
ERMENİ MESELESİ VE ABD AMERİKAN KOLEJLERİ
Osmanlı'nın son dönemlerindeki Ermeni meselesi ve kurulan Amerikan Kolejleri üzerinden ABD'nin bu olaydaki parmağı üzerine romanda güzel bir tespit;
"Protestan Amerika'nın, Protestanlığı ve Amerika nüfusunu genişletmek için insanlık ve yardım adı altında Şark'a gönderdiği cemiyetlerinde daima birinci gaye ve dayanak Ermeniler olmuştur. Çünkü Ermeniler, kolaylıkla Protestan oluyorlar, Amerika kültür ve nüfuzunu kabul ediyorlar ve Amerika'nın gelişmesine hizmet eden aletler oluyorlardı. Ermeniler de kendilerine siyasi ve iktisadi menfaatler temin eden bu hayırseverliği pek faydalı bulmuşlardı."
(...) "Türkiye'nin bütün Ermenileri, nasıl hareket edeceklerine dair emirleri buradan (Amerikan Kolejlerinden) alırlar, buradan yardım görürler ve buradan himaye edilirlerdi."
(...) "İsmi Amerika olan bu mekteplerde gariptir, Amerikan çocuğuna rastlanmaz. Mektebe, büyük ücret karşılığında, diğer milletlerin çocukları da kabul edilir fakat Ermeniler büyük ölçüde bedava okutturulur."
Müfide Ferit Tek, Pervaneler
Roman,müttefik donanmalarının İstanbul'u terk ettigi gün başlıyor ve milli kimlik sorununa yoğunlaşıyor.Milliyetin millet olma duygusunun ne olduğu,milli aidiyetin nasıl kurulduğunu,milletlerarası evlilikleri,yabancı kolejlerde okuyan genç kızların Türklük ve müslümanlıklarını nasıl kaybettiklerini anlatıyor.Çok hoşuma gitti.Tavsiye ederim
Bir memleket zorbalıkla işgale uğrayabilir. Bununla mücadele etme yöntemleri bellidir. Fakat "Pervaneler" kitabında bahsedilen türden bir işgale karşı mücadele etmek çok daha zordur. Zihinlerimizin erozyona uğradığı, benliğimizin izlerinin silindiği ve kimliklerimizin kargaşaya sürüklendiği bir memlekette yaşamak, her geçen gün bizi oraya yabancılaştırır. Çünkü memleket içerisinde topraklarımızla yani kökümüzle bağımızı budayan kangrenler peyda olmuştur. Bir memleket silah yoluyla düşmandan kurtarılabilir, esaret zincirlerini kırabilir fakat zihinlerimize ve ruhumuza pranga vuran her türlü kurum ve kuruluştan, düşüncelerden memleket azat edilmedikçe işgal tamamen sonlanmış sayılmaz.
Pervaneler, işgal sonrası İstanbul'unda geçen, gözleme dayalı içeriği oluşturulan çarpıcı bir romandır. Bize, Türk'ün, hala daha yaşadığı kültürel erozyonunu acı bir şekilde anlatır.
Reklam
Reklam