Xwe nasbike!
Puan vermedi
Dema ku min cara yekem pirtûk wergirt, min guman kir ku ez ê di şerê azadiyê de rastî lehengekî birûmet lê bêrûtbe bêm. Lê gava min xwendina xwe qedand, guhertina civaka me, têkçûna nifşê xwe û têkoşîna ji bo jiyanê min hîs kir.
Roman bi taybetî li ser koçberîya navxweyî, windabûna nasnameyê û veguherîna têkiliyên malbatî dirawestê; di heman demê de jî trajedîya mirovî, têkçûna ruhanî û şertên ku mirovan di nav pergela ke tund de diguherîne vedikole.
Ev berhem li ser rêwîtiya Besri û malbata wî ye, ku piştî heft salan vedigerin gundê xwe yê li herêma Sêrtê/ Dihê- Erûh, ji bo cejnê û dîtina xizmên xwe. Di rê de, ew derbasî deverên dîrokî dibin: Cîhê şerê Emerê Filitê Qito (Dengbêj Aydın), deşta Reşkotan û Elikan, Cemîlê Çeto, Newala Qesaban.
Besri bi kurmetê xwe Zeyd re behsa paşeroj, zilmên berê û guhertinên li herêmê dike. Gava digihîjin gund, ew bi xizmên xwe re dicivin, cejnê pîroz dikin, li deverên kevn digerin û bîranînên zaroktiya xwe vedibêjin. Di nav çîrokê de, cihê gundê kevnar, guhertinên jiyanê, têkiliyên mirovan û hestên bîranînê û xwestina vegerê li kokê cihê sereke digirin.
Ji bo Besri cihên ku lê mezin bûye, gund û malbat girîng e. Ew dixwaze zarokên wî jî vî cihî bibînin û fêm bikin ku ji ku derê tên.
Berhem nîşan dide ku çawa gund û jiyana mirovan bi demê re hatiye guherandin. Berê mirov bi ker a diçûn, niha bi ereba; berê gund tijî zarok bû, niha pîr zêde ne û ciwan diçin bajaran. Gelek caran behsa demên berê tê kirin, ev yek hestên hesret û hezkirina ji bo rojên borî diafirîne.
Dema çûbun bajar; nabeyna Besrî û malbata wî ne baş e. Li hemberî bavê xwe û diya xwe hestê ne baş hîs dike.
Aliyên herî xurt ê romanê zimanê wî ye; bi zimanekî zelal, hêsan, germ, rast li carinan tûj; zimanekî sade lê herîkbar hatiye nivîsandin. Gotûbêjên
Dîyaspora û Hejarîya kurdan
Fawaz Husên. Kurdekî ji Rojavayê Kurdistanê, ji gundê Kurdo yê li ser Amûdê ye. Nêzîkî pêncî salan e li Ewropayê dijî, yek ji wan nivîskaran e ku bi salan, berheman li edebiyata dîyasporayê zêde dike. Ev pirtûka wî ya şeşan e ez dixwînim. Pirtûk teze vê payîza dereng ji weşanxaneya Avestayê derket. Bo cureya berhemê roman hatiye gotin lê ez dixwazim bibêjim ew vegotin e, bîranîn û rojnivîsk e, ango bêtir nêzîkî van cureyan e. Zimanê pirtûkê wekî hemû pirtûkên wî yên din pirr sade û xwerû ye.
Di berhemên Husên da, meriv dikare bibêje temaya sereke hesreta welêt, bêrîkirina zarokatî û rabirdûyê ye. Hema bêje di her berhemê da nivîskar behsa rojên xwe yên berê, behsa zaroktîya xwe, behsa xortaniya xwe, behsa malbat, heval û hezkiriyên xwe dike. Ev yek, bi gelemperî di edebiyata dîyasporayê da heye. Hema bêje hemû kurdên ku neçarî terka welatê xwe kirine û li Ewropayê ketine pey cih û warekî da ku pê sitar bibin û bikaribin debara xwe pêk bînin, vê rewşê di berhemên xwe da honandine. Lê min di berhemên Fawaz Husên da ev yek zêdetir dît. Ew pêncî salên li welatê xerîbîyê ti carî nikaribûye kela dilê wî dayne, an jî di şûna welatê wî da jê ra bibe welat, bibe sitargeh. Ewropa, ji bo kurdan, bi taybetî ji bo kurdên ku hemû emrê xwe ji welatê xwe dûr buhurandine, tim bûye cihê hesret û bendemayînê.. Ew, ti carî nebûye "welat" nebûye "mal" jî. Meriv heta sibehê behsa vê mijarê û vê têgehê bike, bawer dikim gotin wê neqede.
Di vê berhema Husên da jî em dibînin lehengekî bi navê Feremerz heye. Feremerzê Hejarî, kurdê aware û derbider! (Ew xwe wisa pênase dike.) Di destpêka pirtûkê da em dibînin ku lehengê me ketiye heftê salîya xwe û ji ber ku kesekî wî tune ye, ango ew tik û tenê ye, ew xwe bi xwe rojbûna xwe pîroz dike. Ve yekê pirtûka Marquez
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
"Deng sestir. Bej ise sese biçim verendir, sesi söyleyendir. Sese ruh kazandıran, sesi canlı hale getirendir. Sesi meslek edinmiş usta, mekânı ses olmuş insandır.
Dengbêj, sese nefes ve yaşam verendir.
Dengbêj, sesi kelam, kelamı kılam, türkü haline getirendir.
Dengbêj, söyleyendir, anlatandır."
Dengbêjlerim, insanın bilincine ve yüreğine damla damla akıyor. Yaralı bir dili, kanatları kırılmış bir kültürü hatırlatıyor.
Bir denemeden çok daha fazlası; bir mektup, bir vasiyetname. Her cümlesi hüngür hüngür akıyor bilince.
Her yıl okurum Dengbêjlerimi. Bu yıl da bu aya denk geldi. Her okumamda da farklı bir tat, farklı bir his duyar; bir araştırma ve öğrenme gücü edinirim.
Dili, anlatımı oldukça açık, anlaşılır, yalın; hem okuyor, hem dinliyorsunuz. Hem gözleriniz hem kulaklarınızla ruhunuza deng veriyorsunuz.
Diliniz hafızanızdır, kimliğinizdir, tarihinizdir, geçmişiniz, geleceğinizdir; sahipsiz bırakmayın, kaybetmeyin, kaybolmasına izin vermeyin, hatırlayın, hatırlatın diyor sanki Dengbêjlerim; gür ama incinmiş, kırılmış, gözyaşıyla dolu bir deng ile...
Babamla karşılıklı kılam ve stranlar söylerken hep Dengbêjlerim gelir aklıma. Yıllar önce babama Dengbêjlerimi okuduğumda ağlamıştı.
Ve "Xem û keder giran in. Ew di dil de dikelin û dikelin; ew diherikin nav hişmendiyê. Ew dibin peyv, ew dibin peyv. Ew nahêlin em ji bîr bikin" (hüzün ve keder ağırdır. yürekte kaynar da kaynar; bilince taşar. Söz olur, kelam olur. Unutturmaz) demişti..
Çok kıymetli, çok keyifli, Dengbêjce, çok özel bir eserdir Dengbêjlerim.
"Dil duyguların anayurdu."
"Önce söz ve kelam vardı."
Okunmasını kesinlikle tavsiye ediyorum.
Huzurlu ve faydalı okumalar dilerim..
ÇÎROKÊN NE ÇÎROK,AN JÎ ÇÎROKÊN NEÇÎR'okEdebîyata Kurdî
Nivîskarê me'y cîwan 
Dilbirîn Dilo ,berhema bi navê Çîrokên Neçîrok,cara yekeme xwe berdaye nav behra kurteçîrokan. Çawa ku di navê de jî eşkereye çîrokên neçîrokin. Ango min kirû nekir nekete kirasekî. Kurteçîrokan kurttir. Deqeçîrokan dirêjtirin. Helbet ne tenê bi vî awayî, gelek hêmanên xweve jî nakeve kirês. Li ser vê esasê em dikarin bêjin ceribîneke.
Hema bêje hemî çîrok bi devê "ez"ê hatine nivîsin, û diyalog di navde pirin. Wek Çîroka Tenûra Gund; Çîrok zêdetir bi diyalogan pêk tê. Niviskarê me an dudile an jî culet nekiriye metleba xwe bibe serî. Dike hemî gotegotên gund, ên herî eşkere bigire heya ên herî nepenî bîne berdest. Ew buyerên li ser tenûra gund tên jiyîn an jî xeberdan bine berdest, helbet ev yek gelek balkêşe. Ji ber ku kesayetê yekem ê çîrokê tenure,her tişt bi dilekî rehet bal tê jiyîn an jî xeberdan. Niviskar qada xwe pir fireh amadekiriye. Lê bi min honak pir baş nehatiye sazkirin. An ê ser gotegota biçuya an jî ê li ser qewimînên herî nepenî. Me'y ( xwêner) bigota çîrokek li ser erotîzmiye an jî çîrokeke gundan a " fesadiyê"ye.
"Xwedayê Zarokan" dîsa bi diyalogan pêktê. Wek qedeçîrok Kurt û Kurmanciye.Deqeçîrok kurte û qul û birîna Kurdbunê bi çavê zarokekî tîne ziman.Dema tu xwediyê axeke,di bin zordariya dagirkerde bî, edebiyat jî bi rengekî tunt û rasterast rû dide. Çîroka me jî a sêyemîn jî wusane.Em bi vê çîrokê têne ser "Bextê me'y reş , felek mera xayine" de.
Niviskar gelek aliyan ve ketiye xeteriyek mezin. Jiber ku çîrokên xwe bi şêwaza rasteqîn lêkirye. Taybetî di mesela jinê de dualîbûm dertê holê. Yek bêje bi hijmendiya baviksalarî hatine lêkirin. Ê din bêje rastiya civakêye. Ev xeterî di warê erotîzm û pornografiyêde jî ru dide. A rast di navbera van herdû têgehan hertim xêzeke zirav heye. Niviskar jî ew rîsk
Dilbirîn Dilo ,berhema bi navê Çîrokên Neçîrok,cara yekeme xwe berdaye nav behra kurteçîrokan. Çawa ku di navê de jî eşkereye çîrokên neçîrokin. Ango min kirû nekir nekete kirasekî. Kurteçîrokan kurttir. Deqeçîrokan dirêjtirin. Helbet ne tenê bi vî awayî, gelek hêmanên xweve jî nakeve kirês. Li ser vê esasê em dikarin bêjin ceribîneke.
Hema bêje hemî çîrok bi devê "ez"ê hatine nivîsin, û diyalog di navde pirin. Wek Çîroka Tenûra Gund; Çîrok zêdetir bi diyalogan pêk tê. Niviskarê me an dudile an jî culet nekiriye metleba xwe bibe serî. Dike hemî gotegotên gund, ên herî eşkere bigire heya ên herî nepenî bîne berdest. Ew buyerên li ser tenûra gund tên jiyîn an jî xeberdan bine berdest, helbet ev yek gelek balkêşe. Ji ber ku kesayetê yekem ê çîrokê tenure,her tişt bi dilekî rehet bal tê jiyîn an jî xeberdan. Niviskar qada xwe pir fireh amadekiriye. Lê bi min honak pir baş nehatiye sazkirin. An ê ser gotegota biçuya an jî ê li ser qewimînên herî nepenî. Me'y ( xwêner) bigota çîrokek li ser erotîzmiye an jî çîrokeke gundan a " fesadiyê"ye.
"Xwedayê Zarokan" dîsa bi diyalogan pêktê. Wek qedeçîrok Kurt û Kurmanciye.Deqeçîrok kurte û qul û birîna Kurdbunê bi çavê zarokekî tîne ziman.Dema tu xwediyê axeke,di bin zordariya dagirkerde bî, edebiyat jî bi rengekî tunt û rasterast rû dide. Çîroka me jî a sêyemîn jî wusane.Em bi vê çîrokê têne ser "Bextê me'y reş , felek mera xayine" de.
Niviskar gelek aliyan ve ketiye xeteriyek mezin. Jiber ku çîrokên xwe bi şêwaza rasteqîn lêkirye. Taybetî di mesela jinê de dualîbûm dertê holê. Yek bêje bi hijmendiya baviksalarî hatine lêkirin. Ê din bêje rastiya civakêye. Ev xeterî di warê erotîzm û pornografiyêde jî ru dide. A rast di navbera van herdû têgehan hertim xêzeke zirav heye. Niviskar jî ew rîskLehiya DilîKurdî
Pîştî romana Revdegurgê duyem berhama Arif Husên jî qediya. Tehmeke cuda, herîkbariyeke bêhempa di metna Husênî de hebû. Min perê her rûpelî bi kelecanî vedikir; û nediwest ku derbek de biqede… Mîna romana Revdegurgê dawiya vê berhemê de jî Husênî meriv di nav fikran û nediyariyeke de asê dihêle û nahêle meriv ji tesîra metnê dûr bikeve. Bi kelecanî benda berhemên din yên Husênî me ku Pall Weşan me ji wan bêpar nehêle.
Binehişiya jinaneEdebiyat
Fatma savci di pirtûka xwe ya paşîn ya ku îsal ji weşanên avestayê derketî de berê xwe daye rabirdûya xwe.
bîranên xwe bi binehişiyeke jinane haniye ziman yeqîn ev xeyseta qelema wê ye, lewra helbestên wê jî hinekî wusa ne. Belkî jî xwestiye li vê taxa edebiyata mêrane bi pênûsa xwe ya mê serî hilde û peyvên xwe raperîne. Gelek peyv û têgihên em ji helbestên wê nas dikin di vê berhemê de jî hatiye birakanîn. Dara gûzê gelek caran li rastî mirovan tê yeqîn di derûnî û bîranînên wê de cihekî xwe yî gelek taybet heye.
Berg û dizayna wê ez neheyîrandim, nizanim fikra kê/î ye lê hemû berhemên wê bi vî awayî tên çap kirin. Yanî bi temamî berg an spî an jî rej tê dîzaynkirin paşê sembol û nîgarên din lê têne zidekirin. Remzên li ser bergê jî gelek tiştan ji merivan re dibêjin û ne ji dûrî naveroka pirtûkê ye. Keda Şener Ozmenî sax be.
Fatme xanim bi bîranînên xwe yên kurt û cûr bi cûr ,me hêdî hêdî kaşî paşeroja xwe dike, lehengên zarokatiya xwe, malbata xwe yek bi yek li ber çavê me radixe û xwe jî bi zimanekî helbestkî.
Yanî qey mirov dibê Xanimê pêşiyê gotiye ez ê dîsa helbest binivîsim û ji nîşka ve biryara xwe guhertiye . Zimanê wê nahêle xwîner lehzekî jî ji honaka nivîsê dûr bikeve, ji ber ku meriv meraq dike ka ê hevoka din de peyvên çawa bikarbîne û çawa bîranînên xwe bişayesîne. Peyvên teze û biwêjên jibîrbûyî bîne li bîra me. Wekî min hêcka jî got lew zimaneke wusa helbestkî ye tu dikarî ji xwe re hîn risteyan jê derxî, qe li ser nelîzî û rasterast têxî li nav helbestekî.
Mînak;
“Mifteya zemanê em ê lê hebin, di kîjan bîreweriyê de veşartiye?”27
“Kêlên kuştiyan riyên me dibirin”
“Zû de ye ne çûkeke xwendiye di strana min de ne kesî nêrgêzek daye li ber pora min. Ez dibim çi yê vê gola cemidî çi ma ji nasên min li vê mişextiyê” rûprl 57
“Lê nêr bû civat,