Dengbêjlerim
Mehmed UzunYazar:
Mehmed Uzun
Tahmini Okuma Süresi:
2 sa. 53 dk.
Sayfa Sayısı:
102
Basım Tarihi:
Ocak 2021
İlk Yayın Tarihi:
1998
Yayınevi:
Sel Yayıncılık
ISBN:
9786057728876
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
"Deng sestir. Bej ise sese biçim verendir, sesi söyleyendir. Sese ruh kazandıran, sesi canlı hale getirendir. Sesi meslek edinmiş usta, mekânı ses olmuş insandır.
Dengbêj, sese nefes ve yaşam verendir.
Dengbêj, sesi kelam, kelamı kılam, türkü haline getirendir.
Dengbêj, söyleyendir, anlatandır."
Dengbêjlerim, insanın bilincine ve yüreğine damla damla akıyor. Yaralı bir dili, kanatları kırılmış bir kültürü hatırlatıyor.
Bir denemeden çok daha fazlası; bir mektup, bir vasiyetname. Her cümlesi hüngür hüngür akıyor bilince.
Her yıl okurum Dengbêjlerimi. Bu yıl da bu aya denk geldi. Her okumamda da farklı bir tat, farklı bir his duyar; bir araştırma ve öğrenme gücü edinirim.
Dili, anlatımı oldukça açık, anlaşılır, yalın; hem okuyor, hem dinliyorsunuz. Hem gözleriniz hem kulaklarınızla ruhunuza deng veriyorsunuz.
Diliniz hafızanızdır, kimliğinizdir, tarihinizdir, geçmişiniz, geleceğinizdir; sahipsiz bırakmayın, kaybetmeyin, kaybolmasına izin vermeyin, hatırlayın, hatırlatın diyor sanki Dengbêjlerim; gür ama incinmiş, kırılmış, gözyaşıyla dolu bir deng ile...
Babamla karşılıklı kılam ve stranlar söylerken hep Dengbêjlerim gelir aklıma. Yıllar önce babama Dengbêjlerimi okuduğumda ağlamıştı.
Ve "Xem û keder giran in. Ew di dil de dikelin û dikelin; ew diherikin nav hişmendiyê. Ew dibin peyv, ew dibin peyv. Ew nahêlin em ji bîr bikin" (hüzün ve keder ağırdır. yürekte kaynar da kaynar; bilince taşar. Söz olur, kelam olur. Unutturmaz) demişti..
Çok kıymetli, çok keyifli, Dengbêjce, çok özel bir eserdir Dengbêjlerim.
"Dil duyguların anayurdu."
"Önce söz ve kelam vardı."
Okunmasını kesinlikle tavsiye ediyorum.
Huzurlu ve faydalı okumalar dilerim..
Puan vermedi
Zıman dê ye,ewlad le ye
Welat bav e hukum navê ye
Be welat, meri sewi ye...
Dayıka mın e, zıman delal
Methê kibîr hertım bal
Te kışandın xem û xey
Dil anadır, kucağında çocuk
Dil babadır,içinde egemenlik
İnsan yetimdir ülkesiz...
Anamdır güzel dil
Kibar methiye hep güzel
Gam ve kederle yaşadın sen hep
*Feqiye Teyran
Mehmet Uzun'un okuduğum üçüncü kitabı oldu Dengbejlerim* . Destansı akıcı bir dili olan Uzun' un bu kitabı diğer kitaplarına nazaran biraz sönük kaldı. Ya da ben mi çok büyük bir beklenti içinde okudum anlayamadım.
Dengbej nedir kısaca bahsedersek;
Anadilim Kürtçe 'de deng sestir .Bej ise sese biçim verendir. Sesi söyleyendir. Sese ruh kazandıran,sesi canlı hale getirendir. Sesi meslek edinmiş usta,mekanı ses olmuş insandır. Dengbej,sese nefes ve yaşam verendir.
Siz de sese nefes ve yaşam verenlerin yaşamaları hakkında az da olsa fikir edinmek istiyorsaniz kitaba başlayın derim .
Bu kitapta en büyük beklentim dengbêjlerin şahı olan Şakiro dan bahseder sandım . Ama bahsedilmedi bu beni hayal kırıklığına uğrattı biraz . Ama yine de okunması ve öğrenilmesi gerek en nice dengbêjlerin olduğunu hatırlatti bize. Şimdiden iyi okumalar dilerim .
9/10
2019 38. kitabı
Dili yasaklamak insanlık suçudur. İnsanı anadilinden koparmak vahşettir. Bir insanı kendi dilinden koparmak, insanın ruhunu, kişiliğini zedeliyor, gelişimini engelliyor. Bence bu Kürtçe yasağı, Türkiye Cumhuriyeti’nin en büyük yanlışlarından biriydi. " Mehmed Uzun
Dünyanın kaç yerinde insanların anadili yasaklanmış, sırf dillerinden dolayı dışlanmış, dayak yemiş, topraklarından, vatanlarından sürgün edilmişlerdir? 1953 yılında Siverek ' te doğan Uzun, bu ülkede bunları yaşayan sayısız insandan biri. Uzun, hayatı boyunca anadili yüzünden zorluklar yaşadı. Okul hayatı ve gençliği bu zorluklarla geçen yazar, okula başladığı ilk günü şöyle anlatıyor: "Okula attığım ilk adım, cennetimden uzaklaşıp cehenneme attığım ilk adım oldu. O ilk gün, sonraki hayatımın nasıl olacağını belirleyen gün oldu. O gün bir tokat yedim ve o tokatın ne anlama geldiğini bir daha asla unutmadım." 5-6 yaşında uykusunu, oyunlarını, oyuncaklarını, annesini bırakıp okula gitmek her çocuk için zordur. Fakat bunlar yetmezmiş gibi; bilmediği bir dili konuşmasının dayatılması, kendini ifade edebildiği dilinin yasaklanmış olması daha da zordur. Mehmed Uzun ' un okulla birlikte bildiği her şey yok edilmiş, yasaklanmıştı. Kürtçe diye bir dil yok diyorlardı. Bunu kabul etmesi mümkün değildi ve bu yüzden mücadeleler verdi. Tabii cezaevine gönderilmesi uzun sürmedi, ama bu onu yıldırmadı, barışı ve anadilini daha büyük azim ve inançla savunmaya devam etti.
Uğruna gençliğini hapislerde geçirdiği dili yok sayılıyordu. " Hapishanelerde, mahkemelerde Kürtçeye çok hakaret ediliyordu. Askeri savcılar 'Kürtçe diye bir dil yok' dedikçe çok kırılıyordum. Kürtçenin zengin, eski bir dil olduğunu Kürtçe ile modern metinler de yazılabileceğini söylemek istiyordum." diyen Uzun, ya anadilinin yok sayılmasına razı olup
DENGBÊJLERİM...Duygu ve Düşünce
Deng (ses) , bêj (sese biçim veren)
Dengbêj Kürt kültürünün kadim geleneği, Homeros' tan bu yana..
Dengbêjlerim her cümlesi her detayıyla beni kendine hayran bırakan bir eserdi. Bu incelikteki bir kitaptan bu kadar çok alıntı paylaşabileceğimi düşünmemiştim. Tekrar tekrar aynı keyifle aynı hislerle okuyabileceğim bir deneme. Benim gibi öz kültürünü çok iyi bilmeyen birisi için altın değerinde, kaynak bir kitap olarak da çok özel . Dengbejlerim hem kişisel bir hatırlama hem de kültürel bir vasiyet gibiydi. Mehmet Uzun'un özellikle çok sevdiği, hayatını etkilemiş, bazılarını bizzat tanımış 5 dengbêji ( Apê Qado, Rıfatê Darê, Evdalê Zeynikê, Alihan ve Ehmedi Fermanê Kiki) anlattığı bu eser benim için de çok etkileyiciydi. Uzun' un derdi sadece edebiyat değil; bir dilin ve hafızanın sahipsiz kalmaması . Aslında okuduğum birçok kitabında bunu hissettim; ortak tema kültürün hatırlanması , korunması, kaybolmaması. O yüzden Dengbêjlerim kitabı ve onun dengbejleri biraz da emanet bir mektup gibi. Eğer bu sesler unutulursa sadece sanat değil, bir kimlik de yetip gidecek mesajını taşıyor. Mehmed Uzun'un kendi kuşağına ve gelecek kuşaklara bıraktığı bu uyarı niteliğindeki kitabını ilk sayfasından, değerli yazarımızın kendi notunu paylştığı kitabın son cümlesine kadar gözlerim dolu dolu okudum.
Mehmet Uzun'un okuduğum birçok kitabı da Dengbej usulü ile yazılmış diyebilirim. (Abdalın Bir Günü, Yaşlı Rind'in Ölümü ... ) Diline bayıldığım yazarımın dili de üslubu da bir dengbêj sanki ; okumuyorum da dinliyorum gibi... etkileyici, yalın ,abartısız, sade ve duygulu, içten ve samimi...
Dengbêjlerin sesini duymak isteyenlere...
Dili için fazlasıyla fedakarlıkta bulunmuş, yasaklara rağmen kendi dilinde kitaplar yazmış ve bedeller ödemiş bir yazar Mehmed Uzun.
Kitaba konu olan dengbejlerse; yüzyıllardır halkın acılarını, sevinçlerini, savaşlarını, aşklarını sözle anlatmışlar, bunu yaparken de kullandıkları tek şey dilleri.
Kültürün uzun yıllar var olması için de yine dilin var olması şart. Mehmet Uzun da bu kültür aktarımından dolayı dengbejleri halkın hafızası olarak görüyor.
Kitap boyunca Dengbejlere duyduğu şükrana değinen Mehmet Uzun, kitabın sonuna geldiğinde ise yaşlı Dengbejlerin birer birer hayatlarını kaybetmesinden ve bu kültürün sona ereceğinden dolayı duyduğu hüznü dile getiriyor.
Mehmed Uzun
Dengbêjlerim
Mehmed Uzun
DengbêjlerimÖrselenmiş bir kültürün tek sığınağı: DengbêjlerEdebiyat
Bir ses nasıl olur da insanda adım adım çoğalan bir hüznü kaçırır göze?
Gözlerin gördüğünü hatta görmediğini bile yüreklere, kulaklara şahit eder?
Ses, sesin ruhu tel örgüleri, soğuk duvarları, acımasız sınırları aşabilen; topları, tüfekleri, tankları susturan..
Düğünde, bayramda, savaşta, barışta surların dibinde veyahut bir ağacın altında yuvası dikenlerle kaplı insanların duvarlarını çiçek açtıran ses..
Dengbej olmasaydı kim hissettirdi vurulmuş yaralarından sağılan kanı yalayan bir geyiğin bakışlarını, gökyüzünü süsleyen turnanın süzülüşünü, yıldızdan narin aydan güzel kadınları, dağların büyülü heybetini, zorbaların dinmeyen hıncını..
Yaşar Kemal'in 
Karıncanın Su İçtiği kitabında Dengbej Uso'nun dediği gibi:
"O iyi insanlar dengbejsiz ne yaparlar, Allah hiçbir kavmi dengbejsiz bırakmasın. Bunca savaşta, yoksullukta, açlıkta, hastalıkta beni dinleyenler cana geliyorlardı."
Yaşar Kemal'in Karıncanın Su İçtiği kitabında Dengbej Uso'nun dediği gibi:
"O iyi insanlar dengbejsiz ne yaparlar, Allah hiçbir kavmi dengbejsiz bırakmasın. Bunca savaşta, yoksullukta, açlıkta, hastalıkta beni dinleyenler cana geliyorlardı."Dengbej1000Kitap
Kitap ile ilgili düşüncelerime başlamadan önce bana bu ve buna benzer onlarca kitabı hediye eden çok yakın arkadaşım abim 
ser firaz a teşekkür ediyorum
Anadilim kürtçe de “deng”sestir.
“Bej”ise sese biçim verendir.
sesi söyleyendir sese ruh kazandıran sesi canlı hale getirendir sesi meslek edinmiş usta mekanı ses olmuş insandır.
Dengbej sese nefes ve yaşam verendir.
Dengbej sesi kelam kelamı kılam türkü haline getirendir .
Küçükken köy arabasıyla merkeze olan yolculuğumda, yüksek sesle sohbet eden adamların seslerinin arasında hep bir dengbej söylerdi. Pek ilgimi çekmezdi ama yaş ilerleyip büyüdükçe anlam vermeye başladım,dengbejlere dengbejlerin sesinde hep bir anlatılmamış yaşanmışlar vardır.
Şimdi kitaba geçersek de son derece yalın ve açık bir dille yazılmıştır tüm yaş grubunun okuması gereken kitaplardandır diyebilirim.Kitaptaki karakterlerin örneğin Ape Qado’yu öyle güzel bir dille anlatmış ki yazar,sanki yıllardır dinlediğim bildiğim görüp sohbet ettiğim bir dengej
İncelemede bana yardımcı olan “şakiro”baştan sona aşka dinleyip dilime kelepçelenmiş delil dilanay ın okuduğu delal ay parçasını bırakıyorum
Okuduğunuz için teşekkür ederim herkese iyi okumalar:)
ser firaz a teşekkür ediyorum
Anadilim kürtçe de “deng”sestir.
“Bej”ise sese biçim verendir.
sesi söyleyendir sese ruh kazandıran sesi canlı hale getirendir sesi meslek edinmiş usta mekanı ses olmuş insandır.
Dengbej sese nefes ve yaşam verendir.
Dengbej sesi kelam kelamı kılam türkü haline getirendir .
Küçükken köy arabasıyla merkeze olan yolculuğumda, yüksek sesle sohbet eden adamların seslerinin arasında hep bir dengbej söylerdi. Pek ilgimi çekmezdi ama yaş ilerleyip büyüdükçe anlam vermeye başladım,dengbejlere dengbejlerin sesinde hep bir anlatılmamış yaşanmışlar vardır.
Şimdi kitaba geçersek de son derece yalın ve açık bir dille yazılmıştır tüm yaş grubunun okuması gereken kitaplardandır diyebilirim.Kitaptaki karakterlerin örneğin Ape Qado’yu öyle güzel bir dille anlatmış ki yazar,sanki yıllardır dinlediğim bildiğim görüp sohbet ettiğim bir dengej
İncelemede bana yardımcı olan “şakiro”baştan sona aşka dinleyip dilime kelepçelenmiş delil dilanay ın okuduğu delal ay parçasını bırakıyorum
Okuduğunuz için teşekkür ederim herkese iyi okumalar:)
Edebiyat dünyasına renk katan, aydınlatan, yaşanmışlıktan gelen duygularını olduğu gibi akıcı bir dil ve kendine özgü bir yorumla okuyucuya aktaran, acının, hüznün, kederin, ezilmişliğin, masumluğun ve suskunluğun, yazarıdir Mehmed Uzun., Kürtçe konuşmak, Kürt kimliği ile hareket etmenin zor ve tehlikeli olduğu günlerde yine sığınak olur dengbejin sesi, kelamı, kılamı. Mehmet Uzun, dengbej olmayan, fakat dengbejlerin sesi ile dengi ile terbiye olmuş babasının anlattığı Kürt destanlarını dinler. Ayrıca babası ile birlikte, her gece aynı saatlerde Kürtçe yayın yapan Erivan Radyosu’nu dinlemek ayrı bir heyecan yaratır onun ruhunda. Anlatılan destanlar, öyküler, söylenen stranlar, diline olan sevgisini arttırarak, tedirgin ruhlarına sakinlik verir. Güvendir, huzurdur, mutluluktur Kürtçe radyoyu babasıyla birlikte dinlerken hissettikleri. Her gece radyoda Evdal Zeynikenin ,kılamları çalınır. Gözleri görmeyen yanık sesli bir dengbejdir O. Evdal Zeynike toplumunun, insanının, sesi, nefesidir. Yaşanan tüm gerçekleri, geçmiş ve ana dair Evdalın kelamıyla, kılam haline gelip çevresine, diğer insanlara, uzaklara, geleceğe ve yarına aktarılmıştır. Yaşar Kemal, Evdale Zeynike için Kürtlerin Homerosu’dur der.Mehmed Uzun'un bir cok kitabini okudum ,bu kitap digerlerinden farkli olarak bir kültürün taşıyıcı unsurlari olan bir kültürü yok olmaktan kurtaran bir kültürü kendi icinde derleyip yeniden gün yüzüne cikaran insanlarin ürünüdür.okuyun okutun....
Mehmed Uzun kitapının adı Dengbêjlerim olmakla birlikte dengbéj konusunun üzerinde yoğunlaşan ve bize sade, akıcı, merak, savaş, dram, karanlık dünya, çıkarıcı düzen vb.konular ve de kürt dilinin yasaklığı...
Dengbéjler yazması olmayan ama dengbéjlerin görüyor, duyuyor, yaşıyor ve belleğe kaydediyor bunlar dengbéjlerin dünyadindan ayrilmaz bir parçası haline gelmiş.
Dengbéj, sese nefes ve yaşam verendir.
Mehmed Uzun da bence romanı kişiye yaşatan, anlatan ve roman kahramlarının okuyucuya arkadaşları yapan kişidir.
Bu kitapta aklın ve düşüncenin sesi, ruhun ve vicdanın kelamlarını ve dengbéjlerini anlatan bu efsanevi kitapta.
Ilk olarak Yaşar Kemal in Mehmed Uzun'un üçüncü romanının için önsözde bulunuyor ve kitapa başlarken ilk olarak
Apé Qado'dab başlayıyor ve sürekliyici dengbéj hayatlarını anlatmakla başlıyor. Ape Qado bir söz, ses ustasıydı ve Apé Qado dan bir öykü olarak zamana insanoğluna ait zamanlardan sade sözcükler, inanılması zor öyküye başlarken kırmızı kar ve kedinin havada donup kalmasi hep aklimda kaldı.
Ikinci dengbéjlerinin piri olarak adlandırılan Evdalé Zeynîké dir.
1960'ların o kasvetli, sesiz askeri cunta zamanlarinı da gözler önündeydi. Yine kürt olmak,kürtçe konuşmak, kürt kimliğiyle hareket etmek zor ve yasaklıydı.
Ancak kendi dillerinden dinlediği yasak gizli bir radyo istasyonu vardı. Erdivan radyosu. Evdâl kelamıyla tam da 'bir dile ruh veriyor, bir zamana mekana anlam veriyor. Dostu Sürmeli Memed Paşa'yı da yitirdiği, ve yoksul düştüğü kör olduğu ömrün sonhabarındaydı.
Evdâle Zeyniké dengbéjlerin piriydi.
youtu.be/hVLyMJF-EkU
Şimdi de Alihan Mehmed Uzun un Diyarbekir cezaevinde olduğunda Alihan ve 2 arkadaşı ile birlikte geçim derdi ve zorlu kış sartlarına dayanacak gücü kalmayıp Şıko ve diğer arkadaşı ile gasp yapmaya kalkışırlar ve gasp yaptığindaYazar Hakkında
Mehmed UzunYazar · 27 kitap
1953 yılında, Viranşehir kökenli bir aşiret ailesinin çocuğu olarak Siverek'te doğdu. Mehmed'in, beş kardeşi daha vardı. Küçük yaşlarında ailesinden duyduğu sözlü anlatım örnekleri, edebi sanatının temelini oluşturmuştur. İlerde yazacağı romanların kökü, bu çocukluk anılarından beslenmiştir.
Kürt dilinin yasak olduğu bir dönemde, birçok Kürt yazarın aksine egemen dilde değil anadilinde yazmayı tercih etmiştir. Özellikle, zayıf olan Kürtçe yazı dilini geliştirmek, ortak bir edebi dil oluşturmak ve Kürt hikâye anlatım geleneğini canlandırmaya yönelik yaptığı çalışmalarla modern Kürt edebiyatında kurucu bir role sahiptir.
26 Ağustos 1977'de, sahte Tunus pasaportuyla Suriye üzerinden gittiği İsveç'e yerleşti. Kurmanci, Türkçe ve İsveççe yazdığı kitapları yirmiye yakın dilde yayınlandı. Hakkında, Türkiye'de çok sayıda dava açıldı. 1981'de Türk vatandaşlığından atıldı ve 1992 yılına kadar Türkiye'ye gelemedi.
Uzun yıllar İsveç Yazarlar Birliği yönetim kurulu üyeliği yaptı. Ayrıca İsveç Pen Kulübü ve Uluslararası Pen Kulüp'te aktif çalıştı. İsveç ve Dünya Gazeteciler Birliği'nin de üyesi olan Uzun'un bugüne kadar çok sayıda Kürtçe roman yazdı.
Mehmed Uzun, "Aşk Gibi Aydınlık Ölüm Gibi Karanlık" romanı ve "Nar Çiçekleri" adlı deneme kitabı ile ilgili olarak 2001 baharında yargılandı.
Yakalandığı mide kanseri nedeniyle uzun süre tedavi gören ünlü edebiyatçı, 11 Ekim 2007 günü Diyarbakır'da yaşamını yitirdi. 13 Ekim günü Diyarbakır Ulucami'de kılınan cenaze namazı ardından, Mardinkapı Mezarlığı'na defnedildi.
