Dengbêjlerim
Mehmed UzunYazar:
Mehmed Uzun
Tahmini Okuma Süresi:
3 sa. 29 dk.
Sayfa Sayısı:
123
Basım Tarihi:
Mart 2020
İlk Yayın Tarihi:
1998
Yayınevi:
İthaki Yayınları
ISBN:
9789752732520
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
9/10
2019 38. kitabı
Dili yasaklamak insanlık suçudur. İnsanı anadilinden koparmak vahşettir. Bir insanı kendi dilinden koparmak, insanın ruhunu, kişiliğini zedeliyor, gelişimini engelliyor. Bence bu Kürtçe yasağı, Türkiye Cumhuriyeti’nin en büyük yanlışlarından biriydi. " Mehmed Uzun
Dünyanın kaç yerinde insanların anadili yasaklanmış, sırf dillerinden dolayı dışlanmış, dayak yemiş, topraklarından, vatanlarından sürgün edilmişlerdir? 1953 yılında Siverek ' te doğan Uzun, bu ülkede bunları yaşayan sayısız insandan biri. Uzun, hayatı boyunca anadili yüzünden zorluklar yaşadı. Okul hayatı ve gençliği bu zorluklarla geçen yazar, okula başladığı ilk günü şöyle anlatıyor: "Okula attığım ilk adım, cennetimden uzaklaşıp cehenneme attığım ilk adım oldu. O ilk gün, sonraki hayatımın nasıl olacağını belirleyen gün oldu. O gün bir tokat yedim ve o tokatın ne anlama geldiğini bir daha asla unutmadım." 5-6 yaşında uykusunu, oyunlarını, oyuncaklarını, annesini bırakıp okula gitmek her çocuk için zordur. Fakat bunlar yetmezmiş gibi; bilmediği bir dili konuşmasının dayatılması, kendini ifade edebildiği dilinin yasaklanmış olması daha da zordur. Mehmed Uzun ' un okulla birlikte bildiği her şey yok edilmiş, yasaklanmıştı. Kürtçe diye bir dil yok diyorlardı. Bunu kabul etmesi mümkün değildi ve bu yüzden mücadeleler verdi. Tabii cezaevine gönderilmesi uzun sürmedi, ama bu onu yıldırmadı, barışı ve anadilini daha büyük azim ve inançla savunmaya devam etti.
Uğruna gençliğini hapislerde geçirdiği dili yok sayılıyordu. " Hapishanelerde, mahkemelerde Kürtçeye çok hakaret ediliyordu. Askeri savcılar 'Kürtçe diye bir dil yok' dedikçe çok kırılıyordum. Kürtçenin zengin, eski bir dil olduğunu Kürtçe ile modern metinler de yazılabileceğini söylemek istiyordum." diyen Uzun, ya anadilinin yok sayılmasına razı olup
DENGBÊJLERİM...Duygu ve Düşünce
Deng (ses) , bêj (sese biçim veren)
Dengbêj Kürt kültürünün kadim geleneği, Homeros' tan bu yana..
Dengbêjlerim her cümlesi her detayıyla beni kendine hayran bırakan bir eserdi. Bu incelikteki bir kitaptan bu kadar çok alıntı paylaşabileceğimi düşünmemiştim. Tekrar tekrar aynı keyifle aynı hislerle okuyabileceğim bir deneme. Benim gibi öz kültürünü çok iyi bilmeyen birisi için altın değerinde, kaynak bir kitap olarak da çok özel . Dengbejlerim hem kişisel bir hatırlama hem de kültürel bir vasiyet gibiydi. Mehmet Uzun'un özellikle çok sevdiği, hayatını etkilemiş, bazılarını bizzat tanımış 5 dengbêji ( Apê Qado, Rıfatê Darê, Evdalê Zeynikê, Alihan ve Ehmedi Fermanê Kiki) anlattığı bu eser benim için de çok etkileyiciydi. Uzun' un derdi sadece edebiyat değil; bir dilin ve hafızanın sahipsiz kalmaması . Aslında okuduğum birçok kitabında bunu hissettim; ortak tema kültürün hatırlanması , korunması, kaybolmaması. O yüzden Dengbêjlerim kitabı ve onun dengbejleri biraz da emanet bir mektup gibi. Eğer bu sesler unutulursa sadece sanat değil, bir kimlik de yetip gidecek mesajını taşıyor. Mehmed Uzun'un kendi kuşağına ve gelecek kuşaklara bıraktığı bu uyarı niteliğindeki kitabını ilk sayfasından, değerli yazarımızın kendi notunu paylştığı kitabın son cümlesine kadar gözlerim dolu dolu okudum.
Mehmet Uzun'un okuduğum birçok kitabı da Dengbej usulü ile yazılmış diyebilirim. (Abdalın Bir Günü, Yaşlı Rind'in Ölümü ... ) Diline bayıldığım yazarımın dili de üslubu da bir dengbêj sanki ; okumuyorum da dinliyorum gibi... etkileyici, yalın ,abartısız, sade ve duygulu, içten ve samimi...
Dengbêjlerin sesini duymak isteyenlere...
Dili için fazlasıyla fedakarlıkta bulunmuş, yasaklara rağmen kendi dilinde kitaplar yazmış ve bedeller ödemiş bir yazar Mehmed Uzun.
Kitaba konu olan dengbejlerse; yüzyıllardır halkın acılarını, sevinçlerini, savaşlarını, aşklarını sözle anlatmışlar, bunu yaparken de kullandıkları tek şey dilleri.
Kültürün uzun yıllar var olması için de yine dilin var olması şart. Mehmet Uzun da bu kültür aktarımından dolayı dengbejleri halkın hafızası olarak görüyor.
Kitap boyunca Dengbejlere duyduğu şükrana değinen Mehmet Uzun, kitabın sonuna geldiğinde ise yaşlı Dengbejlerin birer birer hayatlarını kaybetmesinden ve bu kültürün sona ereceğinden dolayı duyduğu hüznü dile getiriyor.
Mehmed Uzun
Dengbêjlerim
Mehmed Uzun
DengbêjlerimÖrselenmiş bir kültürün tek sığınağı: DengbêjlerEdebiyat
Bir ses nasıl olur da insanda adım adım çoğalan bir hüznü kaçırır göze?
Gözlerin gördüğünü hatta görmediğini bile yüreklere, kulaklara şahit eder?
Ses, sesin ruhu tel örgüleri, soğuk duvarları, acımasız sınırları aşabilen; topları, tüfekleri, tankları susturan..
Düğünde, bayramda, savaşta, barışta surların dibinde veyahut bir ağacın altında yuvası dikenlerle kaplı insanların duvarlarını çiçek açtıran ses..
Dengbej olmasaydı kim hissettirdi vurulmuş yaralarından sağılan kanı yalayan bir geyiğin bakışlarını, gökyüzünü süsleyen turnanın süzülüşünü, yıldızdan narin aydan güzel kadınları, dağların büyülü heybetini, zorbaların dinmeyen hıncını..
Yaşar Kemal'in 
Karıncanın Su İçtiği kitabında Dengbej Uso'nun dediği gibi:
"O iyi insanlar dengbejsiz ne yaparlar, Allah hiçbir kavmi dengbejsiz bırakmasın. Bunca savaşta, yoksullukta, açlıkta, hastalıkta beni dinleyenler cana geliyorlardı."
Yaşar Kemal'in Karıncanın Su İçtiği kitabında Dengbej Uso'nun dediği gibi:
"O iyi insanlar dengbejsiz ne yaparlar, Allah hiçbir kavmi dengbejsiz bırakmasın. Bunca savaşta, yoksullukta, açlıkta, hastalıkta beni dinleyenler cana geliyorlardı."Dengbej1000Kitap
Kitap ile ilgili düşüncelerime başlamadan önce bana bu ve buna benzer onlarca kitabı hediye eden çok yakın arkadaşım abim 
ser firaz a teşekkür ediyorum
Anadilim kürtçe de “deng”sestir.
“Bej”ise sese biçim verendir.
sesi söyleyendir sese ruh kazandıran sesi canlı hale getirendir sesi meslek edinmiş usta mekanı ses olmuş insandır.
Dengbej sese nefes ve yaşam verendir.
Dengbej sesi kelam kelamı kılam türkü haline getirendir .
Küçükken köy arabasıyla merkeze olan yolculuğumda, yüksek sesle sohbet eden adamların seslerinin arasında hep bir dengbej söylerdi. Pek ilgimi çekmezdi ama yaş ilerleyip büyüdükçe anlam vermeye başladım,dengbejlere dengbejlerin sesinde hep bir anlatılmamış yaşanmışlar vardır.
Şimdi kitaba geçersek de son derece yalın ve açık bir dille yazılmıştır tüm yaş grubunun okuması gereken kitaplardandır diyebilirim.Kitaptaki karakterlerin örneğin Ape Qado’yu öyle güzel bir dille anlatmış ki yazar,sanki yıllardır dinlediğim bildiğim görüp sohbet ettiğim bir dengej
İncelemede bana yardımcı olan “şakiro”baştan sona aşka dinleyip dilime kelepçelenmiş delil dilanay ın okuduğu delal ay parçasını bırakıyorum
Okuduğunuz için teşekkür ederim herkese iyi okumalar:)
ser firaz a teşekkür ediyorum
Anadilim kürtçe de “deng”sestir.
“Bej”ise sese biçim verendir.
sesi söyleyendir sese ruh kazandıran sesi canlı hale getirendir sesi meslek edinmiş usta mekanı ses olmuş insandır.
Dengbej sese nefes ve yaşam verendir.
Dengbej sesi kelam kelamı kılam türkü haline getirendir .
Küçükken köy arabasıyla merkeze olan yolculuğumda, yüksek sesle sohbet eden adamların seslerinin arasında hep bir dengbej söylerdi. Pek ilgimi çekmezdi ama yaş ilerleyip büyüdükçe anlam vermeye başladım,dengbejlere dengbejlerin sesinde hep bir anlatılmamış yaşanmışlar vardır.
Şimdi kitaba geçersek de son derece yalın ve açık bir dille yazılmıştır tüm yaş grubunun okuması gereken kitaplardandır diyebilirim.Kitaptaki karakterlerin örneğin Ape Qado’yu öyle güzel bir dille anlatmış ki yazar,sanki yıllardır dinlediğim bildiğim görüp sohbet ettiğim bir dengej
İncelemede bana yardımcı olan “şakiro”baştan sona aşka dinleyip dilime kelepçelenmiş delil dilanay ın okuduğu delal ay parçasını bırakıyorum
Okuduğunuz için teşekkür ederim herkese iyi okumalar:)
Mehmed Uzun kitapının adı Dengbêjlerim olmakla birlikte dengbéj konusunun üzerinde yoğunlaşan ve bize sade, akıcı, merak, savaş, dram, karanlık dünya, çıkarıcı düzen vb.konular ve de kürt dilinin yasaklığı...
Dengbéjler yazması olmayan ama dengbéjlerin görüyor, duyuyor, yaşıyor ve belleğe kaydediyor bunlar dengbéjlerin dünyadindan ayrilmaz bir parçası haline gelmiş.
Dengbéj, sese nefes ve yaşam verendir.
Mehmed Uzun da bence romanı kişiye yaşatan, anlatan ve roman kahramlarının okuyucuya arkadaşları yapan kişidir.
Bu kitapta aklın ve düşüncenin sesi, ruhun ve vicdanın kelamlarını ve dengbéjlerini anlatan bu efsanevi kitapta.
Ilk olarak Yaşar Kemal in Mehmed Uzun'un üçüncü romanının için önsözde bulunuyor ve kitapa başlarken ilk olarak
Apé Qado'dab başlayıyor ve sürekliyici dengbéj hayatlarını anlatmakla başlıyor. Ape Qado bir söz, ses ustasıydı ve Apé Qado dan bir öykü olarak zamana insanoğluna ait zamanlardan sade sözcükler, inanılması zor öyküye başlarken kırmızı kar ve kedinin havada donup kalmasi hep aklimda kaldı.
Ikinci dengbéjlerinin piri olarak adlandırılan Evdalé Zeynîké dir.
1960'ların o kasvetli, sesiz askeri cunta zamanlarinı da gözler önündeydi. Yine kürt olmak,kürtçe konuşmak, kürt kimliğiyle hareket etmek zor ve yasaklıydı.
Ancak kendi dillerinden dinlediği yasak gizli bir radyo istasyonu vardı. Erdivan radyosu. Evdâl kelamıyla tam da 'bir dile ruh veriyor, bir zamana mekana anlam veriyor. Dostu Sürmeli Memed Paşa'yı da yitirdiği, ve yoksul düştüğü kör olduğu ömrün sonhabarındaydı.
Evdâle Zeyniké dengbéjlerin piriydi.
youtu.be/hVLyMJF-EkU
Şimdi de Alihan Mehmed Uzun un Diyarbekir cezaevinde olduğunda Alihan ve 2 arkadaşı ile birlikte geçim derdi ve zorlu kış sartlarına dayanacak gücü kalmayıp Şıko ve diğer arkadaşı ile gasp yapmaya kalkışırlar ve gasp yaptığinda
Her satırı değerli her satırı tekrar tekrar okunası. Okudukça yaşadım, hissettim .Mehmet Uzun'u etkileyen bu kitabı yazmasına sebep olan duygular ne güzel duygular.. Dengbejler ölecek ama romanlar, efsaneler , fikirler ölmeyecekti..
Ruhunuz şad olsun mahzun coğrafyanın mahzun nefesleri..
Bu kitaba inceleme 'yapabilir miyim, yoksa yapamaz mıyım?' diye çok düşündüm. Bunu bütün içtenliğimle söylüyorum yapabilmem ne mümkün! Sanırım, bana yardım edecek birini buldum. Evet evet, kesinlikle, ancak onun bana yardımı dokunur. Bu kişi, büyük Dengbej'lerden Şakiro, şimdi sizi Şakiro'yla baş başa bırakıyorum. youtu.be/UlITDJkvevQ ..iyi dinlemeler...
Örselenmiş bir kültürün tek sığınağı: Dengbejler.
Bir kültürün yaşanmışlığın dile getirilmesi ve nesiller boyunca aktarılması. Acının, üzüntünün, sevincin gibi duyguların sözlerde hissedilebilmesi..
Puan vermedi·123 syf.·
2021 1. kitabı
İlk defa Mehmed Uzun okudum. Bir deneme örneği olan Dengbêjlerim'le başlamak Mehmed Uzun'a benim için iyi oldu. Çünkü hem çokça merak ettiğim dengbêjleri hem de benim coğrafyamı, benim kültürümü, benim dilimi, benim kılamlarımı anlatıyor. Bunun dışında çok da bilgi içerdiğini söyleyebilirim, Homeros'a değinmesi, Gılgamış destanından bahsetmesi bunun örneklerinden. Bana kalırsa kendini bulmak gerek bu tip kitaplarda, eğer kendinizi bulamayacaksınız yarıda bırakabilirsiniz ama benim gibi kültürünüzü okuyorsanız bitirmek için sabırsızlanacaksanız. Mehmed Uzun'a ne kadar eleştiri yapılabilir ki... Gerçekten kitabı okurken bi ara durdum çünkü şaşırdım sanki karşımda benden biriyle konuşuyordum yazar öyle bir oturtuyor ki okuru kitabına hiç farkında olmadan 'K' harflerini halk dilinde olduğu gibi kalın kalın çıkarmaya başladığımı farkettim. Ben kitabı biraz da yaşadım sanırım. Dilerim sizler de benim aldığım tadın fazlasını alırsınız. Yaşayın kitabı derim.. İyi okumalar :)
Yazar Hakkında
Mehmed UzunYazar · 27 kitap
1953 yılında, Viranşehir kökenli bir aşiret ailesinin çocuğu olarak Siverek'te doğdu. Mehmed'in, beş kardeşi daha vardı. Küçük yaşlarında ailesinden duyduğu sözlü anlatım örnekleri, edebi sanatının temelini oluşturmuştur. İlerde yazacağı romanların kökü, bu çocukluk anılarından beslenmiştir.
Kürt dilinin yasak olduğu bir dönemde, birçok Kürt yazarın aksine egemen dilde değil anadilinde yazmayı tercih etmiştir. Özellikle, zayıf olan Kürtçe yazı dilini geliştirmek, ortak bir edebi dil oluşturmak ve Kürt hikâye anlatım geleneğini canlandırmaya yönelik yaptığı çalışmalarla modern Kürt edebiyatında kurucu bir role sahiptir.
26 Ağustos 1977'de, sahte Tunus pasaportuyla Suriye üzerinden gittiği İsveç'e yerleşti. Kurmanci, Türkçe ve İsveççe yazdığı kitapları yirmiye yakın dilde yayınlandı. Hakkında, Türkiye'de çok sayıda dava açıldı. 1981'de Türk vatandaşlığından atıldı ve 1992 yılına kadar Türkiye'ye gelemedi.
Uzun yıllar İsveç Yazarlar Birliği yönetim kurulu üyeliği yaptı. Ayrıca İsveç Pen Kulübü ve Uluslararası Pen Kulüp'te aktif çalıştı. İsveç ve Dünya Gazeteciler Birliği'nin de üyesi olan Uzun'un bugüne kadar çok sayıda Kürtçe roman yazdı.
Mehmed Uzun, "Aşk Gibi Aydınlık Ölüm Gibi Karanlık" romanı ve "Nar Çiçekleri" adlı deneme kitabı ile ilgili olarak 2001 baharında yargılandı.
Yakalandığı mide kanseri nedeniyle uzun süre tedavi gören ünlü edebiyatçı, 11 Ekim 2007 günü Diyarbakır'da yaşamını yitirdi. 13 Ekim günü Diyarbakır Ulucami'de kılınan cenaze namazı ardından, Mardinkapı Mezarlığı'na defnedildi.
