Birinci Meclis “çok renkli” miyidi?
Bugün sık sık dile getirilen “renk”ten kasıt, Türk olmayan, Müslüman olmayan unsurların temsil edilmesiye, bu meclisin üyeleri arasında Türk olmayan üyeler vardı. Kürt, Laz, Çerkes, Arap vb. kökenli üyelerin sayısını bilmiyoruz ancak sayılarının hiç de az olmadığını söyleyebiliriz. İlk mecliste en az 72 Kürt mebusu olduğu tahmin ediliyor. Bunların ezici çoğunluğu, etnik anlamda Kürtlük bilincine sahipti elbette ama milliyetçi anlamda Kürtlük bilincine sahip değillerdi.
Bir bölümü Türk milliyetçiliğinin örgütü İttihat ve Terakki Cemiyeti’nde yer alacak kadar milliyetçi anlamda “Kürtlük bilinci”nden uzaktı. Bunlardan ilk aklıma gelenler, Erzurum Kongresi’ni örgütleyen Erzurumlu Süleyman Necati ve Hüseyin Avni, “Türkçülüğün Esasları”nı yazan Diyarbakırlı Ziya Gökalp, kendini “yedi ceddi katıksız bir Türk” olarak gören Diyarbakırlı Süleyman Nazif, 1915 Ermeni Soykırımı’nda rol alan Diyarbakırlı Pirinççioğlu Fevzi, Lozan Barış Görüşmeleri'ne "gözlemci " olarak götürülmüş ama Kürt yurdu Musul anlaşma dışında bırakılırken ağzını bile açmamış olan Diyarbakırlı Zülfü (Tigrel).
Ayrıca 1877'den itibaren Osmanlı İmparatorluğu'nun meclislerinde gayri Müslimler geniş biçimde temsil edilirken Birinci Meclist'te tek gayri Müslim mebus yoktu!"