M.
@oyleistee
Tanrı, benimle ne kastetmiş olabilir?
Zebercet’in Sessiz İntiharı ve Yaşayamama Sancısı
Yıllar önce okuduğum bir kitaba yıllar sonra inceleme yazma “hadsizliğimin” bir sebebi var muhakkak!
Yusuf Atılgan, Türk edebiyatında modern bireyin iç dünyasındaki depremleri, sessiz ama derinden gelen bir üslupla anlatan bir ustadır. Aylak Adam’da C. ile şehirli, entelektüel
bir yabancılaşmayı izlerken; Anayurt Oteli’nde Zebercet ile taşranın kasvetli, durağan ve patolojik yalnızlığına hapsoluruz.
Atılgan, karakterlerini sadece fiziksel hareketleriyle değil, bilinçaltlarındaki takıntılarla kurar. Onun dili, karakterin ruh halini yansıtacak şekilde bazen kopuk, bazen takıntılıdır. Berna Moran, Atılgan’ın bu başarısını şu cümlelerle vurgular:
"Yusuf Atılgan, karakterin iç dünyasını dış dünyadaki nesneler ve olaylar aracılığıyla yansıtmakta, okuru karakterin ruhsal karmaşasının içine doğrudan çekmektedir."
Not: Burdan sonrası “kitaptaki imgelere dikkat et dediğim” dediğim arkadaşıma ithafen yazılmıştır.
Roman, sadece bir otel katibinin hikayesi değil; bastırılmış cinselliğin, geçmişin hayaletlerinin ve "bekleyişin" trajedisidir.
İmgeler:
Geciken Kadın İvmesi: Ankara treniyle gelip otelde bir gece kalan ve "bir gün döneceğini" söyleyen o meçhul kadın, Zebercet için bir umut değil, yıkımın tetikleyicisidir. Moran’a göre bu kadın, Zebercet’in hayata tutunma çabasının son kırıntısıdır.
Otel İvmesi: Anayurt Oteli, aslında Zebercet’in zihinsel hapishanesidir. Dış dünyaya kapalı, rutinlerin içinde boğulan bu mekan, Türk toplumundaki taşra sıkıntısının mekansal karşılığıdır.
Bıyık ve Kimlik: Zebercet’in bıyıklarını kesmesi, aslında kendi kimliğini yok etme ve bir "hiçliğe" bürünme çabasıdır. Ayna imgesiyle birleşen bu eylem, karakterin parçalanmış benliğini simgeler.
İktidarın Karanlık Yüzü ve Ortalıkçı Kadın
Romanın en sarsıcı katmanı, Zebercet’in ortalıkçı kadınla
Yarım Kalmış Bir Çığlık ve Umut: "Bekle Beni"
Ne yalan söyleyeyim, Zülfü Livaneli’nin yeri bende her zaman başkadır. Serenad ya da Engereğin Gözü gibi eserlerinde yakaladığı o derinliği ve ruhu bildiğim için, Bekle Beni’yi elime alırken beklentim oldukça yüksekti. Kitabı bitirip kapağını kapattığımda ise içimde hem tanıdık bir hüzün hem de "keşke"lerle dolu bir tat kaldı.
Hikayenin Ruhu ve Sevdiklerim
Roman, ismini Konstantin Simonov’un o meşhur ve ciğer yakan şiiri "Bekle Beni"den alıyor. Sadece bu referans bile kitaba 1-0 önde başlamam için yetti. Hikaye bizi 1968 kuşağının o fırtınalı yıllarına, Selim ve Leyla’nın aşkına götürüyor. Livaneli, bir aşk hikayesi üzerinden aslında Türkiye’nin o karanlık dönemine, 12 Mart darbesine, aydınların yaşadığı baskılara ve sürgünlere bir "saygı duruşunda" bulunmuş.
Kitabın en sevdiğim yanı, Livaneli’nin her zamanki gibi su gibi akan dili oldu. Sayfalar arasında kaybolmak çok kolay; dönemin kasvetine rağmen okuru yormayan, akıcı bir anlatımı var. Özellikle Selim’in yaşadığı işkence ve sürgün süreçlerinde, özgürlüğün ve "nefes almanın" kıymetini anlattığı bölümler insanın içine işliyor.
İktidar ve Birey: Selim ile Diktatörün Yüzleşmesi
Romanın belki de en teatral ve düşünsel ağırlığı yüksek bölümleri, Selim ile Diktatör’ün karşı karşıya geldiği o "satranç oyunu" tadındaki sahnelerdi.
Livaneli burada sadece bir mahkum ile celladını değil; aslında "kaba güç" ile "fikrin" savaşını sahneye koyuyor. Diktatörün o kendine has, kötülüğü rasyonelize eden, hatta yer yer "babacan" bir tonla sunduğu zehirli mantığı okurken tüylerim diken diken oldu. Gücün insanı nasıl yozlaştırdığını ve muktedirlerin, halkı "yönetilmesi gereken bir sürü" olarak gören o kibirli bakışını çok net hissediyorsunuz.
Ancak burada da küçük bir şerh düşmek isterim: Bu diyaloglar yer yer bir roman kurgusundan
İnsanım ve insani olan hiçbir şey bana yabancı değildir.
