Türk Papa — Tarihin Dipnotunda Kalmış Bir Adam
Puan vermedi·432 syf.·
2026 22. kitabı
Bazı isimler vardır; tarih onları kenara not düşer ve sonra unutur. Papa Eftim de bunlardan biri. Adını duydunuz mu, emin değilim. Ben de uzun süre duymamıştım. Ümit Doğan’ın bu kitabı tam da bu yüzden var: Unutulan bir adamı tarihin dipnotundan çıkarıp yeniden görünür kılmak için.
Kitap bir araştırma eseri; roman değil. Belgelerle, arşivlerle ve gazete taramalarıyla örülmüş. Yazarın derdi açık: Millî Mücadele’de Mustafa Kemal’in yanında saf tutmuş, Fener Rum Patrikhanesi’ne karşı çıkmış, Türkçe ibadeti savunmuş bir Ortodoks din adamının hikâyesini hak ettiği yere taşımak. Ümit Doğan bunu belirgin bir hayranlıkla yapıyor. Bu, tarafsız bir kalem değil; sevdiği bir insanı anlatan bir kalem. Bunu en baştan bilmek gerekiyor. Kitap, bir bakıma savunma metni; bir iade-i itibar denemesi.
Hikâyenin kendisi gerçekten çarpıcı. Düşünün: Hristiyan bir din adamı, bağlı olduğu en yüksek ruhani makama, yani Patrikhane’ye karşı çıkıyor. “Yunanlı değiliz, şanlı Türk milletinin evlatlarıyız.” diye haykırıyor. Din ile milliyet arasında bir tercih yapması gerektiğinde milletini seçiyor. Bu, küçümsenecek bir şey değil. Bir insanın, inancının kurumsal aidiyetiyle millî aidiyeti arasında sıkışıp bir tarafı seçmesi… Eftim’in trajedisi de zaferi de burada saklı.
Beni en çok düşündüren şey ise Karamanlılar oldu. Türkçe konuşan ama Ortodoks Hristiyan olan, Anadolu’nun en eski sakinlerinden bir topluluk. Kitap onları anlatırken farkında olmadan çok daha büyük bir soruya temas ediyor: Kimlik neyle ölçülür? Dille mi, dinle mi, kanla mı, toprakla mı? Bu insanlar İncil’i Türkçe okuyor, dua ederken Türkçe konuşuyordu; ama aynı zamanda bir kilisede diz çöküyorlardı. Peki onları hangi kutuya koyacaksınız? İşte tam da bu cevapsızlık, onları hem Patrikhane’nin asimilasyon hedefi hem de mübadelenin
Buyrun size Papa
Taaa Vatikandan kalkıp ilk yurt dışı seyahatinde İznik'e gelen Papa acaba bayram degil neden geldi diye düşündüm, bu kitabı bir okuyayım dedim. Keşke okumasaydım. Bu vatanda yaşıyoruz ama hiç bir şey bilmiyormuşuz.
Kurtuluş savaşında bir kahramanın bir vatanseverin hayatını okuyunca sanki o kişi olmasa savaşı zor kazanırız hissi veriyor. Bir yanda Müslüman diye geçinen Şeyhülislam Mustafa Kemal'e fetva çıkartırken, diğer yanda Hıristiyan Türk Papa Eftim.
" nasıl yani hem Türk hem Hiristiyan olacak, yok artık" düşüncesiyle kitaba merakla başladım. Kurtuluş savaşında, Kıbrıs olaylarlarında , Ergenekon sürecine kadar neler yaşanmış neler. Muhakkak okuyalım okutalım uyanık olalım. Sizler de okuyun eyyy... bu ülkede yaşayan ve yönetenler!
Terakkiperver muhalefet partisinin kuruluşundan alıp 1927 yazında Beylerbeyi Sarayında bir sefa gecesinde tamamlanan serinin bu üçüncü cildinde, Ali Fuat ve Karabekir Paşaların saf dışı bırakılması; Fikriye Hanım'ın intiharı; Deli Halit Paşa'nın Kel Ali tarafından öldürülüşü; Papa Eftim'in ulusal kilise çabaları; Şeyh Sait İsyanı; İstanbul gazetecilerinin İstiklal Mahkemelerince alıkonuluşu; Şapka Devrimi ve Kastamonu gezisi; Latife Hanım'la boşanmaya giden yol; kitabın 150 sayfasını tek başına alan İzmir Suikastı ve davası; Kara Kemal'in intiharı; Ankara İstiklal Mahkemesi ve İttihat Terakki yargılamaları; sakıt vali Abdülkadir'in yakalanıp yargılanması; Enver Paşa'nın Türkistan macerası ve Hacı Sami'nin çetesiyle bozguna uğratılışı konuları ele alınıyor. Devrimlerin büyüme döneminde asker-sivil tüm muhalefetin bertaraf edildiği bu dönem, devrimcilik tarihi açısından başka, Atatürkçülük tarihi açısından başka anlamlar içerse de Dinamo, dinamik ve mesafeli anlatımıyla her iki anlamı da hakkıyla ve hakkaniyetle ele almış. Serinin son cildine girerken Türkiye'nin asker bürokrasisi iktidarında dikensiz bir gül bahçesi yaratılırken akan kanlar kitabın her yanına serpilmiş durumda. Suikastler, intiharlar, asılmalar, çatışmalar ve nihayet Tek Adam devri...
Öncelikle böyle Kahraman asil bir Türk evladı Eftim Efendiyi bizi tanıttığı için Ümit Doğan’a teşekkür ediyorum.Asil, Kahraman ve Türk oğlu Türk Eftim Efendinin hayatını, Kurtuluş Savaşı sırasına verdiği paha biçilmez emekleri, Rum Patrikhanesi ile olan mücadelesini ve hayatını Türklüğe adamış bir insanı okuyoruz.
Dikkat spoiler içerir.
Atatürk'ün balayı gezisinden Kazım Karabekir ve Ali Fuat Cebesoy'un ordudan istifalarına kadar olan süreci anlatan, Serinin oldukça güzel ikinci kitabı. İlk Lozan görüşmeleri sonrasında Başbakan olan Hüseyin Rauf Orbay'ın görüşmelerde kendisi ekarte edildiği için istifa etmesi, yolda giderken geçmişini hatırlaması, Osmanlı Mebusan meclisi basılıp tutuklandıktan sonra diğer arkadaşları ile Malta hapishanelerinde yaşadığı olaylarla başlıyor kitap. Atatürk'ün şok bir kararla mecliste cumhuriyeti ilan etmesi, ancak bunun tek kişilik diktatörlüğe gittiğini düşünen Rauf Orbay'ın bir gazeteye demeç vermesi anlatılıyor. Ayrıca gazetelere verdiği demeç yüzünden Cumhuriyet ile ilgili olarak Mecliste saatlerce sorgulanan Rauf Orbay'ın kendisini anlatarak zor da olsa Hamidiye kahramanı olarak linç edilmekten kurtulması anlatılıyor. Bu arada en meşhur muhalif mebuslardan Ali Şükrü'nün kaybolması, herkesin Topal Osman'dan şüphelenmesi, ölüsünün bulunması ve çıkan çatışmada Topal Osman'ın öldürülmesi, tüm bu olayın yanlış anlaşılma yüzünden olması, Atatürk'e yaranmak isteyen Osman'ın kendi başına iş yapması sebebiyle bu işe girişilmesi anlatılıyor. İkinci Lozan görüşmelerinde İsmet Paşanın taviz vermemesi, ancak yeni gelen Fransız delegenin sürekli itiraz etmeleri, borçlar konusunda altın olarak direnmesi, İtalyanlar için Meis adasından vazgeçilmesi, Yunanlılardan alınacak tazminat yerine Dedeağaç'ın kabul edilmesi ve bunun Venizelos'u çok mutlu etmesi, en sonunda barışın temin edilmesi, ancak ülkeye dönüşte Meclis'ten büyük tepki alınması, verilen tavizlerin mebusları çok sinirlendirmesi anlatılıyor. Bu arada İngiliz Kemal'in İtalyanlar ve Yunanlılar arasında casusluk yapması, İzmir'de pek çok bilgi edinmesi, Yunan Generalinin kızıyla sevgili olması ve son
BÜYÜK TÜRK PAPA EFTİM
Kurtuluş savaşı ile başlayan bir dönemden ergenekon soruşturmasına kadar olan süreçte TÜRK ortodokslarının ÜLKELERİ için yaptıkları fedakarlıklar, şer yuvası bir patrikhanenin gölgesinde TÜRKLÜKLERİNİ unutmadan mücadeleleri. Okudukça mücadelelerine hayran olup devlet tarafından
oksuz bırakılmalarına kızıyorsunuz.
Ne zamanki önceliğimiz ilk önce TÜRKLÜGÜMÜZ olur işte o an bu insanlar hakettikleri saygıyı ve değeri bulurlar .
Umudum varmi ,yaşananları okuyup hissedince evet...
Bilinmeyen çok anlatılmayan bir tarihi keşfetmek istiyorsanız bu kitabı okumalısınız...