Rasyonalizm ile inanç, mantık ile kalp arasındaki köprüyü kurmaya çalışan, insanın kendi varoluşuyla yüzleştiren sarsıcı bir aforizmalar bütünü.. Ayrıca kitapta yer alan ünlü "Pascal’ın Kumarı" argümanı, Tanrı’ya inanmanın mantıksal olarak en güvenli seçim olduğunu savunur. Özetle Düşünceler, kalbin mantığını aklın sınırlarıyla buluşturan, insanı kendi acizliği ve büyüklüğüyle yüzleştiren sarsıcı, derin ve edebi bir başyapıttır.
İçselleştiren bir eser!
Bir kez okumakla anlaşılmayacak kadar derin. Her okuma ise farklı bir derinlik yaratacak kadar özgün bir eser. Hayatı sorgulatan cinsten. Dünya cetvelle ya da doğal olarak sınırlarla bölünmüş olsa da insan türü temelde aynıdır. Aynı şeyleri yaşar, üzülür ve kum tepeleri gibi benzer hayatlar yaşayarak ölürüz. Belki dil ve coğrafya farklıdır. Kültür ya da hava belki de her şey farklı fiziki olarak ama yaşam sanki az önceki benzetme gibidir(kitaptan aklımda kalan)
İnsan hayatları da kum tepeleri gibidir derdi; sürekli oluşur ve bozulur. Biz orada aynı/benzer şeyler görürüz, insan hayatı gibidir onlar da esasında. Kitaplar bu yüzden değerlidir; zira okunan her kitap en az bir hayattır, belki tecrübe belki de okuyan için terapi. Yaşamın bu kadar hızlı akması, bu kadar benzer süreçlerde geçmesi. Bize kendi hayatlarımıza tekrar bakma imkanı sunar. Öyle ki içimizde hissederiz; hayal kırıklıklarımızı, geçip giden anlarımızı. Hayat trene binmek gibidir demişti Prado bir keresinde. Hepimiz aynı trendeyiz içimiz farklı olabilir ama hepimiz için akıp giden tek bir zaman var. Bize rağmen akmaya devam eder, biz o ara ‘yaşarız’, belki!
Bende uyandırdığı, içimde hissettiğim düşünceler bunlar. Muhtemelen tekrar okuyacağım, çok beklemeden hem de. Zira yastığın hemen yanında saklanacak kitaplardan. Bolca alıntı yapılacak, tekrar tekrar okunacak.
Pascal kitapta en başta ahlak ve insan sorgulamaları yapmış biraz ilerisinde deizmi savunmuş en sonda hristiyanın hak din olduğunu söylüyor. 250 ve sonrası full hristiyan övmeleri ile dolu ama başları ve sonları güzel...
İnsan: Sonsuzluk ile Hiçlik Arasında Bir TitremeDuygu ve Düşünce
Blaise Pascal’ın Düşünceler’i bir kitap değil; yarım kalmış bir zihnin, Tanrı’yı arayan bir bilincin parçalı çığlığıdır. Tamamlanmamış notlardan oluşması metni eksiltmez; aksine insanın kırılmış doğasını yansıtır. Çünkü Pascal’a göre insan zaten tamamlanmış bir varlık değildir.
Pascal, insanı iki uç arasında konumlandırır: sonsuzluk ve hiçlik. Bir yandan düşünebilen, evreni kavrayabilen bir varlık; diğer yandan ölüm karşısında ürkek ve kırılgan bir et yığını. Bu gerilim kitabın ana omurgasını oluşturur. İnsan ne tamamen yücedir ne de tamamen sefildir; o, ikisinin arasında asılıdır.
Kitabın en çarpıcı yönü, aklı küçümsememesi ama sınırlarını göstermesidir. Pascal matematikçidir; rasyonaliteyi bilir. Ancak insanın Tanrı’ya ulaşma yolunun yalnızca akıl olmadığını savunur. Ünlü ifadesiyle: “Kalbin kendine özgü bir aklı vardır; akıl onu bilmez.” Bu cümle, modern çağın katı rasyonalizmine karşı güçlü bir meydan okumadır.
En çok tartışılan bölüm ise kuşkusuz “Pascal Bahsi”dir. Tanrı’nın varlığı akılla kesin kanıtlanamıyorsa, insanın varoluşsal bir tercih yapması gerektiğini söyler. Bu bir kumar değildir; insan zaten masadadır. İnanmak ya da inanmamak da bir seçimdir. Pascal burada inancı matematiksel bir olasılık hesabına indirgemez; aksine insanın kaçamayacağı ontolojik riskine dikkat çeker.
Düşünceler aynı zamanda modern insanın trajedisini erken bir dönemde teşhis eder: oyalanma (divertissement). İnsan, ölüm ve anlamsızlık gerçeğiyle yüzleşmemek için kendini sürekli meşgul eder. Eğlence, güç, kariyer, savaş… Hepsi insanın iç boşluğunu bastırma çabasıdır. Pascal’a göre insan sessiz bir odada tek başına kalamadığı için mutsuzdur.
Bu kitap okura konfor sunmaz. Pascal cevap vermekten çok huzursuzluk üretir. Çünkü amacı Tanrı’yı teorik olarak ispatlamak değil; insanı kendi
Puan vermedi
Düşünceler, Marcus Aurelius'un Epiktotes ve Stoa felsefesinden etkilenerek, yaşam, us, ölüm, iyilik, erdem, insan, ve benzeri konular üzerinde etkileyici bir anlatımla düşüncelerini kaleme almış. Kitabı severek okudum Marcus'un düşünceleri insanlığa, erdeme, iyiliğe dair olması sebebiyle okunmasını tavsiye ederim...
“ Düşünceler “Felsefe
Pascal’ın Düşünceler’ini okurken kendimi tuhaf bir huzursuzluğa gömülmüş buldum öyle kötü bir huzursuzluk değil insanı dürten, uyandıran, insanın kendi köşelerine ışık tutan cinsten. Kitabı genel olarak beğendim, hatta düşündükçe daha da sevdiğimi fark ettim.
Pascal’ın insan ruhunu parçalara ayırıp masaya koyuşunda bir acımasızlık var, ama bu acımasızlık bana tanıdık geliyor. İnsan zaten kendinden kaçmayı sever; o “oyalanma” dediği şey… tam kalbime oturdu. Biz bazen düşünmemek için dünyayı üzerimize atıyoruz oysa düşünmek, insanın kendi içini açıp bakması… işte o en zor olanı. Bu tarafını çok sevdim. Çünkü kendime karşı dürüstlüğü severim; Pascal’ın bu çıplak çıkışı bana cuk oturdu.
İnanç ile kuşku arasındaki gerilim… işte o da beni yakaladı. Ben kuşkudan korkmam; hatta kuşkunun temizlediğine inanırım. Pascal’ın meşhur “bahsi”, yani insanın Tanrı’ya inanıp inanmamakla ilgili hesaplaşması… bana hem mantıklı hem de itiraza açık geldi. “İnsan aklı yetmez, kalp devreye girer” diyor ya tamam, haklısın Pascal, ama ben yine de önce aklımla tartarım. Teslimiyet kolay değildir. Bunu okurken kendi içimde güzel bir çekişme yaşadım. Bu bölümü sevdim çünkü benim sorgulayıcı yanımı besledi.
Ama kitabın bazı yerleri… Pascal insanı öyle karanlık, öyle düşkün bir yaratık gibi anlatıyor ki, orada biraz itiraz ettim. Evet, insan zayıftır bunu biliyorum. Farkındalık güzeldir. Ama bazen Pascal işin dozunu kaçırıyor gibi geldi. Ben karanlığı severim ama içinden bir güç, bir ihtişam, bir dirayet de görmek isterim. Pascal bu ışığı veriyor, ama ara sıra fazla cimri davranıyor. Bu kısımlar biraz sabrımı zorladı, ama nefret etmedim.
Kitabın en sevdiğim bölümü, kuşkusuz, sonsuzlukla ilgili düşünceleri oldu. O bölümde bir durdum, nefes aldım. Evrenin karşısında küçüklüğümüzü anlatışı… hem