samed botan
@samednr
Lê çavdêr be, bêdeng be, kêm darizîne û gelekî bipirse. https://1000kitap.com/yazar/platon
Garo Sasuni, Ulusal Kürt Hareketi ve Ermeni-Kürt llişkileri adındaki kitabında, Ağrı isyanının bütün Kürdistan ve Kürtleri kapsamadığını söylüyor ve devam ediyor:
"Ağrı hareketinin üç büyük lideri vardı: lhsan Nuri Paşa, lb rahime Husseke Telle Paşa ve Zilan Bey ... Bunların üçü de geniş siyasi görüşlere sahipti. Ermenistan ve Kürdistan'ın bağımsızlı ğından yanaydı. Güçlü yeteneklere sahip üç liderin çevresinde is yancı aşiretler ve devrimci Kürtler toplanmışlardı. Üç liderden başka şu.liderleri de sayabiliriz: Fenende Bey, Adevi Aziz, Ta ceddin, Kamil Mahor, Yusuf Redkini, Mustafa Kelo takma isimli Dijana Hesse Sori ve diğerleri...
1930'da, Kürtler daha hazırlıklarını tamamlamamışken, Türk ler saldırdılar. Bu sırada, Dersim başta olmak üzere birçok Kürt bölgesi hareketsizdi. Buna rağmen, Abağa, Pergiri, Zilan ve Ma lazgirt'teki Kürt güçleri birlikte hareket ederek, yolları üzerinde bulunan askeri ve idari merkezleri işgal ettiler. Kanlı çatışmalar dan sonra Erciş ve Zilan kasabalarını aldılar. Vanlılann hücu muyla Van şehri de işgal edildi. Fakat şehri uzun zaman elde tu tamadılar. Çarpışmalar yayıldı. Hakkari'nin bir kısmı isyan bay rağını açıp Türk askerlerini kırarak Çölemerik'i aldılar.
Türkler temel güçlerini Zilan ve Erciş bölgelerinde topladılar. Savaş kızıştı. Kürtler, 7 Türk uçağını düşürdüler. Binlerce kur ban verdirttiler. Savaşçıların silah ve cephaneleri tükendi. Ağrı Dağına çekildiler. Türkler, öçlerini silahsız sivil Kürtlerden aldı lar. 5 bin kadar kadın, çocuk ve ihtiyacı katlettiler. 200 kadar köyü talandan sonra yaktılar. Aynı gaddarlığı Van bölgesinde de devam ettirdiler. Yüzlerce Kürdü toplayıp Van Gölüne dök tüler. Çarpışmalar bir yerde sönerken, bir başka yerde patlak veriyordu.
Hükümet, erimiş birliklerini takviye için kısmi
lhsan Nuri, önerilen rüşvete çok öfkelendiğini belirtiyor ve mektuba mektupla yanıt vererek, "Ben Hoybun askeri lideri ve Kürt Silahlı Kuvvetleri'nin başkomutanıyım" dediğini ve sonra şöyle devam ettiğini yazıyor:
"Ben bu görevde, Hoybun'un emriyle bulunuyorum. Hoybun'a mensup olmaktan şeref duyuyorum. Görevim; Türki ye'nin, Kürdistan'ın bağımsızlığını tanımasına ve onun ordula rından boşaltılmasına kadar savaşı yürütmektir. Görevi, ancak Hoybun erneettiğinde terk ederim. Muhatabınız Hoybun'dur.
Siyasi öneriniz varsa, onları Hoybun'a iletebilirim. Çünkü sorun kişisel değil ulusaldır. Bu da ancak ulusumuzun bağımsızlık haklarının tanınmasıyla çözümlenebilir."
Haybon'un 1928 Martında yayınladıgı ve "Kürt ulusuna" di ye başlayan bildiride şöyle deniliyordu:
"Ey Kürtler! Türklerin affına inanmayın. 'Rome Xayine, bex te we tune!' Atalarımızın bu sözünü unutmayın. Türklerin affı na inanarak teslim olanlar öldürüleceklerdir. Bu affı çıkarmak taki amaç, sınırların dışında ve daglarda yaşayan Kürt milliyet çilerini hile ile ele geçirmektir. Türklere güven yoktur. Sürgün edilmiş yüz binlerce Kürt'ten kaç kişi bugün hayatta kalabilmiş tir. Affın bir amacı da sükun var diyerek Batı'dan yardım al maktır. 'Kürt sorunu ve Kürdistan yok' demektir."
Ferzende ve Halis beyden sonra adı, "kılarnlara" konu olan bir başka gerilla lideri Seyithan'dı.
Seyithan motifi, daha sonra sinema ustası Yılmaz Güney'e de konu olacaktı. Seyithan, Ferzende gibi Hasenan aşiretindendi. Yılmaz Güney'in annesi de aynı aşiretin kızıydı.
Yılmaz Güney, onun efsanevi öyküsünü annesinden dinlemiş olmalı ki, 1970'lerde yaptığı ve başrolünü oynadığı "Seyithan" filminde, koyu sansüre rağmen biyografik ögelerini serpiştirmişti.
Yine Seyithan tıpkı Ferzende gibi "kılamlara" konu olan adı nı Şeyh Said Isyanıyla duyurmuş, daha sonra uzun süre kaçak ya şamıştı. Isyancıların toplanması üzerine Ağrı Dağına geçiyor, ge rilla lideri olarak savaşa giriyordu.
Seyithan, birçok gerilla lideri gibi daha sonra da çatışmaya devam etti. 1932 yılında Suriye'ye geçmek isterken kurulan tu zakla öldürüldü...
Ağrı isyanının liderlerinden çoğu, aileleriyle birlikte ayaklanma ya katılmıştı. Ayaklanma sırasında bölgede bulunan Ingiliz gazeteci Rosite Forbes, Kürt kadın savaşçılardan uzun uzun söz ediyor.
Ferzende Bey'in eşi Besna Hanım ve annesi Ayşe Hanım da savaşan kadınlar arasındaydı.