Osmanlı devlet ideolojisinin temel unsuru adalet fikri idi. "Adalet mülkün (egemenliğin) temelidir." düsturu bunu anlatır. Osmanlı tarihçileri bunu bir "hakkaniyet çemberi" şeklinde şöyle şemalaştırmıştır: "Mülk ve devlet, asker ve devlet adamıyladır. Ve devlet adamı, mal ile bulunur. Mal, reayadan husule gelir. Reayanın ahvali adalet ile tanzim olunur." Biraz açmak gerekirse: a) asker olmadan devlet ya da mülk olmaz; b) askere sahip olmak serveti gerektirir; c) servet uyruklardan toplanır; d) uyruklar ancak adaletle refaha kavuşabilir; e) şu halde, mülk ve devlet olmadan adalet olmaz, ama adalet olmadan devlet de olmaz.