“Bir Delinin Anı Defteri - Palto - Burun - Petersburg Öyküleri ve Fayton”, Nikolay Vasilyeviç Gogol’un (1809-1852) en ünlü kısa öykülerinden oluşan bir derlemedir. Bu, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları’ndan (çevirmen: Mazlum Beyhan) çıkan popüler bir Türkçe baskıdır (yaklaşık 224 sayfa). Gogol’un Petersburg Öyküleri grubundan seçme eserleri bir araya getirir ve Rus edebiyatının klasikleri arasında yer alır.
Bir Delinin Anı Defteri (Diary of a Madman, 1835): Küçük bir memurun (Poprişçin) günlükleri üzerinden anlatılan, toplumsal hiyerarşi altında ezilen bir adamın deliliğe sürüklenişini kara mizahla işler.
Palto (The Overcoat / Şinel, 1842): Gogol’un en meşhur öykülerinden. Fakir bir memur olan Akakiy Akakiyeviç’in yeni paltosunun hayatını nasıl değiştirdiğini, ardından trajikomik şekilde kaybetmesini anlatır. “Hepimiz Gogol’un Palto’sundan çıktık” sözüyle ünlüdür (Dostoyevski’ye atfedilir).
Burun (The Nose, 1836): Absürd ve fantastik bir hikâye. Bir memurun burnunun bir sabah yüzünden ayrılıp bağımsız bir şekilde Petersburg’da dolaşmaya başlamasını anlatır. Bürokrasi, kimlik ve saçmalık üzerine keskin bir yergi.
Petersburg Öyküleri: Genellikle Neva Bulvarı (Nevsky Prospect) gibi öyküleri kapsar; Petersburg’un (St. Petersburg) ikiyüzlülüğünü, yanılsamalarını ve sosyal çelişkilerini betimler.
Fayton (The Carriage, 1836): Kısa ve mizahî bir taşlama; taşrada geçen, boş bir fayton ve kibir üzerine bir öykü.
Gogol, bu öykülerde Rus bürokrasisinin saçmalığını, küçük memurların ezilmişliğini, toplumsal statü takıntısını, absürd ve fantastik unsurları ustalıkla harmanlar. Mizahı genellikle karanlık ve trajiktir; gerçekçilikle groteski birleştirir. Bu eserler, Rus realist edebiyatının öncüsü kabul edilir ve Kafka, Dostoyevski gibi yazarları derinden