bazı fotoğraflarda
canı sıkılan bir ağaç gibi bakıyorum dünyaya
umduğum felaket bu değildi diyorum
bu dünyada birini sevdik
o da öldü diye
karşılandığım bir yasta
göğe bakıyorum
ben de aferin diyorum tanrıya aferin
çünkü şöyle savaşlara inandım
sonuncu dünya savaşında
kaç asker intihar etti
kaç kez yutkundu dünya
olsam mutlaka
yanlış yerde nöbet bekleyen bir asker olacaktım
kırk gün kırk gece
aynı dalgınlıkla..
Seyyidhan Kömürcü
Seyyidhan Kömürcü
Ahmet Hamdi Tanpınar'ın en sık alıntılanan dizesi. Edebiyatımızın en zarif, en derin arafı... Öyle bir iz ki bu, bugün Aşiyan Mezarlığı’ndaki sessiz uykusunda bile ona eşlik ediyor, mezar taşından gelip geçene göz kırpıyor.
"Ne içindeyim zamanın,
Ne de büsbütün dışında;
Yekpare, geniş bir anın
Parçalanmaz akışında."
Bu ay sayfayı yoğun bir şekilde Ahmet Hamdi Tanpınar’a, maruz bırakmış olabilirim. Belki bu sonuncu, belki sondan bir önceki, belki hiç sonu olmayacak... Zamansızlığın ve o parçalanmaz akışın tadını çıkarmaya devam edenlere selam olsun.
#tanpınar #ahmethamditanpınar #türkedebiyatı
İdama mahkum olan Temel ve Dursun’a son istekleri sorulmuş: Dursun, “Annemi görmek istiyorum” demiş.
Temel ise; “Dursun’un annesini görmemesini istiyorum” demiş.
İşte bu fıkra, konuştuğumuz o "karanlık insan anatomisinin" trajikomik zirvesidir. Karadeniz fıkraları genellikle pratik zekâ veya absürtlük üzerine kuruludur ama bu spesifik fıkra, absürt bir komediden ziyade saf bir ekonomi-politik ve psikoloji manifestosudur.
İdam sehpasındasın. Birkaç dakika sonra hayatın son bulacak. Dünya ile bağın kopuyor. Normal bir bilincin böyle bir son saniyede tek odağı kendi ruhu, günahları, vedası ya da en azından Dursun gibi "annesini görmek" gibi insani bir teselli olur.
Fakat Temel’in o son nefesteki tek motivasyonu, kendi yok oluşu bile değil, Dursun’un yaşayacağı o son dakikalık huzuru elinden almaktır.
Bu fıkranın felsefi olarak en acınası tarafı şudur. Temel, fiziksel olarak Dursun'un efendisi olduğunu, onun son isteğini sabote ederek "güç" kazandığını zanneder. Oysa ruhsal olarak Dursun'un kölesidir. Çünkü kendi son isteğini bile kendisi üretememiş, Dursun'un arzusu üzerinden bir "karşı-arzu" var etmiştir. Hayatının son saniyesini bile kendi özgür iradesiyle değil, Dursun'a olan hıncıyla doldurmuştur.
İşte Cumhuriyet rejiminin kurulmasından beri kırıp çıkamadığımız o cendere tam olarak bu Temel refleksidir. Memlekette ne zaman bir ortak akıl, bir refah, bir özgürlük veya insani bir talep (Dursun'un annesini görme isteği) filizlense; sistemin ve kitlelerin içindeki o habis "Temel" uyanır ve bağırır: "O bunu yaşamasın, onunki kapatılsın, onun gözü çıkarılsın!"
İnsanın içindeki o "sonuncu kör ben olsaydım" diyen asil kör çocukla, "o da annesini görmesin" diye idam sehpasından bağıran Temel arasındaki o devasa uçurum, bizim bu topraklardaki asıl varoluş savaşımızdır.
Bəzən sadəcə yolunu qət edirsən, sonunun hara varacağını bilmədən. bəzən də elə gəlir ki, sanki velosiped sürməyi öyrənirsən, bircə dəfə müvazinəti saxlamağı öyrənmək üçün 50 dəfə yıxılmağı gözə alırsan. Bir də görürsən yıxılmaqdan yorulmusan, ətrafındakılar da sadəcə tamaşa edir, hər kəsin başı özünə qarışıb. Tam da düşüb velosipedi qırağa çəkərkən arxada ora qədər qət etdiyin yolu görürsən, əziyyətini yerdə qoymaq istəmirsən, qoy sonuncu dəfə də cəhd edim deyirsən. 10 saniyə sonra görürsən ki, artıq bacardın, sevincini bölüşmək üçün arxandan gələn yaxınlarını, tanışlarını axtarır gözün. Sevincinə şərik olacaq birini tapmırsan, çünki velosipedi o qədər sürətlə hərəkətə gətirmisən ki, artıq arxandakı hər kəs səndən 100-lərlə kilometr uzaqdadır. Zaman keçdikcə onu da qəbullanmağı bacarırsan. Amma yenə də, yolun sonu hara gedir, irəlidə nələrlə, kimlərlə üzləşəcəyini bilmirsən, içində çox böyük bir qeyri-müəyyənlik var. Lakin əmin olduğun tək bir şey var: yolun çətinini bəlkə də artıq getmisən, bir müddət sonra onun heç bir önəmi olmur düzü. Çünki artıq həyatın yolun varacağı yer yox, yolun özü olduğunu anlamısan.
