Ch'ien-chin prensesin gelin olarak gönderilmesi sırasında elçi Yü-wen Sheng-ch'ing'e yardımcı tayin edilmişti. Kağanın karşısına çıktıklarında Taspar, onların hiçbirine iyi davranmamış, sadece Ch'ang Sun-sheng'a ilgi göstermişti. Daha önceden onun iyi nişancı olduğu bilgisi bir şekilde Kağan'a ulaştırılmış olmalıdır... Ülkesine geri gönderilmeyen bu şahıs, yıl sonuna kadar Gök Türk ülkesinde alıkonulmuştu...
... Çıktıkları av seyahatlerinde Çinli casus Gök Türk ülkesinin dağlarını, derelerini, boylarının sayısını, askerinin kuvvetlilerini, zayıf olanlarını öğrenmiş, duymadığı bilmediği askeri kuvvet kalmamıştı. 581 yılı başlarında ülkesine geri dönen Ch'ang Sun-sheng, derhal imparatoruna bir rapor hazırlayıp öğrendiklerini bildirdi.
Taspar Kağan bozkırların yetiştirdiği çok büyük bir devletin başına geçmişti. Ancak, devletin büyüklüğünü içeride ve dışarıda koruyamadı.
1. Budizm, Gök Türk devleti bu dinden zarar gördü.
2. Haksız bir şekilde kendisine sığınan birini düşmanlarına teslim etti.
3. Gök Türk devleti geleneğine uymayan ağabeyinin dahi veliaht olarak göstermediği, annesi Türk olmayan Ta-lo-pien'i tahta vasiyet etmekle devletin iç huzurunu bozmuştu.
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Taspar'ın Ch'i'lere karşı izlediği politika yavaş yavaş bir hayranlığa dönüştü. Bunda bir yağma sırasında ele geçirilip, Ötüken'e götürülen Budist rahip Huri Lin'in büyük rolü vardı. Bu rahip Kağan'a Ch'i ülkesinin çok zengin olmasındaki asıl sebebin Budizm prensiplerinin ülkede uygulanmasından ve de herkesin bu dine inanmasından kaynaklandığını söyledi. Taspar da bunlara inandı. Sonra Budistlerin kutsal kitaplarından istedi. Ayrıca bir Budist pagodası inşa ettirdi. Tamamlandıktan sonra etrafında dolaşarak, Ch'i ülkesinde doğmadığı için pişman olduğunu belirtti.
Hz. Muhammed henüz 11 yaşında iken, Arabistan'a binlerce kilometre ötede, Ötüken'de derin bir yas vardı. Çünkü Göktürk kağanı Taspar vefat etmişti (581). Fakat her şey sadece bununla sınırlı değildi. Taspar Kağan'ın kendi oğlu yerine Mukan Kağan'ın büyük oğlunu veliaht göstermesi Türk ülkesinde bir süre taht tartışmalarının doğmasına yol açtı. Yine de devlet derin bir sarsıntıya düşmeden sorun kısa zamanda çözüldü. Kağanlık yeniden Taspar'ın oğluna verildi.
Sayfa 26 - Yeditepe Yayınevi - (5.Baskı,2023)
Ölmeden önce Mukan Kağan'ın Türk olmayan hatunundan doğan oğlu Ta-lo-pien'in tahta geçmesini vasiyet etmişti; bu onun en büyük hatası oldu. Çünkü bu vasiyet sonrası Göktürkler, Çin entrikaları sonucu çıkan iç mücadeleler ile ikiye bölündü. Taspar Kagan, Chou ve Ch'i hanedanları arasındaki rekabetten faydalanmaya çalışmış; fakat başarılı olarnarnıştı. Kao Chao-i'nin tuzak kurularak Chou Devleti'ne teslim edilmesi de kağanın millet nazarındaki itibarını sarsmıştı. Taspar Kagan'ın 581 yılında ölümü ile Göktürk Devleti karanlık bir döneme adım atmıştır.
Taspar Kagan(Ta-po) ağabeyinin aksine Ch'i hanedanına meyilliydi.
"Ch'i ülkesinde doğmadığı için pişman olduğunu" söylüyordu. Ch'i Devleti ile yapılan ittifak Türkler'in Budizm etkisine girmesine sebep olmuş ve Taspar Kagan etkilenerek Budist tapınakları inşa ettirmiştir.