Güneş ne zaman kaybolmaya yüz tutsa gün doğuyor onlara. Alacakaranlıkta dört put kol kola giriyorlar. Kâh set olup suyun önünü kesiyor kâh yarasadan mendillerini sallayarak halay çekiyorlar. Yanılgı en değerli konukları. Onu ağırlayabilmek için bilgiyi yolcu etmeleri gerekiyor, kuşku ağaçlarını budamaları. Bu dört gulyabani evcil hayvanlar gibi yaşıyor aklın kenarında. Alışkanlık korkuyu bastırıyor. Işık sızdırmaz perdeler rahatlatıyor fikri. Düşünce sarayında in cin top oynuyor. Ta ki bir yargıç adlarını koyana kadar heyulaların: Idola tribus, Idola specus, Idola fori, Idola theatri. Yargıcın adı Francis Bacon. XVI. yüzyılı "Putlar kuramı" yla sarsıyor. İnsandan putlarını teşhis etmesini istiyor, perdeyi çekerek penceresinin önünden. "Zihninin putları bunlar!" diyor. "Bilgiyle arandaki engel!" Gözleri fal taşı gibi açılıyor insanın. Gelecek de ne, bugünü keşfediyor. Dil, gelenek ve imgelemin hayaletlerine dehşetle bakıyor. İşte Idola tribus = Soy Putları: Algıya körü körüne güvenme, genelleştirme, kanıtları görmezlikten gelme ve sonuca sıçrayış. İşte Idola specus = Mağara putları: Kişisel eğilimler, alışkanlıklar, çevre ve okumanın biçimlendirdiği davranış kalıpları. İşte Idola fori = Çarşı putları: Zihni bulandıran soyut sözcükler, dayanağı olmayan kavramlarla hayatı tanımlama. İşte Idola theatri = Tiyatro putları: Eski öğretilere sorgusuz teslim oluş, yıllarca benimsenmesinden dolayı basmakalıp kuramlara bağlılık.
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
İdola Theatri (Tiyatro Putları)
Gelenekler tarafından kabul ettirilmiş, ya da araştırmacı tarafından bağlanılmış bulunan düşüncelerin, felsefi görüşlerin ya da bunların temsilcileri olan "büyük usta"ların otoritelerinin yarattığı önyargılara Bacon, Tiyatro Putları adını veriyor.
Bu tür düşünce ya da düşünürlere körü körüne bağlanan insanların durumu, bir tiyatro oyununu gerçek zanneden insanın durumuna benzer.
"Kural, yargının yerini almamalıdır", diyor Bacon