Böyürtkənli Qış
Artıq sevdiyim romanlardan biridir və həmişə xoş təəssüratla xatırlayacam.
Əsərdə iki fərqli zaman kəsiyində — 1933 və 2010-cu illərdə iki qadının taleyindən bəhs olunur. Hər birinin hekayəsi özünəməxsusdur.
Vera tənha bir qadındır. Keçimini təmin etmək üçün oteldə təmizlikçi işləyir. Rəfiqəsi ilə qatıldığı bir balda yaraşıqlı centlmen — Çarlz ilə tanış olur və nağıla bənzər bir eşq yaşamağa başlayırlar. Təbii ki, bu nağılda da "cadugər" əskik olmur… İllər keçir və Veranın oğlu itkin düşür; bununla da onun bədbəxt günləri başlayır.
Klerin tənhalığı isə tamamilə başqa formadadır. Həyatlarında baş verən bədbəxt hadisədən sonra əri tərəfindən tək qoyulan Kler, bütün acıları ilə təkbaşına mübarizə aparmalı olur. Bütün bunlar az mış kimi, əri Etan hələ bir köhnə sevgilisi ilə də flört edir! Klerin hekayəsini oxuduqca məni ən çox əsəbləşdirən obraz, təbii ki, Etan oldu. Klerin əri tərəfindən görməzlikdən gəlinməsi keçdiyi prosesi daha da çətinləşdirir.
Nə yaxşı ki, canım Klerin sevgisi hər şeydən üstün gəlir.
Veranın verdiyi qərarlar mənə görə olduqca "romantik" (həssas) idi. Əgər həyatında biri varsa, təkbaşına qərar vermək heç də onu çox sevdiyin anlamına gəlmir. Çarlzın da o qədər güclü xarakterə malik biri olmadığını düşünürəm. Sevgilin səndən ayrılır və sən bunun səbəbini bir dəfə də olsun onun öz dilindən eşitmək barədə düşünmürsən?!
Bəs bir-birindən 80 il fərqlə, eyni may ayında Sietli vuran o qəfil qar fırtınası sadəcə təbiət hadisəsi idimi? Əsla. Sara Jio bu fırtınanın altında Veranın və Klerin taleyini elə mistik bir bağla birləşdirir ki, həqiqəti öyrənəndə heyrətlənməmək olmur. Klerin arxivlərdə axtardığı o itkin körpə, əslində sadəcə bir reportaj mövzusu deyil, onun öz keçmişinin və soyunun gizli bir parçası idi. Zaman fərqli olsa da, ruhların
Pavese heç vaxt bu sətirlərin çap olunacağını düşünməyib. O, sadəcə özüylə danışır, öz ağrısını, öz çaşqınlığını kağıza tökür. Və ən pisi odur ki, mən bu sətirləri oxuyarkən artıq onun sonunu bilirəm – 1950-ci ildə, bu gündəliyi bitirəndən az sonra o, özünə qəsd edəcək. Yəni mən əlimdə tutduğum bu kitabda, sanki bir insanın ölüm hökmünü öz əliylə yazdığı gizli bir etirafnaməni oxuyuram. Bu, insanı çox qəribə bir hala salır.
Mənə elə gəlir ki, Pavese üçün “yaşama uğraşı” ifadəsi məhz bir “zanaət”dir, “məşğuliyyət”dir. O, yaşamağı sanki bir peşə kimi görür: səhər durub işə getmək kimi, nəfəs almağı, sevməyi, yazmağı bir əmək kimi qəbul edir. Amma burada faciəvi bir ziddiyyət var – o, bu peşəni sevmir, buna qabiliyyəti olmadığını düşünür, amma yenə də hər gün durub o işi görməyə çalışır. Düşünürəm ki, məhz bu ziddiyyət onu yazmağa məcbur edir. Əgər həqiqətən yaşamağı bacarsaydı, bu gündəliklər heç vaxt olmazdı.
Kitab boyu onu iki şeyin arasında parçalandığını görürəm: bir tərəfdə intihar düşüncəsi, o biri tərəfdə isə duyğulara, təbiətə, yazmağa olan bağlılığı. O, dağlara, tənhalığa, kənd həyatına vurğundur, amma şəhərdə, insanların arasında boğulur. Sevgi məsələsinə gəldikdə isə, məncə Pavese öz xoşbəxtliyinin ən böyük düşmənidir. O, qadınları elə bir ideala çevirir ki, heç bir canlı insan bu ideala çata bilməz. O, sevgini bir “məsələ” kimi həll etməyə çalışır, amma sevgi həll olunacaq bir tənlik deyil. Və bu uyğunsuzluq onu hər dəfə daha da kədərləndirir.
Ən çox onun özünə qarşı olan amansız dürüstlüyünə heyran qalıram. Pavese heç vaxt özünü yaxşı göstərməyə çalışmır. O, qorxaqlığını, eqoizmini, acizliyini çılpaq şəkildə ortaya qoyur. Elə bil deyir: “Baxın, mən bu qədər zəifəm, bu qədər səhv edirəm, amma bəlkə də bu zəifliklərimi yazmaq mənim yeganə qurtuluşumdur”.
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Kitabdakı personajların uyumu və baxış bucağı çox gözəl idi . Kitabın adi belə insani düşüncələrə qərq edir. Bu cür kitabı oxuduğum üçün çox şanslıyam,bir kitab sevər kimi tövsiyə edirəm ki mütləq oxunmalıdır. Kitabı bir saniye belə əlimdən qoymaq istmedim . Mükemmel
Milyonlarla insanın içində özünü ən tənha hiss etdiyin anlar olur. Düşüncələrində və duyğularında tek olduğunu, anlaşılmadığını düşünürsən.
Belə zamanlarda bəzən elə kitablarla tanış olursan ki, hər səhifəsində öz ağrılarını da tanıyırsan.
İki yaralı ruhun bir-birinə məlhəm olmağı sene göstərir ki, bəzən ehtiyac duyduğun, seni xilas edəcək olan şey möcüzələr deyil, həqiqətən seni anlayan bir insandır.
Bu şəhərdə kimse yoxdu amma elə bir insan var ki, bu yetərlidir.
O məşhur başlıq hekayədəki Pat – o safkan İskoç iti – Hidayət heç də heyvan sevgisindən yazmayıb bu hekayəni. O, yadlaşmadan yazıb. Bir canlının içinə yuvarlanan o dəhşətli boşluqdan. Və sonra fikirləşdim ki, bu adam Parisdə qaz borusundan özünü asanda, bəlkə də beynində elə o aylak köpək cəhənnəm kimi ulayırdı.
“Kerec Don Juanı” – Hidayət burada İranın o ikiüzlü, riyakar cəmiyyətini elə bir sillə ilə vurur ki, adam yerin dibinə keçir. “Çıkmaz”da isə qəhrəman otaqda tək-tənha ölümü düşünəndə mən də onunla birlikdə boğulurdum. Hidayət sanki deyir: “Bax, bura qədər gəldik. Nə qapı var, nə pəncərə. Çıxış yoxdur.”
“Katya”… bu hekayə məni ən çox çəkəndi. Rus mühəndis, qadın, Avropa baxışı… Hidayət niyə birdən öz torpağından çıxıb Avropalının gözü ilə baxır? Çünki o, həmişə kənardan baxıb. Öz cəmiyyətinə də kənardan, öz həyatına da. Bu hekayədəki o ağır, xəstə məhəbbət əslində heç vaxt tamam olmayan bir ağrıdır.
“Taht-ı Ebu Nasr” - Mumiya canlanır, arxeoloqlar talan edir… Amma bu qorxu filmi deyil. Bu, Hidayətin Qərbə olan nifrətidir. O, amerikalıların əlinə baxır, Şərqin köhnə sümüklərini necə diddiklərini görür və dişlərini qıcıldadır. “Vətənsevər” hekayəsində isə artıq gülməkdən çox ağlamaq gəlir. O siyasi satiranın içinə elə bir acı duz qatıb ki, adamın gözü yaşarır. Deyirlər, vətənpərvərlik şüarları ilə xalqı necə aldatmaq olar? Hidayət göstərir: çox asan. Sadəcə bir “missiya” göndər, bir natiq qarşıya çıxarsın, qalanını axmaqlar özləri tamamlayar.
“Qaranlıq Oda” - Hidayət deyir ki, qaranlıq otaq cəmiyyətin qaranlıq əxlaqından qaçışdır. Amma mən soruşuram: bəs özümüzdən qaçmaq olurmu? Hidayət qaça bilmədi. Parisdə bir otel otağında – bəlkə də “qaranlıq otaq” axtarışında – özünə çıxış tapdı.
“Allahın bir qulu onu oxşamamışdı, gözlərinə baxan olmamışdı.” Bu, təkcə
Bağ… Təkcə bir bağ deyil. O, həm cənnət, həm də cəhənnəmdir. Hər çiçəyin ləçəyində ölüm gizlənir. Hər qoxu, hər rəng bir zəhər daşıyır. Və bu bağın ortasında Beatris dayanır. Gözəl, tənha bir qız. Atası onu sevir, amma bu sevgi bir çiçəyin qəfəsində böyüdülmüş bir qızı dünyadan ayıran bir elmdir.
Mənə elə gəlir ki, Paz bu pyesdə insanın ən qorxunc arzusunu yazıb: əbədi, lakin təcrid olunmuş bir həyat. Beatris bağda ölümsüzdür, amma kimsə ona toxunsa, ölər. O, həyatın özünün bir zəhəridir. Və bu, dəhşətlidir – çünki sevmək istəyəndə, sevdiyin adamı öldürəcəyini bilirsən.
Gənc Juan gəlir. Saf, axmaq, idealist. O, Beatrisi “lənətdən” qurtarmaq istəyir. Atasının elminə qarşı durur. Amma əslində o, nəyə qarşı durur? Təbiətə? Təbiətin öz qanununa? Çünki bu bağ artıq ikinci bir təbiətdir – süni, zəhərli, lərzi içində gözəl.
Juan bir antidot tapır. Beatrisə verir. Və sonra… o ölür. Çünki onun bədəni artıq o bağa, o zəhərli həyata uyğunlaşıb. Antidot onun üçün ölüm olur. Xilas etmək istəyəndə məhv edirsən. Bu, faciənin ən acı yeridir. Mən bunu oxuyanda düşündüm: neçə dəfə biz sevdiklərimizi “yaxşılıq” adı altında öldürürük? Onları öz dünyamıza çəkmək istəyəndə, əslində onları məhv edirik.
Pazın dili isə… onu təsvir etmək çətindir. O, səhnəni şeir kimi qurur. Hər bir dialoq bir misradır. Hər bir susqunluq bir hecadır. Məsələn, Juan deyir: “Mən sənin bağında itmiş bir səyahətçiyəm”. Beatris cavab verir: “Sən itməmisən, sadəcə hələ öləcəyin yeri tapmamısan”. Bu cür sözləri adi pyesdə eşitməzsən. Bu, Pazın şair ürəyinin teatr pəncərəsindən atdığı bir fəryaddır.
Mən bu kitabı bağlayanda bir sual qaldı beynimdə: Həqiqətən, yaşamaq nədir? Təcrid olunmuş, toxunulmaz, təhlükəsiz, amma kimsəni sevməyəcək qədər qorxulu bir ömürmü? Yoxsa bir dəfə sevib, bəlkə də ölmək, amma ən azından
