deniz taşkın
@tskdnz
İnsanlar bedenlerini süslemek için servet harcarlar, akıllarını süslemek içinse hiç çaba göstermezler. Bu yüzden çoğu dışarıdan parlak, içeriden çürüktür.
Hanedanın yerleşik düzene geçişi ve İran-İslam yüksek kültürünü benimsemesi elbette Selçukluların eski taraftarlarını yabancılaştıracaktı. İktidar ele geçirilince eski destekçilere sırt çevrilmesi ezeli ve ebedi bir siyasi oyundur; bu da sonuncusu olmayacaktı. Selçuklular, sadece medreseler kurup İranlı bürokratları çalıştırarak değil, kabile destekçilerinden çok daha güvenilir bir askeri güç oluşturmak için gulam birliklerinden de yararlanarak, 1048 gibi erken bir tarihte kabileleri İran-Bizans ve Kafkas sınırlarına yöneltmeye başlamışlardı. "Kafirlerin dünyasına karşı doğu boylarında doğan" dini şevkleri artık "batı boylarındaki Hıristiyanlığa yönelmişti." Tarsus'tan Erzurum'a kadar uzanan yüzlerce yıllık İslam-Bizans sınırı uzun zamandır karşılıklı toprak kazanılan bir bölge olmaktan çıkmış, birçok gazinin gerçekten de "fürsa nü'l-mihrab" (mihrabın süvarileri) olduğu bir yer haline gelmişti. Ama sınır ötesine yağma akınları sürüyordu ve bu sınır bölgesi, yöneticilerin yetki alanından kaçmak isteyen Müslümanlara -münzeviler, gaziler, hatta cihad üstüne çok önemli eserler vermiş yazarlar- çok çekici geliyordu. Bizanslılar 950-1000 arasında yine bu bölgede sınırlarını genişletmeye çalıştılar. Ancak sınırın Müslüman tarafına Türklerin gelişi yeni bir yayılma dinamizmi doğurmuştu, bu da Malazgirt Muharebesi'ne yol açtı (1071).
Gerçekten de kesin sonuçlar doğurmuş bir muharebe olan Malazgirt Bizans'ın sınır savunmasını çökertti, Anadolu'yu Türk kabilelerinin göçüne açtı ve böylece İslam sınırlarının genişlemesinde yeni bir evreyi başlattı. Selçuklular Müslümanların yüzyıllardır başaramadığını başarmıştı. Bundan sonraki birkaç yüzyıl boyunca "vahşi batı"ya benzeyen Anadolu'da Türk halkları arasında mikropolitika ile makropolitikanın tarihi rekabeti devam
Reklam
Selçuklu İmparatorluğunun Türk halklarının deneyimindeki yeni bir devlet türü olduğu açıktı. Göçebe kökenli bir hanedan, antik bir kültüre sahip, etnik bakımdan yabancı bir tarım toplumuna egemen olmuştu. Hanedan, toplumu yönetebilmek için aynı toplumun uzmanlarına başvurmak ve büyük ölçüde kültürüne uyum sağlamak zorunda kalacaktı. Bu değişimi sultan isimleri simgeler: İlk Selçuklu sultanları geleneksel bozkır kültürünün yadigarı hayvan isimlerini taşır: Toğrul (çakırdoğan) ve Alp Arslan. Üçüncü sultanın ismi ise Selçukluların siyasi iddialarının bütün Müslümanlara yönelik olduğuna işaret etmektedir: Melik Şah. Bu isim Arapça "Melik" ve Farsça "Şah" kelimelerinin yan yana gelmesiyle oluşmuştur ve ikisi de kral anlamına gelir. Anlaşıldığı kadarıyla Toğrul imparatorluğu kardeşi Çağrı ile birlikte, doğu ve batı olmak üzere yönetiyordu ki bu da Türk halklarının aşina olduğu bir temadır.
...Alp Arslan ve Melik Şah döneminde çifte hükümdar sistemi ortadan kalktı ve yönetim ünlü İranlı vezir Nizamül mülk'ün eline geçti.
Selçukluların tanıştığı yüksek İslam kültürünün heyecan verici bir yönü de köken itibariyle İslamiyet öncesinden kalma farklı unsurları barındırmasıydı. Örneğin İslam siyasi düşüncesinin Selçuklulara sunduğu ideolojik kaynaklar hem şeriata riayet gibi gerçekten İslami temaları hem de kökü İslamiyette olmayan siyasi-felsefi motifleri içeriyordu. Eski İranlıların, kendi özgür yargısıyla adalet dağıtan buyruk sahibi hükümdar kavramı ya da yönetenle yönetilenler arasındaki ideal karşılıklı ilişkiyi tasvir eden "daire-i adliyye" bunlardandı. Kısacası, İslam uygarlığı artık farklı kaynaklardan gelen unsurların bir senteziydi. Bu durum, İslam ve Türk düşüncelerinin karşılıklı ilişkisine bir temel sağladı ve bu etkileşim özellikle siyasi kültür alanında belirgin oldu.
Selçuklu sultanlığı hem Türk hem de İslam siyasi kültürü açısından önemliydi. İslam öncesi Türklerin "kut" Arapların "devlet" (dawla), çağdaş siyaset bilimcilerinin ise "karizma" olarak adlandırdıkları doğaüstü dini ve siyasi niteliğe sahip Türk hanedanları arasında, Oğuz Türklerinden ilk çıkan Selçuklulardı. Sultan unvanı, bir Türk kökenli Müslüman hükümdarın en itibarlı sıfatı olarak kağanın yerini almaya, Türklerin hükümdarlık ve meşruiyeti hakkındaki düşüncelerine İslami motifler işlenmeye başlıyordu. Örneğin Abbasilerin, Büveyhilerin ve Gaznelilerin devlet yönetim sisteminin bazı unsurlarını benimsemişlerdi; kendi gulam birliklerini kurmuşlar, önemli devlet görevlilerine ikta, yani duruma bağlı olarak belirli miktarda toprak ya da gelirlerini tahsis etmişlerdi. Uzun vadede, Türk hanedanlarının çoğu Sünnilikle ve hükümdarın karar yetkisini en az kısıtlayan, göreneklerle en kolay uzlaşan Hanefilikle özdeşleşti.
Reklam