deniz taşkın
@tskdnz
İnsanlar bedenlerini süslemek için servet harcarlar, akıllarını süslemek içinse hiç çaba göstermezler. Bu yüzden çoğu dışarıdan parlak, içeriden çürüktür.
Batı Türk İmparatorluğunun 8. yüzyılda yıkılmasıyla, bu kuzey bozkırlarında iktidar mücadelesi verenlerin en önemlileri Hazarlar ve Bulgar birliği oldu. Bulgarların ana merkezi orta Volga'ydı (Türk dillerinde İtil), ama bir kolları Tuna havzasına göç etmişti; burada Slavlaştıktan ve Hıristiyanlığı kabul ettikten sonra isimlerini Bulgaris tan' a verdiler. Hazarlar birkaç nedenle özel bir ilgiyi hak eder. Batıda, Türk İmparatorluğu ile Büyük Moğol İmpara torluğu arasındaki dönemde kağan unvanını sadece onlar kullandılar; hükümran hanedanlarının soyu muhtemelen Aşina'dan geliyordu ve Türk hanedanının soyuyla yakın ilişki içindeydiler. Bölgenin jeopolitik önemi onları Müslüman halifelerin karşısında Bizanslıların doğal müttefiki haline getiriyordu; ortak çıkarlar sebebiyle en azından bir Bizans-Hazar hanedan evliliği yapılmıştı.
Hazar kağanı Türk dillerini, Ural, Slav, İran ve Kafkas dillerini konuşan belki yirmi halka hükmediyordu. Siyasi sistemleri ikili kağanlıktı; başta hanedandan gelen bir kağan, yanında da kağanbeg ya da beg unvanlı asıl yönetici vardı. Varlığıyla "kut," yani tanrısal egemenliği sağlayan yüce kağanın rolü sadece törenseldi. Tahta çıkarken Türk İmparatorluğu kağanlarında olduğu gibi, boğma ritüeli dahil Şaman törenleri yapılırdı; kanı akıtılamazdı, oysa o, hizmetkarlarının herhangi birini öldürtebilirdi. Bütün bunlar, Hazarların Türk İmparatorluğundaki gibi İç Asya dini ve siyasi kültürüne sahip olduklarını göstermeye yeterlidir. Ama burada da başka dinleri kabul edenler olmuştu. Hanedan ile iç kabileler 8. yüzyıl sonu ile 9. yüzyıl başları arasında Museviliği benimsediler. Hazar ülkesin de Müslümanlık ve Hıristiyanlık biliniyordu, muhtemelen de yaygındı; bazı Hazar tebaası hala geleneksel İç Asya kültlerine inanıyordu.Ancak güçlü Müslüman ve
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
Kuteybe bin Müslim' in seferleri (705-715) ve Müslümanların Çinlileri Talas'ta 75l 'de yenmesiyle Orta Asya'da İslam egemenliği yayılmaya başladı. Böylece Orta Asya Müslüman dünyasının bir parçası olmaya başladı ve İslamiyet yerli halkları yavaş yavaş etkisi altına aldı. Bu halkların arasında birçok Türk halkı ve üç Doğu Hint-Avrupa halkı vardı (Maveraünnehir'deki Harezmliler; Buhara, Semerkand ve Şaş [bugünkü Taşkent] çevresindeki Sogdlar; doğuda Toharlar). O sırada İslam dünyası Bağdat'taki Abbasi halifesinin egemenliğindeydi; halife adına Maveraünnehr'i yöneten İran Samani hanedanı (819-1005) İslam-Fars edebi kültürünün gelişiminde öncü bir rol oynadı. Bu sayede İslam yüksek kültürü İç Asya halklarına büyük ölçüde Fars imbiğinden süzülerek geldi, Farsça İran'dan Orta Asya ve Hindistan' a kadar her yerde konuşulan itibarlı dil oldu.
Ancak aynı süreçte Orta Asya nüfusu gitgide daha fazla Türkleşmekteydi. Türk kabileler Şyungnu döneminden beri Orta Asya ve Karadeniz bölgelerine göç etmekte, İrani halklar ile diğer grupların ya yerine geçmekte ya da onları massetmekteydiler. Türk İmparatorluğundan sonra, bölgedeki Türk halkları arasında Oğuzlar öne çıkmıştı. Oğuz adı doğuda da bilinirdi; bu bölgede ise en önemlisi Kınıklar, ikinci olarak da Kayılar olmak üzere yirmi küsur boy ve alt kabilenin oluşturduğu bir konfederasyonun adıydı. Daha sonra, yönetici Selçuklu boyu Kınıklardan geldiğini iddia etmişti; bazı şecereciler, biraz hayal ürünü de olsa, Osmanlı soyunun Kayılara dayandığını ileri sürer.
Kırgızlar Uygur Kağanlığı'nı ortadan kaldırdıktan sonra (840) nüfusta meydana gelen değişiklikler sonucunda, bölge etnik bakımdan Türk halklarının vatanı olmaktan çıkıp Moğolların vatanına dönüştü. Türk kabileler batıya göç etti; bundan sonraki birkaç yüzyılda bugün Moğolistan diye bildiğimiz bölge Moğolların ülkesi oldu. Kırgızlar daha kuzeydeki Yenisey Irmağını merkez alınca Ötüken Dağının önemi geçmişe gömüldü.
Türkistan'da Uygur seçkinleri iki küçük krallığı, Ganzu (840-1 028) ve Koço'yu (840-1209) ellerinde tutmayı başardılar. Bunlardan özellikle ikincisi, Uygur kültür mirasının daha sonraki halklara, özellikle de Moğollara aktarılmasında önemli bir rol oynadı.
Bilim ve Ütopya Aralık 2024
Bundan bir süre önce Göbeklitepe’de düzenlenen terapi seanslarının 69 bin liralık katılım ücreti basına yansımış ve büyük tepki çekmişti. Üstelik seanslara rehberlik eden kişi, Göbeklitepe’nin uzaylıların “hava limanı” olduğunu söylüyordu. Bu örneğin de gösterdiği üzere, günümüzde Yeni Çağ (New Age) dinleri ve alternatif tıp akımı hem ticari bir sektöre hem de akıl dışı düşüncenin üretildiği kaynaklardan birine dönüşmüş durumdadır. Bu akım son
on yıllarda bütün dünyada olduğu gibi Türkiye’de de büyükşehirlerin nezih semtlerinde yoga, meditasyon vb. salonları aracılığıyla yaygınlaşmaktadır. Sayfa 4
Uygurlar bozkıra birçok bakımdan Çin'in değil de İran halklarının etkisinde kalmış yeni bir uygarlık katmanı getirdiler. Bu gelişmenin bir işareti de Orhon Irmağının kıyısında, Moğolların daha sonra Karakorum'u kuracakları yerde başkent Ordubalık'ın inşa edilmesiydi (Moğollar bu kente Karabalgasun derlerdi). Daha önce örnekleri görülmüş olsa bile, göçebelerin şehir kurması doğal değildi. Şehirler, bütün stratejileri hareketliliğe dayanan savaşçılar için birer engeldi. Ancak Çin'den zorla da olsa öyle büyük bir zenginlik elde edilmişti ki, Uygurların "kalıcı ve müstahkem bir başkent kurmamalarına imkan yoktu." Özellikle Sogdlar memur, mimar ve inşaatçı olarak hizmetlerini sunmak ve ticaret yapmak üzere hemen bu kentte toplandılar. Geleneksel İç Asya kültlerine inananlar, Budacılar ve Nasturi Hıristiyanları varsa da, Uygur hükümdarı ve muhtemelen bir çok Uygur İranlı peygamber Mani'nin (216-276) kurduğu sinkretik (yani farklı inançları bağdaştıran) ikici bir din olan Maniciliği kabul ettiler (762). Bir devletin resmen Maniciliği kabul etmesinin tek örneğiydi bu ve yine Sogd etkisine işaret eder. Öncülü Türk devleti gibi Uygurlar da Arami yazısından türeyen Sogd yazısını benimsediler, daha sonra Moğollar ve Mançular da bu yazıyı kullandılar.