Ümit Kutbay
@ukutbay
Aydın
85 okur puanı
Eylül 2017 tarihinde katıldı
Reklam
Size Pandispanya Yaptım1000Kitap
Türk edebiyatında kendine has bir sesi olan Mario Levi, “Size Pandispanya Yaptım” ile okuru yine tanıdık ama bir o kadar da huzursuz eden bir dünyaya çağırıyor.
Kitap, ilk bakışta anılardan beslenen bir hikâye gibi duruyor ama sayfalar ilerledikçe bunun çok daha fazlası olduğu anlaşılıyor.
Açık konuşmak gerekirse, bu romanı düz bir hikâye gibi okumak mümkün değil. Levi, anlatıyı katman katman kuruyor. Kimi yerde kişisel hatıralar devreye giriyor, kimi yerde toplumsal hafıza kendini hissettiriyor. Bu da metni zenginleştiriyor ama aynı zamanda kolay tüketilir olmaktan uzaklaştırıyor.
Edebi açıdan bakınca, Levi’nin dili yine başrolde. Uzun cümleler, iç içe geçen zamanlar, hafif bir dalgınlık hissi…
Okur ya bu ritme kapılıyor ya da bir noktada yoruluyor. Çünkü yazar, metni hızlandırmak gibi bir derdin peşinde değil. Bu bir tercih, ama herkese hitap etmeyebilir.
Roman, Türkiye’nin yakın geçmişine özellikle de şehirli azınlıkların hayatına dokunuyor. Büyük olaylardan çok küçük, kişisel hikâyeler üzerinden bir dönem anlatılıyor. Bu yönüyle sahici. Ama daha net bir tarihsel çerçeve arayan okur için biraz eksik kalabilir.
Yazar, siyaseti metnin içinde adeta fısıldayarak işlemiş.
Kimlik, aidiyet, dışarıda kalmışlık...
Bunları doğrudan sloganlarla kullanmak yerine, karakterlerin hayatı üzerinden anlatılmış. Bu incelikli yaklaşım güçlü olsa da bazen “ne demek istiyor?” sorusunu akla getiriyor.
İnsanı anlama konusunda ciddi bir gözlem gücü var. Özellikle hafıza ve kimlik meselesi, psikolojik olarak oldukça gerçekçi bir zemine oturuyor.
Zaten kitabın en güçlü tarafı da burası: insanın içi. Karakterler yalnız, kırılgan, geçmişe takılı.
Levi kişileri süslemeden, oldukları gibi anlatıyor. Ama bu kadar içe dönük bir anlatım, dış dünyada olup biteni geri plana itiyor. Bu da
"İnsan olmak ve insan olarak kalmak giderek zorlaşırıyor."
Okumak, Yazmak ve Yaşamak Üzerine1000Kitap
Bazen bir kitabı elinize aldığınızda meselenin o kitabı okumak olmadığını aslında kendinizle küçük bir hesaplaşmaya gireceğinizi fark edersiniz.
Schopenhauer’ın “Okumak Yazmak ve Yaşamak Üzerine” adlı eseri de sizi böyle hissettirecek bir kitap.
Sizi sadece “nasıl okumalıyım?” sorusuna götürmüyor; daha derine inip, “ben gerçekten düşünüyor muyum?” diye sormaya başlıyorsunuz.
19. yüzyıl Avrupa’sında yazılmış bu metinler, bugünden bakınca şaşırtıcı biçimde tanıdık geliyor. O dönemde de bilgi hızla çoğalıyor, insanlar çok okuyor ama belki de yeterince düşünmüyordu.
Schopenhauer bu noktada söze girerek aslında bugün de sıkça karşılaştığımız bir durumu işaret ediyor: Okuyan ama sindirmeyen, bilgiyle temas eden ama onu içselleştirmeyen insan tipi.
Kitabın dili oldukça sade ama bir o kadar da keskin. Yazar lafı dolandırmıyor, doğrudan söylüyor. Yer yer alaycı, yer yer sert. Okuru rahat ettirmek gibi bir derdi yok.
Bu dürüstlük metni güçlü kılsa da herkese hitap etmesini de zorlaştırıyor. Çünkü bazı cümlelerde kendinizi hedef alınmış gibi hissetmeniz mümkün.
Felsefi olarak bakıldığında, Schopenhauer burada da bildiğimiz çizgisini sürdürüyor. Ona göre asıl mesele başkalarının ne düşündüğü değil, sizin ne üretebildiğiniz.
Okumak, başkalarının zihninde gezintiye çıkmaksa, düşünmek o yolculuktan geriye size kalanlardır. Bu bakış açısı, aradan geçen zamana rağmen hâlâ taze.
Psikolojik açıdan ise yazarın insanlara pek de iyimser baktığını söylemek zor. Çoğu insanı yüzeysel, taklitçi ve düşünmekten kaçınan bir noktada görüyor. Bu bir ölçüde gerçekçi olabilir ama zaman zaman fazla genelleyici ve üstten bakan bir tona kaydığı da oluyor.
Sosyolojik olarak kitap, düşünce üretiminin nasıl bir ortamda şekillendiğine dair ipuçları veriyor. Schopenhauer, popüler olanın her zaman