Mülksüzlerİnceleme
Mülksüzler, Ursula K. Le Guin’in 1974 yılında yayımlanan, yazarın ‘ikircikli ütopya’ olarak nitelendirdiği bir bilimkurgu romanıdır.
Romanımız, Anarres ve Urras isimli hayali iki gezegende yaşanıyor. Bu iki gezegendeki yaşam biçimini, roman kahramanı fizikçi Shevek ile birlikte anlamaya ve tanımaya çalışıyoruz. Shevek, yıllar önce Urras gezegeninden kopup gelen Odocuların kurduğu Anarres’te yaşayan bir bilim insanıdır.
Anarres gezegeni, anarşist düşüncenin hâkim olduğu bir toplumsal düzenle yönetilmektedir. Belki de burada ‘yönetilmek’ kelimesi yanlış kaçabilir; çünkü bu gezegende insanların insanlar tarafından yönetilmesinden ziyade, ortak yaşamın ve üretimin örgütlenmesi söz konusu. Anarres’te merkezi bir devlet yapısı yok. Üretim ve iş bölümü ise ÜİD (Üretim ve İaşe Dağıtım Koordinasyonu) aracılığıyla organize ediliyor.
Anarres’in en dikkat çeken yanlarından biri, yaşam koşullarının son derece zorlu ve gezegenin verimsiz olması. Doğrusu, yazarın anarşizm gibi bir sistemi neden böylesine sert koşullara sahip bir gezegende anlattığı beni oldukça düşündürdü. Ancak roman ilerledikçe bunun kurgu açısından ne kadar yerinde bir tercih olduğu da bir gerçek. Kapitalizm ile yönetilen Urras’ta, Odocu isyancıların elbette verimli ve zengin bir gezegene gönderilmeleri beklenmezdi; Anarres gibi zorlu bir yere yerleşebilmeleri bile bir bakıma mucize sayılabilir.
Ama yine de aklımdan şu soru geçmedi değil: Ursula Le Guin, anarşist sistemi bolluk ve bereket içindeki bir gezegende anlatsaydı nasıl bir tabloyla karşılaşırdık acaba? Belki eksikler bu kadar görünür olmazdı, belki de bambaşka sorunlar ortaya çıkardı. Çünkü burada kıtlık ve yoksunluk, sistemin sınırlarını görünür hâle getiriyor gibi.
İşte tüm eksiklerine rağmen, Anarres’teki yaşamın Urras’taki yaşamın çok ötesinde
Eserin Konusu (Özet)
Mülksüzler Ursula K. Le Guin’in iki zıt toplumsal düzeni anarşist Anarres ile kapitalist Urras’ı Shevek’in yolculuğu üzerinden karşı karşıya getiren, özgürlük, mülkiyet, birey-toplum ilişkisi ve devrim fikrini sorgulayan bir bilimkurgu klasiğidir.
Mülksüzler, fizikçi Shevek’in iki gezegen arasında yaptığı yolculuğu merkezine alır.
Anarres
____________
Özel mülkiyetin olmadığı, Odo’nun anarşist felsefesiyle kurulmuş bir toplum.
Dayanışma, ortak çalışma ve eşitlik üzerine kurulu.
Ancak zamanla bürokratikleşme, alışkanlıkların baskısı ve farklı düşünenlerin dışlanması gibi sorunlar ortaya çıkar.
Urras
________
Bolluk, zenginlik ve sınıf ayrımlarının belirgin olduğu kapitalist bir dünya.
Bilimsel kaynaklar geniş, fakat bilgi ve güç iktidar tarafından kontrol edilir.
Tematik İnceleme:
_____________________
1. Özgürlük ve Mülkiyet
Le Guin, “özgürlük” kavramını iki uç sistem üzerinden tartışır:
Anarres’te mülkiyet yoktur ama toplumsal baskı vardır.
Urras’ta bireysel özgürlük görünürde fazladır ama ekonomik eşitsizlikler belirleyicidir.
Bu karşıtlık, okura şu soruyu sordurur:
Gerçek özgürlük, mülkiyetin yokluğunda mı, yoksa bireysel seçimlerde mi yatar?
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Birkaç gündür Bay Shevek ile uğraşıyorum.Kendisi fizik ile uğraşan bir bilim adamı.Mülksüzler kitabının ana kahramanı.Efenim Mülksüzler kuyusuna bende düştüm.Öyle okuyayım bitsin diye okunacak bir kitap değil.Zira birkaç geceme mâl oldu :)
Gelelim kitabın bende bıraktıklarına:
"Bir duvar vardı.Bütün duvarlar gibi iki anlamlı ve iki yüzlüydü.Neyin içerde neyin dışarda olduğu duvarın hangi tarafından baktığımıza bağlı."şeklinde duvar meteforu ile başlıyor kitap.Mülksüzler'de anlatılan duvar metaforu bana The Truman Show filmini hatırlattı. Romanın başında karşımıza çıkan duvar, ilk bakışta Anarres ile dış dünya arasındaki fiziksel bir sınır gibi görünse de, aslında çok daha derin bir anlam taşır. Bu duvar, insanların düşüncelerini, özgürlük anlayışlarını ve dünyaya bakışlarını sınırlayan görünmez engelleri de temsil eder. Anarres halkı kendilerini özgür kabul etse de zamanla kendi sistemlerinin oluşturduğu kalıpların içinde yaşadıkları görülür.
Benzer şekilde The Truman Show'da da Truman, özgür bir hayat yaşadığını düşünürken aslında başkaları tarafından tasarlanmış yapay bir dünyanın içinde yaşamaktadır. Filmin sonunda karşılaştığı duvar, yalnızca fiziksel bir engel değil, aynı zamanda onu gerçek hayattan ayıran zihinsel sınırların da sembolüdür. Hem Shevek hem de Truman, yaşadıkları dünyanın tek gerçeklik olmadığını fark ederek kendi sınırlarını sorgulamaya başlarlar. Bu nedenle her iki eser de insanın özgürlük arayışını, alışılmış düzeni sorgulama cesaretini ve duvarların ötesindeki hakikati keşfetme isteğini anlatır. Duvar, her iki eserde de dışarıdakileri içeri almaktan çok, içeridekilerin dışarı çıkmasını engelleyen bir metafor olarak karşımıza çıkar. Bu yönüyle Mülksüzler ve The Truman Show, insanın gerçek özgürlüğe ancak kendisine çizilen sınırları fark edip
özgürlüğün sınırları
Mülksüzler, ilk bakışta iki gezegen arasında geçen bir bilim kurgu hikâyesi gibi görünse de aslında çok daha temel bir soruya odaklanır: İnsan gerçekten özgür olabilir mi?
Ursula K. Le Guin bu romanı yazarken Dostoyevski’nin Ecinniler eserinden de düşünsel olarak etkilenir. Bu etki bir karşı çıkıştan ziyade, bir fikri başka bir yerden yeniden kurma çabasıdır. Dostoyevski’nin “ele geçirilmiş” insanlarını düşündüğümüzde, Le Guin’in “mülksüz” insanları farklı bir soruya kapı aralar: İnsan, ideolojilerin ve sistemlerin dışında gerçekten kendine ait olabilir mi?
Roman, iki zıt dünya üzerinden ilerler. Bir yanda mülkiyetin, hiyerarşinin ve bireysel sahipliğin belirgin olduğu Urras; diğer yanda ise paylaşımın ve eşitliğin esas alındığı Anarres vardır. Ancak hikâye ilerledikçe bu karşıtlık basit bir iyi-kötü ayrımına dönüşmez. Her iki dünyanın da kendi içinde güçlü yanları olduğu kadar sınırları ve görünmez baskıları da olduğu ortaya çıkar.
Merkezde yer alan Shevek ise, bu iki dünya arasında bir yolculuğa çıkar. Bu yolculuk yalnızca fiziksel bir geçiş değil, aynı zamanda özgürlüğün, aidiyetin ve anlamın ne olduğunu sorgulayan bir içsel arayıştır.
Odo’nun “gerçek yolculuk geri dönüştür” fikri de burada anlam kazanır. Çünkü arayış yalnızca gitmek değil, aynı zamanda gördüklerini anlayarak geri dönebilmektir. Bu açıdan bakıldığında roman, kesin bir distopya ya da ütopya sunmaktan çok, bu kavramların kendisini tartışmaya açar. Kusursuz bir dünya fikrinden ziyade, her sistemin kendi içinde taşıdığı gerilimleri gösterir.
Bu kitapta beni en çok etkileyen şeylerden biri özgürlük oldu; özgürlüğü aramak ve onun ne olduğunu anlamaya çalışmak. Shevek’in Urras ve Anarres arasında yaptığı bu yolculukta, her iki dünyanın da hem güçlü hem de sınırlayıcı yönlerini görmek, özgürlük fikrini
Ursula K. Le Guin’in Mülksüzler kitabı, klasik bir bilimkurgu gibi görünse de aslında sadece uzay, gezegenler ya da gelecek üzerine bir roman değil. Kitabın asıl meselesi insanın nasıl bir toplumda daha özgür olabileceği, eşitlik fikrinin gerçekten mümkün olup olmadığı ve düzen denilen şeyin bazen insanı nasıl sıkıştırdığı.
Roman iki farklı dünya üzerinden ilerliyor. Bir tarafta daha özgürlükçü, mülkiyetin olmadığı, herkesin eşit yaşamaya çalıştığı Anarres var. Diğer tarafta ise daha zengin, daha konforlu ama sınıf ayrımlarının ve güç ilişkilerinin belirgin olduğu Urras var. Kitabın ana karakteri Shevek ise bu iki dünya arasında kalan bir bilim insanı. Onun gözünden hem özgürlüğü hem yalnızlığı hem de toplumların kendi içinde nasıl çelişkiler taşıdığını görüyoruz.
Bence kitabın en güçlü tarafı, tek bir tarafı tamamen iyi ya da kötü göstermemesi. Anarres ilk bakışta daha adil bir yer gibi duruyor ama orada da baskı, dışlanma ve düşünce özgürlüğünü sınırlayan tavırlar var. Urras ise daha zengin ve rahat ama orada da eşitsizlik, çıkar ilişkileri ve ikiyüzlülük var. Le Guin bu yüzden okuyucuya hazır bir cevap vermiyor. Daha çok “Gerçek özgürlük nedir?” diye düşündürüyor.
Kitabın dili yer yer ağır gelebilir. Özellikle bilimsel ve felsefi konuşmaların olduğu bölümlerde okuma hızı düşüyor. Ama sabırla okuyunca romanın atmosferi insanı içine alıyor. Shevek’in yalnızlığı, anlaşılmama hissi ve kendi yolunu açma çabası oldukça etkileyici. Bu yönüyle kitap sadece politik bir roman değil, aynı zamanda bireyin toplum içinde kendisi kalma mücadelesi gibi de okunabilir.
Benim en çok sevdiğim tarafı, kitabın insanı taraf tutmaya zorlamaması oldu. Okurken bazen Anarres’i haklı buluyorsunuz, bazen Urras’ın rahatlığı cazip geliyor, bazen de ikisinin de eksik olduğunu düşünüyorsunuz. Bu da
Merhaba arkadaşlar, bugün sizlere Amerikalı yazar Ursula K. LeGuin'in (1929-2018), Mülksüzler adlı romanı hakkında bilgi vermeye çalışacağım. 1974 yılında yayımlanan bu eser yazara Nebula ve Hugo edebiyat ödülleri gibi prestijli ödüller kazandırmıştır. Bu eser, ütopik bir bilim kurgudur.
Eserin konusuna gelecek olursak; Konu 'Anarres' ve 'Urras' adlı bir ikili dünya sisteminde geçer. Anarres Odo'cu anarşistlerin, Urras ise kapitalist ve devletçilerin dünyasıdır. Hikâye Dr. Shevek adlı bir Anarresli'nin Urras'a gidişiyle başlar.
Dr. Shevek, mülkiyet hakkının olmadığı, yasanın olmadığı, herkesin eşit ve aynı şartlarda çalıştığı Anarres'de bir fizikçidir. Geliştirdiği yeni zaman kuramını kendi gezegeninde sunma imkanı bulmadığı için davet edildiği Urras gezegenine yolculuk yapar. Yasaların kanunların olduğu, vatandaşlarına mülkiyet hakkı tanıyan ve eşitliğin olmadığı bu gezegende gördükleri Dr. Shevek'i şaşırtır. Peki Shevek bu yeni gezegene ayak uyduracak mı yoksa geri mi dönecek? Kuramı için çalışma ortamı bulabilecek mi? Okuyup görelim...
Bu kitaba başlamadan önce, hakkında yaptığım araştırmalarda zor bir kitap olduğunu anladım. Başladığımda ise kitabı anlayabilmek için ilk bölümü üç defa okumak zorunda kaldım. Sonraki bölümler ise oldukça akıcıydı. Yazar, bu kitapta iki farklı dünya sunmuş ve bu iki dünyanın da diğerine göre avantaj ve dezavantajları bulunuyor. Kurguladığı her iki dünyada da ütopik ve kusursuz değil, çünkü insanın olduğu bir yerde kusursuzluğun olamayacağı aşikar. Yazar aslında bu eseri ile insanın düşünce, fikir ve eylemleri ile birşeyi güzelleştirebileceğini gösteriyor bize. Kitabı okurken keyif aldım ama finali beklentimi karşılamadı. Yine de okumanızı tavsiye ederim. Keyifli okumalar dilerim...