Kitabın ortalarında Sabit dayı hekayəmizə daxil olmuşdu. Muradın təkliyinə, çıxılmaz bir zamanda tutacaq bir əl kimi var oldu. Və Murad daxilən sağalıb həyatına qaldığı yerdən davam edərkən mənim ağlım yenə tənhalığı ilə yaşamağa məhkum qalan Sabit dayıda idi. Amma kitabın sonlarında birilərinin sənin həyatına səbəbsiz yerə daxil olmadığını anlamış oldum..
''Maraqlı bir yolçuluq idi.. ''
"Söyüdlü Arx" İlyas Əfəndiyevin qələmindən oxuduğum üçüncü əsər idi və yenə də əvvəlkilərdə olduğu kimi bu əsəri də çox bəyəndim. Diqqətimi çəkən ən maraqlı məqamlardan biri də o oldu ki, oxuduğum hər üç əsərdə baş obraz qadındır. Yazıçının kişi olmasına baxmayaraq, qadınların daxili dünyasını, düşüncə və hisslərini bu dərəcədə məharətlə işləməsinə heyran qalmamaq mümkün deyil. "Söyüdlü Arx" əsərində baş obraz Nuriyyədir. Onun saflığını, ülvi hisslərini, təmiz və geniş qəlbini, incə və mülayim xarakterini çox sevdim. Amma oxuduqca onun çəkdiyi iztirablar mənim də qəlbimi göynədirdi. Düşünürəm ki, bir insan üçün bu dərəcədə fədakarlıq etmək, əslində, özünü incitməkdir. Nuriyyənin böyük ürəyi ilə yanaşı, nə qədər ağıllı bir qız olması da diqqətimdən yayınmadı. O, özünü Murad və onun ailəsi üçün fəda etməkdən savayı, Səadətə də ən düzgün yolu göstərdi. Doğrudan da, cəmiyyətdən ayrı düşən insanlar həyatdan da kənarda qalırlar. Səadətin hissləri bayağılığa bürünmüşdü. Mənasızlığa yuvarlanan bir həyatda hansısa dərin və ali hisslərdən söhbət gedə bilməz. Əsl insan kimi yaşamaq və zəhmətin bəhrəsini görmək üçün mütləq bir fəaliyyət lazımdır. Yoxsa ancaq özünü düşünməklə, ətrafındakı insanlara fayda vermədən xoşbəxt olmaq mümkünsüzdür. Bunun üçün ilk öncə istək, sonra isə insanlarla yaxın olmaq, başqalarına can yandırmağı bacarmaq və cəmiyyətin bir parçasına çevrilmək lazımdır. Yalnız bu zaman insan nələr edə biləcəyini görməyə başlayır. Var-dövlət sahibi olmaq günümüzü fərəhli keçirməyə kifayət etmir. Mədəni və mənalı həyata can atmayan insan bu sərvəti ancaq yeyib-yatmağa sərf edəcək ki, bu da zövqsüz həyat tərzi deməkdir. Bayağılıqdan qurtulub ali mərtəbələrə yüksəlmək üçün həyata qaynayıb-qarışmaq və taleyin açdığı yollarla yürüyərək məna qazanmaq lazımdır. Səadətin
Hüseyn Cavidin “Ana” əsəri Dağıstan həyatı ilə bağlıdır. Əsərin baş obrazı Səlma ana mərd, qürurlu bir qadındır. Oğlu Qanpolad İsmət adlı çərkəz qızı ilə nişanlıdır. Amma İsməti Orxan adlı bir oğlan da sevir və onları ayırıb özünə həmdəm etmək istəyir. İsmət isə məhəbbətindən dönmür. Orxanın təkidi ilə Qanpoladı öldürən Murad Səlma ananın evində gizlənir. Səlma ana onu qonaqpərvərliklə qarşılayır. Oğlunun qatili olduğunu biləndə isə intiqam hissi baş qaldırır. Amma xalqın adət-ənənəsinə görə evə sığınan qonağa hörmətsizlik edilmir. Ananın mərhəmət hissi intiqam hissinə qalib gəlir.
Məşhur rus yazıçısı Lev Nikolayeviç Tolstoy "Hacı Murad"-ı 1896-1904-cü illərdə yazıb, ancaq əsər yazıçının ölümündən sonra nəşr olunub. Tolstoy kitabı əsas qəhramının-Hacı Muradın adı ilə adlandırıb. Kitab fərqli mədəniyyətlərin arasında, siyasətin və hərbin içində sıxılıb qalan Hacı Muradın hekayəsindən bəhs edir. Hacı Murad ruslara qarşı apardığı mübarizəylə Qafqaz xalqları arasında əfsanəyə çevrilən Şeyx Şamilin yaxın silahdaşlarından biri olur. Lakin hadisələrin məcrası, fərqli məqsəd və amallar bu iki qəhrəmanı qarşı-qarşıya qoyur. Ruslara sığınmaq məcburiyyətində olan Hacı Murad öz iradə, mərdlik və cəsarətiylə bütün Rus əsilzadələrini özünə heyran qoyur. Əsərdə biz üç fərqli lider görürük:
1. Rusiya imperiyasının imperatoru çar I Nikolay
2. Qafqaz xalqlarını öz ətrafında toplayan, yüzlərə müridi olan Şeyx Şamil
3. Zamanında kiçik bir xanlığın idarəsində iştirak edən və az saylı müridi olan Hacı Murad. Yazıçı hər üç rəhbərin şəxsi keyfiyyətləri haqqında məlumat verdiyi üçün oxucu rahatlıqla bu üç qəhrəmanı müqayisə edə bilir. Tolstoy əslində Hacı Muradın böyük kütlələri idarə edən Şeyx Şamildən və Çar Nikolaydan istər insani keyfiyyətlər, istərsədə idarəetmə və hərbi qabiliyyətlər baxımından üstün olduğunu göstərir. Hacı Murad həyatının son anına qədər, qanın son damlasına kimi döyüşən ölmüsüz bir qəhrəman olub.
Tolstoy Kırım müharibəsində zabit kimi xidmət göstərib. "Hacı Murad"-ı da məhz müharibədə qazandığı təcrübələrindən yola çıxaraq qələmə alıb.
Yazıçı əsərdə qarşılaşdığımız çətinliklərə qarşı müqavimət göstərməyin, mübarizə aparmağın əhəmiyyətini vurğulayır.
Bu kitab şəhid Murad Nağıyevin 2020ci il Qarabağ döyüşləri zamanı öz sevdiyi qıza yazdığı məktublarından ibarətdir. Roman olduğu qeyd olunub lakin mən xatirə ədəbiyyatı kimi görürəm kitabı. Müzakirəyə açıq və müzakirə ediləsi kitab olduğunu düşünmürəm. Bu hadisələr yaşanıb, olub, bitib. Roman olsa idi deyə bilərdik ki, filan hadisə belə olmalıdır, filan hadisə elə. Sadəcə oxuna bilər.
Kitab sadə və məişət üslubunda yazılıb. Korrektə səhvləri də var idi.
**__V. Murat'ın tahta çıkışını ve Abdülaziz'in tahttan indirilip sır dolu ölümünü saraydaki farklı kişilerin ağzından anlatmış yazarımız.
Tarihi ve benim gibi özellikle sarayı merak edenlerin keyifle okuyacağını düşünüyorum.. __**
