Yazar:
Hüseyn Cavid
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
AnaEdebiyat
Hüseyn Cavid'in İblis eserinden sonra yine Azerbaycanlı dostlarımın önerisi üzerine başladım. Kitabın hacmine bakarak yine tesirinin bu kadar kuvvetli olacağını beklemiyordum açıkçası. Kitap yine bir tiyatro oyunu şeklinde yazılmış. Az sayfalı olmasına rağmen oldukça etkileyici bir anlatımı ve konusu var. Öyle ki kitabın sonunda tüğlerim diken diken oldu desem yeridir, beni gerçekten çok sarstı. Sanırım yazar merhametin ve bağışlamanın tasvirini daha açık yapamazdı, yapılamazdı. Ben çok beğendim, tavsiye ederim.
Hüseyn Cavid 1910-cu ildə bu əsəri qələmə almışdır. Burada təsvir olunan hadisə Dağıstan həyatı ilə bağlıdır. Əsərin qəhrəmanı Səlma adlı qonaqpərvər, mərd və məğrur bir qadındır. Onun oğlu Qanpolad İsmət adlı çərkəs qızına nişanlıdır. İsməti Orxan adlı biri də sevir, onu nişanlısından ayırıb özünə həmdəm etmək istəyir . Lakin İsmət məhəbbətindən dönmür.
Orxanın təhriki ilə Qanpoladı öldürən Murad bilmədən Səlma ananın evinə sığınır. Ana onu qonaqpərvərliklə qarşılayıb himayə edir , amma oğlunun qatili olduğunu biləndə isə intiqam hissi ilə alışıb-yanır. Lakin bir tərəfdən də xalq adət -ənənəsinə uyğun olaraq qonağa hörmət göstərir. İmkan vermir ki onu öldürsünlər. Bu da ananın mənəvi əzab və faciəsinə səbəb olur. Səlma ana "ancaq vicdansızları bəslər dünya " deyib " namərd qonağı" evindən uzaqlaşdırır. Ananın qəlbində mərhəmət hissi qan tökmək ehtirasına qalib gəlir...
Bir də hər nə yapsam bu dərdi silməz..Edebiyat
Diqqət: Spoiler var!
Günlərlə stolumun üzərində oxunmağı gözləyən kitaba başladım. Cəfər Cabbarlıdan sonra niyəsə başqa bir milli yazıçıya çox da ümidli deyildim. Kitabın səhifəsi də az idi. Düzü önyargı ilə başlamadım, hətta oxumağa bir az da olsa həvəsim var idi. Və başladım..
Kitabın arxa qapağında və ilk səhifələrində təəssüf ki bütün ardıcıllıq yazılıb. Nəşriyyat evi, belə bir şeyə niyə icazə verib onu heç anlamadım. Mənasız qıcıq edici bir şey olub. Oraları tam oxumadan keçdim.
Kitabın səhifə sayı az olduğu üçün qüvvətli olacağını gözləmirdim. Lakin gözləmədiyim dərəcədə məni sarsdı. Dostoyevskinin "ağlaya bilmədim, amma içim paramparça idi," dediyi nöqtədə idim tam olaraq. O qədər möhtəşəm əsər idi ki.. Oğlunu 1 il gözləyən ananın ən sonda onun qanlı bədəni ilə qarşılaşması, onun fəryadları zənn etdiyimdən çox təsirli idi. Oğlunun qatilinin kim olduğunu bilməyən ana yardım istəyən bir oğlana evində əl uzadır, onu himayəsinə alır və daha sonra elə bu oğlanın övladının qatili olduğunun fərqinə varır. Məsələ də burdan sonra başlayır..
Bunu bilən ana bütün acısını öz içində gizlədərək ondan yardım istəyən qonaqdan intiqam almır, onu buraxır. Lakin ana fəryadını içərisində də gizləyə bilmir:
"Açıl, yarıl, parçalan, ey alçaq yer!
Yarıl! Bu talesizi çək qərinə!
Bəndə artıq təhəmmül yoq qəhrinə!
Yalnız bir pənahım, bir oğlum varkən,
Qanlı torpaq! Ayırdın onu bəndən.
Ya rəbb, ədalət! Bəni öldür, qurtar!
Hər yer bana zindan kibi oldu tar."
Bundan sonra qatilin evdən çıxıb öldürdüyü oğlanı və oğlanın nişanlısının, anasının vəziyyətini görməsi sonrası, dediyi cümlələr də çox fərqli təsir bağışladı..
"Yaşatma, öldür, ana! Bəncə hala,
Billah, gəbərmək yaşamaqdan evla."
Lakin ananın həm qismətə təslim olması, həm də artıq övladını nəyinsə qurtarmayacağını bilməsi onu
Hüseyn Cavidin “Ana” əsəri Dağıstan həyatı ilə bağlıdır. Əsərin baş obrazı Səlma ana mərd, qürurlu bir qadındır. Oğlu Qanpolad İsmət adlı çərkəz qızı ilə nişanlıdır. Amma İsməti Orxan adlı bir oğlan da sevir və onları ayırıb özünə həmdəm etmək istəyir. İsmət isə məhəbbətindən dönmür. Orxanın təkidi ilə Qanpoladı öldürən Murad Səlma ananın evində gizlənir. Səlma ana onu qonaqpərvərliklə qarşılayır. Oğlunun qatili olduğunu biləndə isə intiqam hissi baş qaldırır. Amma xalqın adət-ənənəsinə görə evə sığınan qonağa hörmətsizlik edilmir. Ananın mərhəmət hissi intiqam hissinə qalib gəlir.
Hüseyn cavidin "Ana" əsəri bütün dünya ədəbiyyatı üçün əvəzsiz mövzunu ələ alır.
Övlad qatilini bağışlayan Ana təkcə Azərbaycan yox, bütün dünya ədəbiyyatı üçün bənzərsiz obrazdır.
Nişanlısına aşiq olan yad biri - Orxan tərəfindən vurularaq öldürülən Qanpoladın anası Səlma ona sığınmış qatili qoruya bilərmi? Üstəlik, oğlunun qatilini tanıdığı halda...
Yazar Hakkında
Hüseyn CavidYazar · 20 kitap
1882 yılında Nahçıvan’da doğmuştur. Çağdaş Azerbaycan edebiyatında ilerici romantizm hareketinin kurucularından biridir.
Öğrenimine Nahçıvan’da medresede başladı; orta eğitimini Mekteb-i terbiye adlı yeni usullu okulda almıştır (1896-1900).
1900-1904 yıllarında Tebriz’in Talibiye medresesinde eğitimine devam etmiştir, bu arada şiddetli göz ağrımasından dolayı tahsilini bırakıp halı kilim ticareti ile uğraştı. Tebriz'den döndükten sonra 1906'a kadar Gürcistan'da (Kahetiya'da) yol yapan bir şirkette muhasebecilik yaptı. Babasının vasiyeti üzerine ağabeyi Şeyh Muhammed Cavid'i İstanbul'a tahsile yolladı. Hüseyin Cavit yüksek tahsilini İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde almıştır (1906-1910). Azerbaycan'a döndükten sora Nahçıvan, Gence, Tiflis ve 1915 yılından itibaren de Bakü’de dil ve edebiyat öğretmenliği yapmıştır.
Huseyn Cavid, eserlerini Sovyet Azerbaycan'da Kollektifleştirme ve Stalin'in tasfiyeleri sırasında yazmıştır. Totalitarizmin en kötü zamanlarında, "devrimci sosyalist başarıların" propagandacısı olarak hizmet etmeyi reddetmiştir. Bu nedenle, 1937'de "Sovyet iktidarını devirmeyi planlayan karşı-devrimci bir grubun kurucu üyesi" olmakla suçlanarak tutuklandı. Tutuklanması, ülke çapında entelijansiyaya karşı tasfiye kampanyasının bir parçasıydı. Sovyet hükümeti Huseyn Cavid'i 1930'ların sonlarında Uzak Doğu'ya Sibirya'nın Magadan kentine sürgün etti. 1941 yılında İrkutsk'un Tayşet şehri Şevçenko köyünde öldü. Ölüm sebebi olarak ayak donmasına bağlı sepsis ve kalp durması gösterilmiştir.
Huseyn Javid, 1956'da suçlamalardan resmen temize çıkarıldı. Doğumunun 100. yılında Haydar Aliyev tarafından naaşı Sibirya’dan Nahçıvan’a getirtilmiş ve adına daha sonra anıt mezar dikilmiştir. 1996 yılında, Huseyn Cavid'in 114. yıl dönümü için inşa edilen anıt, mezarın üzerine inşa edilmiştir. Anıt mezarın mimarı, Rasim Aliyev'dir. Haydar Aliyev, türbenin açılış törenine de katılmıştır.
Huseyn Cavid'in ilk lirik şiir kitabı Kechmish gunlar ("Geçmiş Günler") 1913'te yayınlandı. Ancak Cavid daha çok oyun yazarı olarak bilindi. Felsefi ve destansı trajedileri ve aile dramaları, Azerbaycan edebiyatına yeni bir gelişme çizgisi getirdi. Huseyn Cavid, edebi trajedisi Şeyh Sanan'da (1914), insanlar arasındaki dinler arası engeli kaldırmak amacıyla evrensel bir din fikri üzerine felsefe geliştirdi. 1918'de yazdığı en ünlü eseri İblis'de, tüm baskıcı güçlerin destekçilerini "insanlar birbirine karşı kurttur" felsefesiyle ve "20. yüzyılın kültürel vahşileri" olarak teşhir etmiş ve bunları Şeytan karakterinde özdeşleştirmiştir. Eserlerinde her türlü sömürgeciliği ve baskıyı eleştirmiştir.
Huseyn Cavid, 1922'de Peyghambar (Peygamber), 1925'te Topal Teymur (Timur), 1933'te Sayavush (Siyâvuş) ve 1935'te Hayyam (Hayyam) gibi bir dizi tarihi destan yazmıştır.
