“Senin için bin kere de olsa…”
Bazı kitaplar okunur ve biter, bazıları ise insanın içinde uzun süre yaşamaya devam eder. Uçurtma Avcısı, benim için ikinci grupta yer alan kitaplardan biri oldu. Halit Hüseyni, dostluğu, ihaneti, vicdan azabını ve affedilmenin gücünü öyle gerçekçi bir şekilde anlatmış ki, sayfaları çevirdikçe karakterlerle birlikte sevindim, üzüldüm ve onların yükünü omuzlarımda hissettim.
Emir ve Hasan’ın çocukluklarına tanıklık ederken masumiyetin ne kadar kırılgan olduğunu, yapılan bazı seçimlerin insanın hayatında nasıl derin izler bıraktığını görmek oldukça etkileyiciydi. Afganistan’ın değişen yüzü ise hikâyeye ayrı bir derinlik katmış.
Kitabı bitirdiğimde içimde buruk bir hüzün ve aynı zamanda umut vardı. Çünkü bu hikâye bana, ne kadar geç olursa olsun insanın geçmişiyle yüzleşme cesaretini bulabileceğini ve iyilik için her zaman bir fırsat olduğunu hatırlattı.
Bazı kitaplar gözlerden yaş, bazıları ise kalpten iz bırakır. Uçurtma Avcısı, bende iz bırakan kitaplardan biri oldu.
Dostoyevski bizlere şu evrensel soruyu sorar: Büyük bir iyilik yapmak için küçük bir kötülük mubah mıdır? Raskolnikov’un acısıyla, sanrılarıyla ve nihayetinde Sibirya'da başladığı arınma süreciyle yüzleştiğimizde anlarız ki; insanı insan yapan şey güç veya kibir değil, vicdan ve sevgi kapasitesidir.
Suç ve Ceza bir başyapıt, insanın kendi içine ördüğü hapishaneden yine ancak kendi vicdanı, sevgisi ve itirafıyla özgürleşebileceğini kanıtlayan, zamansız bir ruh aynası.
Insanın ayna karşısında kendine yaptığı en acımasız itiraftır. Baş kahraman Clamence, o kadar ikna edici ve o kadar bizden biri ki; onun "düşüşünü" izlerken kendi "düşüşlerimizi" hatırlamamak imkânsız.
Kitap boyunca o kadar ustaca bir suçluluk duygusu işleniyor ki, okurken kendinizi yavaş yavaş sorgularken buluyorsunuz. "Gerçekten iyi biri miyim, yoksa sadece iyi göründüğüm için mi iyi biri olduğumu sanıyorum?" sorusu, metnin her satırında bir gölge gibi sizi takip ediyor. Camus burada ahlakın aslında bir maskeden ibaret olabileceğini, kendimizden kaçmak için başkalarını yargılamaya ne kadar meyilli olduğumuzu gösteriyor.
Eğer kendinizi evrenin merkezinde, özgür iradesiyle her şeyi kontrol eden "asil" bir varlık olarak görüyorsanız, bu kitabı okuduktan sonra bu düşüncenizi çöpe atmaya hazır olun. Mark Twain, bu eserde bir Yaşlı Adam ve Genç Adam arasındaki diyalog üzerinden insanoğlunun tüm o "ulvi" duygularının fedakârlık, kahramanlık, vicdan aslında nasıl da bencilce kodlanmış birer mekanizma olduğunu yüzümüze vuruyor.
Yeni bir Dünya kurulsa, insan da yenilenir mi?
Sabahattin Ali’nin Yeni Dünya adlı öykü kitabını okurken, farklı hayatlar ve karakterlerle karşılaşsam da hepsinin ortak bir noktada buluştuğunu düşündüm: İnsan olmak. Kitaptaki kişiler farklı şartlarda yaşasalar da aynı özlemleri, korkuları, hayal kırıklıklarını ve umutları taşıyorlar.
Yazar, günlük hayatta çoğu zaman fark edilmeyen insanların hikâyelerini anlatıyor. Kimi zaman yoksullukla, kimi zaman yalnızlıkla, kimi zaman da adaletsizlikle mücadele eden bu insanlar sayesinde toplumun görünmeyen taraflarını görme fırsatı buluyoruz. Sabahattin Ali’nin en etkileyici yönlerinden biri de burada ortaya çıkıyor. Büyük olayları değil, sıradan insanların sessiz mücadelelerini anlatırken okuyucunun kalbine dokunmayı başarıyor.
Kitaptaki öyküler bana, dünyanın değişmesinden önce insanın değişmesi gerektiğini düşündürdü. Çünkü şartlar farklı olsa da hırs, merhamet, bencillik, sevgi ve vicdan gibi duygular her dönemde insanın hayatını şekillendiriyor. Bu nedenle kitabın adı Yeni Dünya olsa da anlatılan meselelerin bugün de geçerliliğini koruduğunu düşünüyorum.
Eserde dikkatimi çeken bir diğer nokta ise yazarın karakterlerini yargılamadan anlatması oldu. Onları kusurlarıyla birlikte kabul ediyor ve okuyucuya da aynı fırsatı veriyor. Bu sayede hikâyeler sadece okunup geçilmiyor, insanı kendi hayatı üzerine düşünmeye de yönlendiriyor.
Kitabı bitirdiğimde aklımda şu soru kaldı: Dünya gerçekten değişse bile insanın içindeki duygular ve zaaflar değişir mi? Sabahattin Ali kesin cevaplar vermiyor; ancak anlattığı hayatlar üzerinden bu soruyu uzun süre düşündürmeyi başarıyor.
Kısacası Yeni Dünya, farklı insanların hikâyeleri aracılığıyla insan doğasını, toplumsal eşitsizlikleri ve vicdanı sorgulayan etkileyici bir eser. Okuyucuya yeni bir dünya vaat etmekten çok, yaşadığı dünyaya
Bir adam trafikte aniden “beyaz körlük” yaşar. Ardından bu körlük hızla yayılır ve bütün şehir kaosa sürüklenir. Devlet, hastaları karantinaya alır ama düzen kısa sürede çöker. Kitap, özellikle kör olmayan tek bir kadının gözünden insanlığın çöküşünü anlatır.
Kitabın asıl meselesi:
Saramago’nun anlattığı körlük fiziksel değil; daha çok insanların zaten sahip olduğu ahlaki körlük.
Yani görmekle bakmak arasındaki fark.
Temalar:
İnsan doğası: Medeniyet çöktüğünde geriye ne kalır?
Güç ve sömürü: Kaos ortamında güçlü olanın zayıfı ezmesi.
Vicdan: Kör olmayan kadının taşıdığı yük.
Toplum eleştirisi: Düzenin ne kadar kırılgan olduğu.
Kitabın güçlü yanları:
Çok çarpıcı ve rahatsız edici bir atmosfer kuruyor.
İnsan psikolojisini sert ama gerçekçi anlatıyor.
Okuru sürekli “Ben olsam ne yapardım?” diye düşündürüyor.
Sembolizmi çok güçlü.
Zorlayıcı tarafları:
✘ Noktalama ve diyalog kullanımı alışılmışın dışında; ilk başta yorabilir.
✘ Ağır ve karanlık sahneler içerir.
✘ Umut hissi çok azdır.
Tek cümleyle anlatmak gerekirse:
“Körlük, gözleri açık insanların iç dünyadaki karanlığını anlatır.”
Bu kitap bittikten sonra insanın aklında şu soru kalır:
“Gerçekten görebiliyor muyuz, yoksa sadece bakıyor muyuz?”
Senin sevdiğin gizemli ve derin sorgulamalara çok uygun bir kitap.
