ZAGROSKurdî
Zagrosların kalbinde doğan iki akarsuya verilmişti bu isim. Biri diğerinden daha uzundu ve yatağında daha fazla su taşıyordu. Bu nedenle ona "Büyük Zap" veya "Hakkarililer Zapı" deniliyordu. Dünyada ilk yazılı kaynaklara geçen nehirlerden biri olma onurunu taşıyordu. Ksenephon, önderlik ettiği "Onbinlerin Dönüşü" yolculuğu sırasında bu nehrin taşkın sularını aşarken zorlanmıştı. O da kelimenin yöresel ifadesini esas alarak "Zapatas" diyecekti ölümsüz eseri Anabasis'te.
Zagros DağıKurdî
Sümerler de yine Zagros dağlarından inen boylardı. İ.Ö.3 bin yılın ilk çeyreğinde, sonradan "Verimli Hilal" olarak adlandırılan Mezopotamya düzlükleri, güneyden gelen sami kökenli kavimlerin saldırılarına sahne oldu
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Tarihin eski çağlarında Kürtlerin birçok devlet kurduklarını zaman zaman komşu halkların topraklarını işgal ettikleri bir gerçektir. Kürt halkının o dönemlerde işgal ettikleri toprakları da Kürdistan sınırlarına katmamak gerekir. Çünkü Kürt halkının başkalarının toprağında gözü yoktur ve başka hakları egemenliği altına alma diye bir sorunu da yoktur. Sonuç olarak, Kürt halkının yüzyıllardır üzerinde yaşadığı ve hiçbir zaman terk etmek istemediği kendi ülkesi olan Kürdistan'ın coğrafi sınırlarını şöyle tanımlarsak yanlış olmaz. Kuzeyde Erzurum ve Kars'tan Urmiye Gölüne, Doğu'da Urmiye Gölünden Zagros Dağlarına paralel olarak İran denizine;
Güneyde İran denizinden Zagros dağlarının batısında, Zagros dağlarına paralel olarak eski Babil şehirlerine, Bağdat'a, oradan Dicle Nehrinin doğusundan batısına geçerek, Süleymaniye, Musul, Kerkük'ü sınırlarını içine alarak batıya çizilen bir çizgi ile Suriye'nin kuzeydoğusu Halep'ten iskenderun'a, Batıda iskenderun'dan Maraş, Malatya, Sivas, Erzincan ve Dersim'den Erzurum'a dayanan sınırlar, Kürdistan'ın gerçek sınırlardır. Yüzölçümü ise 500.000 kilometre kareden biraz fazladır.
Med (Mad) dewleta Îranî ya herî kevin e ku di serdema antîk da gihîştiye asta împeretoriyê û li gor qebûla giştî bi şêweya konfederasyoneke mezin a hoz û eşîrên erdnîgariya Îranê ava bûye. Zanyariyên derheqê Medan da ji salnameyên dewletên Mezopotamyayê û nivîsên dîroknasê Yewnanî Herodotî hatine bidestxistin. Bi îhtîmaleke mezin, ji aliyê etîmolojîk ve eslê peyva "med/mad"ê, bi wateya "mezin"ê "mes/mas" e ku ev peyv di Kurdiya hevçerx da jî wateya mezinahiyê dide.Ji ber ku di hin çavkaniyan da peyva "mad" wek "mas” jî hatiye qeydkirin, herweha Asûriyan bi şêweya "kesên bihêz" anku kesên mezin behsa Medan kirine û peyva masê di zimanên kevin ê Zagrosê da wateya mezinê dide ev hizir bi hêz dibe. Hêjayî gotinê ye ku di zimanê Pehlewî da jî ku dirêjepêderê Medî ye û pêşengê Kurdiya hevçerx e, "mes" tê wateya mezinê. Bo nimûne di vî zimanî da "mes-muxan" bi wateya "serokê muxan/mezinê muxan" hatiye bikaranîn. Aşkera ye ku peyva "mezin" (mes- mez-mezin) a ku di Kurmanciya hevçerx da tê bikaranîn û peyva "Med"ê varyantên hev in û di wan da guherîneke fonolojîk rû daye. Li vê derê wek zanyariyekê divê bê gotin ku hozên Medî navê "med" li xwe kirine, ne ku biyaniyan ev nav li wan kiriye.
Asûriyan di maweya 1250-850 BZê da bênavber êrîşî mîrnişiyên Zagrosê/Kurdan ên berî Medan kirine û di encama vê yekê da van mîrnişîniyan di nav xwe da yekîtiyek çêkirine û dewleta Mad/Med ava kirine. Bi gotineke dî hemû di bin banê Medan da kom bûne. Pir aşkera ye ku eger ne heman milet bûna ev yekîtî dê pêk nehata.
Di serî da li Zagrosê zimanekî ji Kurdî cuda dihat axiftin. Zimanê herî kevin coxrafyaya Kurdan zimanê Hûrî ye. Zimanê Urartû halê pêşketî yê vî zimanî (Hûrî) ye. Piştî koça Ariyan Mîtaniyên Arî ji her du zimanên navborî sûd wergirtine, zimanê Mîtanî bi lehçeyên dî yên Îranî ra têkel bûye û bi vî awayî di hezara yekem a BZê da zimanê Kurdî derketiye meydanê.