Uzun uzadıya ayrıntılı biçimde yapılan inceleme ve analizlerden sonra Hopi dilinde bizim zaman dediğimiz şeye doğru anlatıda bulunan hiçbir kelimeye gramer yapısı, çatı veya ifade bulunmadığı görülmüştür.
(Benjamin Lee Whorf, Kızılderililere Özlü Bir Evren Modeli, 1936.)
Ondan sonra, ertesi gün, sabahleyin erkenden, insanların güneşe dua ettikleri saatte, işte o vakit civarında adam kızı bir kere daha uyandırdı.
(Ekkehart Malotki, hopi saha çalışması notları 1980.)
Malotki'nin kitabı küçük puntolu 677 sayfa boyunca Hopi dilindeki zaman belirten çok sayıda ifadeyi ve bu arada zamansız fiillerinin zaman ve durum kipleri sistemini betimler. Bir dil kırk yılda bu kadar mı değişir, inanılır gibi değil.(!)
Katılaştım. O güne kadar, başkalarını yargılamaktan imtina etmiştim; şayet buna gücüm olsaydı, onlara karşı kendime olduğumdan daha acımasız olurdum. Ama artık başkasının en küçük ihlallerini dahi bağışlamıyordum; başkalarına gösterdiğim hoşgörünün beni, vicdanım karşısında, kendi kabahatlerimi affetmeye iteceğinden çekiniyordum.
Sizin faziletiniz, dostum, sadece her şeyi anlayabilmek değil, hakkında söyleneceklerin tümü söylenmeden önce bir şeyi anlayabilmek. Monique, beni anlıyor musunuz?