Amil
@AmilM
"Böyle Buyurdu Zerdüşt" – Bir İnsanın Daxili Səfəri
Friedrich Nietzsche-nin “Böyle Buyurdu Zerdüşt” əsəri adi bir kitab deyil – o, oxucunun ruhuna enən, orada uzun müddət qalmaq istəyən, səninlə danışan və səni dəyişdirməyə çalışan bir əsərdir. Onun sətirləri bəzən poetik, bəzən sərt, bəzən hətta ağrılıdır. Amma bircə şey dəqiqdir: bu kitab sənə rahatlıq vermək üçün deyil, səni oyatmaq üçün yazılıb.
Ön söz: Dağdan enmək
Zərdüşt on il dağlarda tək yaşamışdı. Bu, sadəcə metafora deyil. Sanki özümüz də zaman-zaman cəmiyyətin səs-küyündən bezib bir “daxili dağımıza” çəkilirik. Orada özümüzlə baş-başa qalırıq, susuruq, düşünürük. Amma bir gün hiss edirik: “Mən artıq dolmuşam, bu doluluq da mənə aid deyil təkcə. Paylaşmalıyam.”
Zərdüşt dağdan enir və insanlara çağırır:
“İnsan aşılması gərəkən bir varlıqdır.”
Bu cümləni ilk oxuyanda adam bir anlıq durur. Mən? Mən aşılmalıyam? Mən indi olduğum halımla kifayət etmirəm? Və buradadır Nietzsche-nin bizə atdığı ilk sual: “Sən olduğun halınla razısanmı?”
Birinci Bölüm: Camaat səni anlamayacaq
Zərdüşt camaatın arasına düşür. Onlara Übermensch – “üstinsan” anlayışını izah etməyə çalışır. Ancaq camaat onu eşitmir, anlamır. Hətta gülür. Onlar daha sadə, daha səthi, daha təhlükəsiz bir həyat istəyirlər. Zərdüşt isə deyir:
“Axırıncı insan – o heç xəstə olmur, çünki ehtiraslanmır. O, çox sevmir, çünki çox acı çəkmək istəmir.”
Bu, kütləvi uyuşmanın portretidir. İnsanlar artıq öz həyatlarını sevmirlər, amma dəyişmək üçün də cəsarətləri yoxdur. Bu hissədə mən ən çox “ipüstəçi” səhnəsinə toxundum. Zərdüşt bir ipüstə çıxmış adamı izləyir – o, yəni insan, riskə girmişdir. Amma ipdən yıxılır və ölür. Bu, mənim üçün çox ağrılı bir simvol idi: yaşamaq – risk deməkdir. Ya cəsarət edirsən, ya da ölməmişdən əvvəl ölmüş olursan.
İkinci Bölüm:
Reklam
Əgər səni bağışlamıramsa, bu o demək deyil ki, səni sevmirəm.
Lev Tolstoyun “Anna Karenina” romanını oxuyanda ilk dəfə düşündüm ki, bu sadəcə sevgi hekayəsidir. Bir qadın, bir kişi və onların cəmiyyətə sığmayan münasibəti. Ancaq səhifələr irəlilədikcə anladım: bu roman sevginin özü qədər dərin, insanın ruh dünyası qədər mürəkkəb bir əsərdir.
Anna obrazı məni həm valeh etdi, həm də üzürdü. Onun gözəlliyi, zəkası və cəsarəti oxucuya ilk baxışdan təsir edir. O, həqiqi sevginin ardınca gedən bir qadındır. Amma cəmiyyətin sərt qaydaları, ətrafındakı insanların ikiüzlülüyü və ən əsası, öz daxili təlatümləri onu yavaş-yavaş uçuruma aparır. Anna məhz bu təlatümlərlə mübarizə apara bilmədiyi üçün sonunu faciə ilə başa vurur.
Ən çox təsirləndiyim məqamlardan biri isə Anna ilə Levinin təzadlı həyat tərzləridir. Levin təbiətə yaxın, kənd həyatını sevən, sadə və mənəvi axtarışlar içində olan bir insandır. O, xoşbəxtliyi xarici deyil, daxili harmoniya və inamda tapmağa çalışır. Levinin həyatdakı mübarizəsi və sonda tapdığı daxili dinclik mənim üçün romanın ən dəyərli hissələrindən biri oldu. Düşündüm ki, bəlkə də Tolstoy özü də bu obraz vasitəsilə bizə öz cavabını verir: xoşbəxtlik sevginin ehtirasında deyil, ruhun sakitliyində gizlidir.
Bu romanı oxuyarkən Tolstoyun cəmiyyətə, ailəyə, qadın-kişi münasibətlərinə, mənəviyyata və insanın daxili aləminə necə dərindən yanaşdığını hiss edirsiniz. Onun dili həm sadə, həm poetik, həm də düşündürücüdür. Bəzən bir cümlə sizi günlərlə düşündürə bilər.
Əsəri bitirdikdən sonra uzun müddət Anna haqqında düşündüm. O, günahkardırmı? Yoxsa sadəcə cəmiyyətin qəliblərinə sığmayan bir qadındır? Hər kəsin cavabı fərqli ola bilər. Amma bir həqiqət var: Anna Kareninanın hekayəsi bir qadının faciəsi ilə yanaşı, bütün bir cəmiyyətin, əxlaqın və mənəviyyatın aynasıdır.
Haldir:
“Dünya həqiqətən təhlükələrlə doludur və onun içində qaranlıq yerlər çoxdur; amma hələ də gözəlliklər də mövcuddur…”
Reklam