Burcu Doganay
@Bidi
Erken sonbahar ruhlu bir avukat ve koç. Ferrante’nin derinliği, Jo March’ın yaratıcılığı ve Nomadland’in sessiz gücüyle insanlara yön, denge ve düzen kazandıran bir rehber; hem estetik hem içsel dönüşümle yol açar.
Avukat
İstanbul
95 okur puanı
Ağustos 2018 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitaplar
Geçmişin son kullanma tarihi olur mu?
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Benoni’yi okurken büyük bir olay, çarpıcı bir kırılma beklemedim. Zaten kitap da böyle bir şey vaat etmiyor. Hamsun, küçük bir kasabada, kimsenin pek ciddiye almadığı bir adamın hayatını anlatıyor. Ama sayfalar ilerledikçe şunu fark ediyorsun: mesele Benoni değil, ona bakan gözler.
Benoni başta saf, biraz gülünç, kolay yönlendirilen biri. Güçlü değil, iddialı hiç değil. Ama para ve statü devreye girdiği anda, aynı insan birdenbire “saygın” sayılmaya başlanıyor. Benoni’nin karakterinde büyük bir değişim yok; değişen, kasabanın ona yüklediği anlam. Bu bana rahatsız edici derecede tanıdık geldi. İnsanların kim olduklarından çok neye sahip olduklarıyla ölçüldüğü bir düzeni anlatıyor Hamsun, üstelik bunu bağırmadan yapıyor.
Kitabın beni en çok düşündüren yanı, Benoni’nin iradesizliği oldu. Hayatının öznesi gibi değil de, başkalarının elinde şekillenen bir figür gibi duruyor. Ne yaptığını tam bilmiyor ama yaptıkları sonuç doğuruyor. Hamsun burada insanın kendi hayatında ne kadar söz sahibi olduğu sorusunu sessizce ortaya bırakıyor. Cevap vermiyor; sadece bakmamızı istiyor.
Kasaba ise başlı başına bir karakter gibi. Ahlaklı değil, tutarlı hiç değil. Güçlü olana yanaşan, zayıfı görmezden gelen bir düzen var. Benoni yükseldikçe sevilmiyor; kabul ediliyor. Aradaki fark çok ince ama çok sert.
Benoni, büyük laflar etmeyen ama içten içe kemiren bir roman. Modernleşmenin, paranın, statünün insan ilişkilerini nasıl dönüştürdüğünü gösteriyor ama bir çözüm önermiyor. Belki de bu yüzden etkisi uzun sürüyor. Kitabı bitirdiğimde Benoni’yi değil, onu mümkün kılan düzeni düşünüyordum. Ve bu düzenin hâlâ ne kadar tanıdık olduğunu.
Köpek Kalbi’ni okurken sık sık şunu düşündüm:
İnsan olmak sandığımız kadar “ileri” bir hâl mi gerçekten?
Bulgakov, bir köpeği insana dönüştürerek büyük bir bilimsel mucize anlatmıyor aslında. Tam tersine, insan olmanın ne kadar kırılgan, ne kadar kolay çürüyebilen bir şey olduğunu yüzümüze çarpıyor. Şarik köpekken sevimli, ölçülü, hatta ahlaklı. İnsan olduğunda ise kaba, hoyrat, sorumluluk almayan ama hak talep eden bir varlığa dönüşüyor. Ve bu dönüşüm beni rahatsız etti; çünkü tanıdık geldi.
Profesör Preobrajenski’ye başta hayran olmamak zor. Zeki, güçlü, sistemin dışında kalabilmiş bir entelektüel. Ama ilerledikçe onun da masum olmadığını görüyorsun. Bilim adına, akıl adına, “ben bilirim” diyerek bir hayatla oynuyor. Sonra ortaya çıkan sonuçtan şikâyet ediyor. Bu noktada kitap benim için şunu söylüyor: İnsanları, toplumu, hatta kendimizi bile zorla dönüştürmeye çalıştığımızda, ortaya çıkan şey çoğu zaman daha iyi değil, daha çirkin oluyor.
Şarikov karakteri ise başlı başına bir tokat. Eğitimsiz ama özgüveni yüksek, düşünmeyen ama konuşan, sorumluluk almayan ama her şeye hakkı olduğunu düşünen biri. Bulgakov’un asıl cesareti burada: Sorunu bireyde değil, onu var eden sistemde gösteriyor. Şarikov yalnızca bir sonuç. Asıl mesele, onu “insan” ilan eden zihniyet.
Kitabı bitirdiğimde içimde tuhaf bir hüzün kaldı. Çünkü Bulgakov’un anlattığı şey geçmişte kalmış bir Sovyet eleştirisi değil. Bugüne, hatta gündelik hayata fazlasıyla yakışıyor. Her şeyin hızla “dönüştürülmek” istendiği, emeğin, kültürün, terbiyenin göz ardı edildiği bir dünyada, Köpek Kalbi hâlâ çok canlı.
Belki de kitap en net şunu söylüyor:
İnsan olmak bir ameliyat meselesi değil.
Uzun, zahmetli ve kimsenin kestirme yol bulama bulamadığıl bubulamadığı bir süreç.
