Devlet-i Aliyye, Profesör Halil İnalcık’ın dört ciltlik kitabıdır. Birinci ciltte “Kuruluş ve Klasik Dönem” adını verdiği 1300-1606 yıllarının, kültürel ve ekonomik yönlerini incelemiştir.
Yazarın anlatımı rahat ve samimi bir sohbet havasındadır. İçindekiler (indeks) bölümünün, okumayı kolaylaştırıcı, aradığını kolayca bulma kolaylığı sağlaması da güzel özelliklerinden biridir. İçindekiler, üç beş başlıkla geçiştirilmemiş ana ve alt başlıklar hâlinde her bölüm kolayca bulunabilecek şekilde tertip edilmiştir.
Kitap iki ana bölüme ayrılmıştır. Birinci bölüm Kuruluş ve Klasik Dönem adıyla başlıyor ve 1300- 1606 yılları olaylarını anlatıyor. İkinci bölüm Devlet, Toplum, Ekonomi adını taşıyor ve Osmanlı devlet sistemi, toprak sistemi, esnaf ve esnaf loncaları ile devrin büyük şehirleri olan Bursa, İstanbul, Edirne şehirlerinin işlevleri, devletteki ticari hayat hakkında geniş ve bilgiler verilmektedir. Kitabın düzenlenişindeki farklardan biri, dipnotların sayfa altlarında değil, ikinci bölümden sonra ayrı bir bölüm olarak verilmesidir. Tüm dipnotlar, bölüm başlıklarına göre son sayfalarda verilmiş. Dipnotlardan bazılarının birkaç sayfa uzunluğunda olması Halil İnalcık Hoca’nın kaynaklara hâkimiyeti ve bilimselliğe saygısının bir göstergesi sayılabilir.
Kitabın ilk sayfalarında Osmanlı’nın kuruluşunun hemen öncesinde Anadolu’daki ahval hakkında bilgiler verildiğini görüyoruz. Burada Anadolu’daki karmaşa, Moğol zulmü, Anadolu Selçuklu Devleti’nin iktidarsızlığından kısaca bahsedilmiş.
Birinci Bölüm Osmanlı’nın kuruluşu hakkında bilgilerle başlamaktadır. Prof. İnalcık’a göre Osmanlı Devleti’nin kesin kurucusu gazî Osman Bey’dir. Sultan unvanını ilk kullanan ise Osman Gazi’nin oğlu Orhan’dır. Osman Gazi’nin de unvanı olan alp elinde kılıçla savaşan bir yiğitten öte özellikler