Gökalp'e göre Türk ulusu, kendi güçlü kültürüne sahipti; bu kültür, kısmen İslam'a ve Araplara ve kısmen de Bizans'a ait olan bir Orta Çağ uygarlığının istilası altında kalmıştı. Kurtuluşun yolu ( sırf iman açısından İslamiyetin de bir parçasını oluşturduğunu düşündüğü) Türk kültürüne sahip çıkarken, bu uygarlığın yerine modern bir Avrupai uygarlığı geçirmekti. Onun gözünde Tanzimat ıslahatçılarının kusuru, Avrupa uygarlığına katılırken, kendi halklarının kültürüyle olan temaslarını yitirmiş olmalarıydı.