Ağalık sistemi bu topraklardan çok şey aldı götürdü. Sorgulamadan biat etme kültürünün her zerresini cahil ve geri bırakılmış halka dayatılıp hücrelerine işlenmesi noktasında ağalar başrolde yine. Halk açlıkla sınanırken ve boğaz tokluğuna ömür boyunca çalışmaya mecbur bırakılırken ağalar üstünlük savaşlarında piyonlarını bir bir öne sürüp yok ediyor. İşte Yaşar Kemal de bu noktada tutuyor benliğimizden. Ayrıca geri kalmış bu toplumun başını çekenlerin aynı zamanda halkın nefret ettikleri ve sevdikleri şeyleri belirleme hakkına sahip olduğunu belirtiyor. Bu hakkı da biat kültürünü kendine öğünç kaynağı edinen yine aynı halk veriyor muktedirlere. Yine yağmurda ıslanacak, bataklık konusunu duyacak ve zulme uğrayacaksınız her sayfada. Yusuf aslında hepimiziz. Kendi amaçları için kullanılarak sonra yok edilen cahil bir halkız. Yaşar Kemal iyidir. Okuyun, okutun...
Kahvelerde, köylerde, bütün çarşıda artık Mahir Beyin yukardaki konuştukları konuşuluyor tartışılıyordu. Ateşli gençler Turan üstüne, ırk, kan üstüne kanlı, ateşli, barut kokulu şiirler düzüyorlardı. Sanki bir seferberlikti. Öyle bir harp seferberliğiydi ki... Kılıçlardam şorul şorul kan akmalıydı. Yüzbinlerce başı bir kılıçta atalarımız gibi uçurmalıydık. Orta Asyaya at sırtında seferimiz olmalıydı. Barıştan söz etmek, savaşa karşı konuşmak artık bir cinayetti.
"O iyi insanlar, o güzel atlara bindiler çekip gittiler" cümlesiyle başlayaan kitap nasıl kötü olabilir? Yaşar Kemal toplumsal olaylara dokunurken, yine içindeki güzellikle, güzelliğe olan özlemle ve iyilikle kucaklıyor bizleri. "Zaten eceli gelince ölecek olan biz insanoğlu, neden bir başkasının ölümü üzerine kuruyoruz geleceği?" sorusunu her sayfada bir daha soracaksınız kendinize. Para, şöhret, toprak, ağalık, büyüklük, öldürme, yükselme, aşağılama vb kavramlar etrafında şekillenen hayatlarımızda biz herşey iken aslında hiçbir şeyiz evrenin sonsuz boşlğunda. Yaşar Kemal insanca yanımızı bulmamıza yardım ediyor. Ve tabi toplumsal ahlak çökkünlüğünü ve bunun da muktedirler tarafından aşılandığını sayfa sayfa nakşediyor yazar. Yaşar Kemal bildiğiniz gibi. Yine mükemmel...