Günel Həsənova
@HGunel
Əsər ispan dilində gözəl havalar mənasını verən Buenos-Auresə gedən bir gəmidə başlayır. Və elə həmin bu gəmidə şahmat üzrə dünya çempionu olan Czentoviclə 25 ildir şahmat taxtası görməyən Dr.B qarşı-qarşıya gəlirlər. Mən bu qarşılaşmanı bir az başqa cür təsəvvür etdim. Duyğusuz, küt, beyni sadəcə ticarətə çevirdiyi şahmatdan başqa bir şey bilməyən Czentovicin Hitler Almaniyasını təmsil edərək, yaşadıqları dərin böhran zaman və məkan qavramını itirən, bir heçlimə məruz buraxılaraq psixoloji travma yaşatdıqları Dr.B-nin simasında Stefan Zweig kimi intellektuallar üzərində qələbə kimi görünən məğlubiyyətini gördüm. Yazıçı qəhrəmanının yaşadığı psixoloji gərginlikləri elə gözəl oxucuya çatdırır ki, sən özünü həmin qəhrəmanın yerində təsəvvür edirsən. Onun kimi sarsılırsan, onun kimi düşünürsən, onun kimi gərginləşirsən.
Dr.B-nin yaşadıqları yazıçının həyatı ilə çox oxşarlıq təşkil edir. Onun özünün də yazdığı "Dünənin dünyası" adlı avtobioqrafiyasında ölkəsindəki təqiblərdən sonra Brazilyaya necə getdiyini, sürgün həyatını təsvir edir. Dr.B-nin bir otel otağında heçliyə məruz qalması ilə Zweigin Brazilyaya sürgün edilməsi eyni şey deyil mi?! Elə bu səbəbdəndir ki yazıçı bu əsəri yazdıqdan sonra 1942-ci ildə həyat yoldaşı ilə birlikdə intihar etmişdir. Bu novellanı çox zaman vida məktubu da adlandırırlar.
Reklam
Bir yaz akşami Boğaz'in ortasindaki Kiz Kulesi'nin beyaz duvarlarinda Kizilderililerin vahşi olarak gösterildiği bir kovboy filmi izlediğinizi düşleyin. İşte, o an, omzunuza konan marti kulağiniza şunlari söyleyecektir: "Kiz Kulesi"ne de bakiyorsun, Kizilderililere de... Ama gerçeği göremiyorsun... Gel benimle." Bu sözlərlə başlayan, bir şairin bütün gerçəkləri araşdıraraq qələmə aldığı bir kitabla qarşılaşdım. Kitab Amerikanın yerli xalqlarının Amerika müstəmləkəçiləri tərəfindən necə yox edildiyindən bəhs edir. Kitab o qədər məlumatla zəngindir ki, kiçik bir kitaba bu qədər məlumatın sığdığına inana bilmirəm. Ən əsası isə kitabda çox fakt var. Ən maraqlısı isə Amerikanın bu gün İsrailin tarixi torpaqlarını zilas etmək üçün kömək əlini uzatmasının tam əksi olaraq bir zamanlar öz torpaqlarından məhrum edilən öz yerli xalqına heç bir azadlığın verilməməsidir. Azadlığın, demokratiyanın yüksəldiyi bir ölkənin bir irqin yox edilməsi ilə yarandığını görürük. Üstəlik bütün bunları edib birdə onların torpaqların "Azadlıq" heykəli yaradıbdır. Hansı heykəl ki, bu dünyanın insanına bənzəmir . Qırmızıdərililərin dediyi kimi yəqin ki, marslıdır. Üstəlik bütün bu olanlar Fenimor Kuper, Tomas Mann öz əsərlərində, Western filmerinde o qeder təbii şəkildə göstəriblər ki, insan düşünür ki, qızıldərəlilər Amerikanı müstəmləkəyə çevirib. Kitabı şiddətlə tövsiyə edirəm.
▶II dünya müharibəsi zamanı Amerika müharibəyə daha çox qaradərili insanları göndərirmiş, Qızıl Xaç cəmiyyəti qaradərili insanlardan qan almırmış çünki, bununla irqlərin qarışa biləcəyini düşünürmüşlər. Elə bu səbəbdən də məhşur boksçu Məhəmməd Əli Viyetnam müharibəsinə göndərildiyi zaman imtina edir. Bildirir ki, Vietnamlıların heç bir günahı olmadığı üçün onlarla qarşı savaşa bilmərəm elə buna görə də boksçu həbs
